Tại sao “não bộ” có khuynh hướng tập trung vào tiêu cực? (Phần 1)

Bạn đã bao giờ thấy mình vướng vào một lời phê bình tiêu cực từ người khác hoặc quanh quẩn với cảm giác lỗi lầm của mình? Những lời phê bình thường có tác động lớn hơn những lời khen ngợi và những thông tin tiêu cực về bản thân chúng ta thường sẽ thu hút chú ý nhiều hơn là thông tin tích cực. Lý do cho điều này là một cơ chế của não bộ sẽ có xu hướng để ý đến những thông tin tiêu cực từ một sự kiện xảy ra trong cuộc sống của chúng ta hơn. Các chuyên gia tâm lý nghiên cứu về hoạt động não bộ gọi đây là khuynh hướng tiêu cực của bộ não (trong ngôn ngữ đời thường còn được hiểu là thành kiến) và nó có thể có tác động mạnh mẽ đến hành vi, quyết định của bạn và thậm chí các mối quan hệ của bạn trong cuộc sống.

1. Khuynh hướng tiêu cực của não bộ (thành kiến) là gì?

Khuynh hướng tiêu cực (thành kiến) là khi bạn gặp một sự kiện trong cuộc sống, não bộ sẽ hoạt động để đảm bảo chúng ta thích nghi được với môi trường thông qua suy nghĩ, cảm xúc, ghi nhớ,… những hoạt động này của não bộ sẽ có khuynh hướng tập trung nhiều vào các khía cạnh tiêu cực của vấn đề. Theo cách đó, chúng ta sẽ chú tâm bởi những lời châm chọc, những điều mình đã xử lý chưa tốt trước tính huống đó hơn là những lời khen ngợi, việc mình đã làm tốt.

Một số biểu hiện của khuynh hướng tiêu cực:

  • Ghi nhớ những trải nghiệm đau thương tốt hơn những điều tích cực
  • Nhớ lại những lời lăng mạ tốt hơn là khen ngợi
  • Phản ứng mạnh mẽ hơn với các tác nhân gây tiêu cực có tâm trí
  • Nghĩ về những điều tiêu cực thường xuyên hơn là những điều tích cực
  • Nhạy cảm hơn với các sự kiện tiêu cực hơn là những sự kiện tích cực có mức độ ngang bằng nhau

Ví dụ, bạn có thể có một ngày với rất nhiều chuyện làm bạn vui vẻ tại nơi làm việc nhưng ngay khi bị đồng nghiệp đưa ra nhận xét tiêu cực về bạn và bạn cảm thấy khó chịu. Sau đó, khi đi làm về, nếu được ai đó hỏi bạn cảm thấy ngày hôm nay thế nào, bạn sẽ lập tức trả lời rằng: ngày làm việc hôm nay thật tồi tệ. Mặc dù, khi nhìn tổng quan thì những yếu tố tiêu cực chỉ chiếm ă phần nhỏ trong cả ngày.

Hiện tượng tâm lý này còn giải thích tại sao những ấn tượng đầu tiên tồi tệ của chúng ta về một ai đó sẽ rất khó để có thể khắc phục và tại sao những sang chấn trong quá khứ có thể tác động kéo dài đến sức khỏe tâm thần của chúng ta đến vậy. Trong hầu hết mọi sự việc, chúng ta có nhiều khả năng sẽ nhận thấy những điều tiêu cực và sau đó có thể ghi nhớ chúng một cách sâu sắc hơn.

2. Khuynh hướng tiêu cực trong thực tế.

Khuynh hướng tiêu cực có thể có nhiều ví dụ trong cuộc sống thường ngày của bạn. Nó thực tế trong cách mọi người cảm thấy, suy nghĩ và hành động:

  • Nhìn chung, bạn đã nhận được một đánh giá hiệu quả làm việc tại công ty rất tốt và được ghi nhận nhiều thành tích. Xong một ngày, bạn nhận được một vài góp ý mang tính xây dựng đã chỉ ra những lĩnh vực mà bạn làm chưa tốt và bạn cảm thấy mình cần cải thiện. Thay vì cảm thấy tốt về các khía cạnh tích cực trước giờ được đánh giá, bạn cảm thấy buồn và tức giận về góp ý mình vừa nhận.
  • Sau một cuộc tranh cãi với đồng nghiệp mà mình đã làm việc lâu, bạn thấy mình đa phần tập trung vào các sai sót thay vì thừa nhận điểm tốt của anh ấy, bạn xuất hiện nhiều những kinh nghiệm không tốt của anh ấy. Ngay cả những lỗi nhỏ nhất cũng được khuếch đại, trong khi các đặc tính tích cực ṃình từng ghi nhận ở ảnh cũng bị bỏ qua.
  • Bạn vẫn nhớ lại một cách sống động tình huống bị bẽ mặt trước bạn bè, mặc dù sự kiện đã xảy ra nhiều năm trước. Bạn thấy mình co rúm, xấu hổ vì điều đó, mặc dù bạn bè của bạn có lẽ đã quên nó từ lâu.
Ở phần tiếp theo chúng ta sẽ hiểu cách khuynh hướng tiêu cực tác động mạnh mẽ đến hành vi của bạn như thế nào?
Những phương pháp để nhận thức được điều đó, nói cách khác là bạn có thể thực hiện các bước để áp dụng quan điểm tích cực hơn trong cuộc sống, tránh khuynh hướng này sẽ đóng một vai trò trong việc tăng cường sức khỏe tâm thần của bạn sẽ được đề cập ở phần 3 của loạt bài.

Tác giả: Bác sĩ Nhiêu Quang Thiện Nhân

Chuyên mục:
| Ngày đăng: - Cập nhật lần cuối: 09/10/2019

Chia sẻ thông tin hữu ích này cho mọi người trên:

https://www.verywellmind.com/negative-bias-4589618

https://www.psycom.net/negativity-bias

Đặt lịch khám dễ dàng cùng YouMed: