Thiếu máu ở trẻ nhỏ: Những điều cần biết

Thiếu máu là bệnh lý thường gặp ở trẻ nhỏ với nhiều triệu chứng như da xanh xao, thể trạng suy dinh dưỡng, chậm tăng cân…Có rất nhiều nguyên nhân, trong đó chế độ dinh dưỡng thiếu chất sắt trong khẩu phần ăn hằng ngày và bệnh lí di truyền với tên gọi “Thalassemia” là một trong những nguyên nhân phổ biến. Riêng đối với sơ sinh, tình trạng thiếu máu thường là một diễn tiến tự nhiên, không cần can thiệp gì nếu như không thiếu máu quá nặng.

Thiếu máu thiếu sắt

1. Thiếu máu thiếu sắt có nghĩa là gì?

Thiếu máu là tình trạng số lượng tế bào hồng cầu (tế bào máu) trong cơ thể của trẻ ở dưới mức bình thường. Các tế bào hồng cầu có nhiệm vụ vận chuyển oxy trong máu. Sắt là chất cần thiết cho cơ thể trẻ để tổng hợp các tế bào hồng cầu. Sắt cũng ảnh hưởng rất nhiều đến sự phát triển trí tuệ ở trẻ nhỏ. Thiếu máu thiếu sắt là do trẻ không được cung cấp đủ chất sắt từ chế độ ăn uống. Độ tuổi thường gặp nhất của thiếu máu thiếu sắt là từ 1 đến 3 tuổi – lúc trẻ mới biết đi. Tình trạng thiếu máu có thể được chẩn đoán dễ dàng bằng xét nghiệm máu.

2. Bạn nên lưu ý gì khi chăm sóc cho trẻ?

  • Bổ sung thuốc sắt

Trẻ có thể cần bổ sung thêm thuốc sắt tùy theo mức độ thiếu máu, thời gian và liều lượng điều trị sẽ tùy theo Bác sĩ đánh giá. Thông thường sẽ mất khoảng từ 2 đến 3 tháng để giúp điều chỉnh số lượng các tế bào hồng cầu của trẻ trở về giới hạn bình thường. Thuốc sắt đôi khi có thể gây khó chịu cho dạ dày, do đó nên cho trẻ uống sau bữa ăn. Bạn có thể trộn thuốc sắt với nước ép có chứa Vitamin C (ví dụ nước cam, nước chanh). Điều này sẽ cải thiện quá trình hấp thụ sắt.

Không uống thuốc sắt với các loại sữa vì chúng làm giảm sự hấp thụ sắt. Chất sắt được chuyển hóa thành nhiều chất có thể làm thay đổi màu sắc của phân trẻ thành màu xanh đen, bạn không cần lo lắng quá mức vì đây là tình trạng hoàn toàn bình thường. Sử dụng quá nhiều chất sắt có thể gây nguy hiểm và gây ngộ độc nghiêm trọng cho trẻ. Vậy nên, không tự ý cho trẻ uống thuốc, cần tuân thủ thời gian cũng như liều lượng dùng thuốc, đặc biệt để thuốc xa tầm tay trẻ em.

  • Chế độ ăn giàu chất sắt

Nếu chế độ ăn uống của trẻ được bổ sung đầy đủ các chất, trẻ sẽ không bị thiếu máu. Sau đây là những thực phẩm giàu chất sắt:

  • Thịt, cá và gia cầm có chứa chất sắt dễ hấp thu hơn nguồn sắt có từ thực vật.
  • Trái cây sấy khô, khoai lang, các loại đậu như đậu xanh, đậu đỏ, bơ đậu phộng, ngũ cốc giàu vitamin và bánh mì … Rau bina và lòng đỏ trứng cũng chứa nhiều sắt, nhưng nó lại ở dạng mà cơ thể không hấp thu được.

Không nên cho trẻ uống quá hơn 3 ly sữa mỗi ngày vì sữa không chứa nhiều sắt, hơn nữa là để tạo cho trẻ có cảm giác thèm ăn, trẻ sẽ được bổ sung đầy đủ thực phẩm chứa chất sắt.

  • Trẻ cần tái khám khi nào?

Thông thường, Bác sĩ hẹn tái khám cho trẻ sau 1 đến 2 tuần điều trị và một lần nữa sau 2 tháng để chắc chắn số lượng hồng cầu trong máu của trẻ đã trở về bình thường.

Thiếu máu sơ sinh

1. Tại sao trẻ sơ sinh dễ thiếu máu?

Trong suốt cuộc đời của mỗi người, các tế bào hồng cầu sẽ đến lúc già đi và bị phá vỡ, khi đó cơ thể chúng ta sẽ tạo ra các tế bào hồng cầu mới để thay thế chúng. Trẻ sơ sinh không thể bắt đầu quá trình sản xuất ra các tế bào hồng cầu mới cho đến khi trẻ được khoảng 1 tháng tuổi. Đối với mỗi trẻ sơ sinh, đây được xem là tình trạng thiếu máu nhẹ, hay còn gọi là thiếu máu sinh lý hoặc bình thường.

Khi trẻ bắt đầu tạo ra các tế bào hồng cầu mới, số lượng tế bào hồng cầu dần trở lại giới hạn bình thường. Một số trẻ sơ sinh có thể bị thiếu máu nhiều hơn giới hạn sinh lý vì những nguyên nhân sau:

  • Mất máu: đôi khi trẻ có thể bị mất máu trong khi sinh hoặc qua những lần xét nghiệm.
  • Sự phá vỡ nhanh chóng của các tế bào hồng cầu: do mẹ và trẻ không có cùng nhóm máu, các chất trong máu mẹ và trẻ sẽ chống lại nhau làm vỡ các tế bào hồng cầu.
  • Quá trình sản xuất hồng cầu diễn ra chậm. Một số trẻ có thể mất nhiều thời gian hơn để bắt đầu tạo hồng cầu. Điều này có thể do thiếu chất sắt hoặc các chất dinh dưỡng khác trong máu trẻ, nhiễm trùng hoặc bệnh lí bất thường của các tế bào máu.
  • Sinh non: Trẻ sinh non có ít tế bào hồng cầu hơn trẻ được sinh đủ tháng, ngoài ra đời sống hồng cầu cũng ngắn hơn.

2. Các triệu chứng như thế nào?

Hầu hết trẻ sơ sinh không có bất kỳ triệu chứng nào rõ ràng như trẻ lớn. Do đó, thường khi đã thiếu máu nhiều hơn mức sinh lý, trẻ thường có triệu chứng như dễ buồn ngủ, da nhợt nhạt, nhịp tim tăng, thở nhanh.

3. Trẻ được điều trị như thế nào?

Thiếu máu ở độ tuổi sơ sinh thường không cần phải điều trị trừ khi nó gây ra vấn đề nghiêm trọng cho trẻ hoặc số lượng tế bào hồng cầu giảm quá thấp.

Sắt là cần thiết để tạo ra các tế bào hồng cầu. Nếu thiếu máu mức độ nhẹ đến trung bình, trẻ cần được uống thuốc chứa sắt.

Trẻ sinh non có thể cần truyền máu nếu mức độ thiếu máu nặng, có chỉ định như cần phẫu thuật hay đang có nhiều bệnh lí nặng đi kèm, điều này có nghĩa là trẻ cần được truyền hồng cầu từ người khác, là máu đã được kiểm tra an toàn.

Độ tuổi thường gặp của thiếu máu thiếu sắt là từ 1 đến 3 tuổi. Cho trẻ bổ sung thuốc sắt và các thực phẩm giàu chất sắt nếu trẻ được chẩn đoán Thiếu máu thiếu sắt. Đối với trẻ sơ sinh, đa số thiếu máu là sinh lý nên không cần phải can thiệp.

Tác giả: Bác sĩ Huỳnh Nguyễn Uyên Tâm 

Chuyên mục:
| Ngày đăng: - Cập nhật lần cuối: 10/10/2019

Chia sẻ thông tin hữu ích này cho mọi người trên:

RelayHealth (2015), Iron Deficiency Anemia, https://www.abcdpediatrics.com/advisor/pa/pa_irondefa_hhg.htm, Accessed September 27, 2019.

RelayHealth (2015), Newborn anemia, https://www.abcdpediatrics.com/advisor/pa/pa_anemia_pep.htm, Accessed September 27, 2019.

Đặt lịch khám dễ dàng cùng YouMed: