Thông tin bảo trợ bởi

Đông trùng hạ thảo: Có thực sự là “vàng”?

đông trùng hạ thảo

Đông trùng hạ thảo được mệnh danh là “Himalayan gold”, vàng của Himalaya. Trong những năm gần đây, việc khai thác dược liệu này đã làm giảm đáng kể sự xuất hiện của nó trong tự nhiên. Đông trùng hạ thảo được xuất hiện “tràn lan”, được thổi phồng về công dụng. Tuy nhiên, không phải ai cũng hiểu hết về loại dược liệu này. Để tránh tiền mất tật mang, hãy cùng YouMed khám phá ngay sau đây.

1. Mô tả dược liệu

Ở nước ta đang dùng 2 loại đông trùng hạ thảo:

  • Loại 1: có nguồn gốc du nhập từ Trung Quốc.
  • Loại 2: có nguồn gốc Việt Nam.

1.1. Tên khoa học, danh pháp quốc tế

1.1.1. Đông trùng hạ thảo Trung Quốc
  • Còn có tên khác là trùng thảo, hạ thảo đông trùng
  • Tên khoa học Cordyceps sinensis (Berk) Sacc.
  • Thuộc bộ Nang khuẩn Ascomycetes họ Nhục tòa khuẩn Hypocreaceae

Tên đông trùng hạ thảo vì vị thuốc này vào mùa đông là con sâu, mùa hạ lại thành cây cỏ. Sách cổ coi đông trùng hạ thảo bổ ngang nhân sâm.

1.1.2. Đông trùng hạ thảo Việt Nam
  • Tên khoa học Brihaspa atrostigmella
  • Thuộc họ Sâu cánh bướm Lepidopterae.

Sống trên thân cây chít (một loại lau). Tên khoa học của cây chít là Thysannoloena maxima O.Kuntze họ Lúa Poaceae

1.2. Mô tả đông trùng hạ thảo

1.2.1. Đông trùng hạ thảo Trung Quốc

Đông trùng hạ thảo Trung Quốc (Cordyceps) là một giống nấm mọc kí sinh trên sâu non của một loại sâu thuộc họ Sâu cánh bướm. Nấm và sâu hợp sinh với nhau. Vào mùa động, con sâu non nằm dưới đất, nấm phát triển vào toàn thân con sâu để hút chất trong con sâu làm cho con sâu chết. Đến mùa hạ, nấm sinh cơ chất (stroma) mọc lên khỏi mặt đất, nhưng gốc vẫn dính liền vào đầu sâu, đào lấy cả cả xác sâu và nấm mà dùng.

Vị thuốc như vậy gồm phần sâu non 2.5 – 3 cm, đường kính 3 – 5 mm, màu vàng nâu hây xám nâu. Từ đầu con sâu mọc ra một thân nấm hình trụ, đăc biệt có khi 2 hay 3 con sâu. Thân nấm thường dài 3 -6 cm, có thể dài tới 11 cm. Phía dưới thân nấm có đường kính 1.5 – 4 mm, phía trên phình to ra, cuối cùng lại thon gọn, cả phần này dài 10 – 45 mm, đường kính 2.5 – 6 mm. Nếu còn non thì đặc, nếu già thì thân rỗng. Dùng kính hiển vi, ta sẽ thấy phần phình to này có vỏ sần sùi, có những hạt nhỏ là tử nang xác và dài 0.5 – 3.5 mm.

Tử nang xác hình trứng hay hơi tròn, dài 380 – 550 micromet. Đường kính 140 – 240 micromet. Trong tử nang xác có chứa các nang hình sợi có cuống ngắn dài 240 – 485 micromet, đường kính 12 – 15 micromet. Trong nang có nhiều nang bào tử có nhiều vách riêng biệt dài 17 – 47 micromet, dường kính 5 – 6 micromet.

1.2.2. Đông trùng hạ thảo Việt Nam

Cây chít cao như cây bông lau, tháng 3 – 4 có bông vọt lên. Thường vào tháng 11 – 12 vào rừng thấy những cây chít nào cụt, không có búp thường là có sâu ẩn bên trong thân. Cắt ngang thân từ chỗ cành đến ngọn dài 50 – 60 cm. Đem về xé đôi thân thấy con sâu ở bên trong. Thực ra đó mới chỉ là nhộn của con sâu. Sâu này đẻ trứng ở vỏ cây, nhộng nở ra chui vào và sống trong thân cây qua mùa đông.

Nhộng màu vàng trắng, dài khoảng 35 mm.

Mô tả đông trùng hạ thảo Việt Nam
Mô tả đông trùng hạ thảo Việt Nam

1.3. Phân bố, chế biến

1.3.1. Đông trùng hạ thảo Trung Quốc

Tại Trung Quốc, đông trùng hạ thảo thường gặp ở rừng ẩm ướt các tỉnh Tứ Xuyên, Vân Nam, Tây Khang, Tây Tạng, Nepal, dãy Himalaya nhiều nhất ở Tứ Xuyên và Tây Khang.

Qua sự phân bố ở Trung Quốc, chúng ta chú ý phát hiện tại một số ẩm ướt ở các tỉnh biên giới.

Vị thuốc bao gồm cả nấm và sâu, hái vào mùa tháng 6 – 7. Rửa sạch, phơi khô, phun rượu vào rồi phơi khô hẳn. Bó thành từng bó 10 – 15 con.

>> Tham khảo thêm bài viết: Cam thảo dây: Ranh giới giữa thần dược và độc dược

1.3.2. Đông trùng hạ thảo Việt Nam

Hằng nam tại Thất Khê, Lạng Sơn hay Hòa Bình. Nhân dân ta thu hoạch và bán loại dong699 trùng hạ thảo này

Thả nhộng vào nước muối để rửa sạch. Sau đó rang hoặc sấy khô. Tẩm mật ong rồi lại sấy khô. Cuối cùng ngâm sâu này vào rượu sẽ thấy các chất béo nổi lên như mỡ nước luộc gà.

Mô tả đông trùng hạ thảo Trung Quốc
Mô tả đông trùng hạ thảo Trung Quốc

2. Thành phần hóa học

2.1. Đông trùng hạ thảo Trung Quốc

  • Trong đông trùng hạ thảo Trung Quốc người ta đã thấy được chừng 7% axit amin đặc biệt là axit cocdixepic 3-4-5 tetraoxyhexahydrobenzoic, có cấu tạo giống axit quinic.
  • Trong đó chứa 25 – 32% protein, axit amin gồm: axit glutamic, prolin, histidin, valin và oxyvalin, arginin và alanin.
  • Ngoài ra còn chứa 8.4% chất béo trong đó axit béo no 13% và axit béo không no chiếm 82.2% (axit linolic 31.69%, axit linilenic 68.31%)

2.2. Đông trùng hạ thảo Việt Nam

Chưa được nghiên cứu

3. Tác dụng dược lý

Tác dụng dược lý ghi nhận đối với đông trùng hạ thảo Trung Quốc

3.1. Theo Y học cổ truyền

  • Đông trùng hạ thảo Trung Quốc là một loại thuốc được ghi nhận trong Bản thảo cương mục thập di (năm 1765).
  • Đông trùng hạ thảo Trung Quốc có vị ngọt, tính ôn, quy vào kinh phế và thận.
  • Có tác dụng ích phế, thận, bổ tinh tủy, cầm máu, hóa đờm, chữa hư lao sinh ho, ho ra máu, liệt dương, lưng gối đau mỏi, di tinh.

3.2. Theo Y học hiện đại

3.2.1. Đối với tim

Thử nghiệm trên động vật cho thấy, loại dược liệu này làm nhịp tim thỏ chậm lại nhưng tăng rõ rệt lượng máu bơm trong một nhịp của tim

Kết quả trên phù hợp với kinh nghiệm cổ truyền của nhân dân nói rằng đông trùng hạ thảo chữa khỏi bệnh đau tim

3.2.2. Đối với huyết áp

Thử nghiệm động vật cho kết quả chưa rõ rệt

3.2.3. Đối với khí quản

Thử nghiệm trên động vật cho thấy đông trùng hạ thảo làm dãn khí quãn, nếu dùng phối hợp thì làm tăng hiệu quả của thuốc dãn khí quản.

Kết quả thí nghiệm phù hợp với công dụng theo Y học cổ truyền chữa ho, tiêu đờm, bảo vệ phổi.

3.2.4. Đối với ruột và tử cung

Đông trùng hạ thảo có tác dụng ức chế rõ rệt. Xem thêm: Chè vằng: Cây thuốc cho phụ nữ sau sinh

3.2.5. Các nghiên cứu khác

Hiện nay, các thử nghiệm trên động vật ghi nhận nhiều kết quả tiềm năng như sau

  • Chống tăng sinh khối u – di căn khối u: ung thư vú, bàng quang, phổi, đại tràng
  • Giảm mệt mỏi, chống lão hóa
  • Chống nấm
  • Điều hòa miễn dịch, chống viêm,
  • Tăng cường chuyển hóa năng lượng và lưu lượng máu ở gan
  • Bảo vệ thận
  • Tăng lưu lượng máu mạch vành ở tim, chống rối loạn nhịp tim, chống kết tập tiểu cầu, chống huyết khối.
Đông trùng hạ thảo đem lại nhiều lợi ích cho sức khỏe
Đông trùng hạ thảo đem lại nhiều lợi ích cho sức khỏe

4. Liều dùng, cách dùng, kiêng kị

  • Độc tính rất thấp.
  • Liều dùng ngày uống 6 – 12 gram dùng với hình thức ngâm rượu uống.
  • Có thể hầm vịt cùng 15 con đông trùng hạ thảo Trung Quốc, dùng cho người ốm mới khỏi, suy nhược, ăn uống kém.
  • Bài thuốc cho người suy nhược, già yếu, viêm phế quản mạn tính: Đông trùng hạ thảo Trung Quốc 10 gram, khoản đông hoa 6 gram, tang bạch bì 8 gram, cam thảo 3 gram, tiểu hồi hương 2 gram, nước lọc 600ml. Sắc còn 200ml. Chia 3 lần uống trong ngày.

Đông trùng hạ thảo là loại thuốc quý hiếm, đắt tiền, nhiều tác dụng đang còn tiếp tục nghiên cứu. Quý bạn đọc hãy đến bác sĩ để hiểu rõ tình trạng cơ thể và tham vấn ý kiến. Hãy chia sẻ bài viết nếu thấy hữu ích. Chúng tôi mong muốn nhận được phản hồi cũng như sự quan tâm của quý bạn đọc ở bài viết khác. YouMed luôn sẵn sàng hỗ trợ bạn!

Bác sĩ Dư Thị Cẩm Quỳnh

Chuyên mục:
| Ngày đăng: - Cập nhật lần cuối: 13/10/2020

Chia sẻ thông tin hữu ích này cho mọi người trên:

  1. Đỗ Tất Lợi (2006). Những cây thuốc và vị thuốc Việt Nam. Nhà xuất bản Y học
  2. Tuli HS, Sandhu SS, Sharma AK. Pharmacological and therapeutic potential of Cordyceps with special reference to Cordycepin. 3 Biotech. 2014;4(1):1-12. doi:10.1007/s13205-013-0121-9

Tin Y Tế duy nhất tại Việt Nam đạt chứng chỉ HON
100% Biên soạn bởi BÁC SĨ, DƯỢC SĨ

Với số lượng bài viết lên đến hơn 10.000, Tin Y Tế YouMed là lựa chọn hàng đầu cho những ai có nhu cầu tìm hiểu kiến thức về sức khỏe. Nội dung trang đa dạng, bao gồm: cẩm nang y tế A-Z (bệnh học, dược, dược liệu), các chuyên đề sức khỏe, tin mới nhất trong ngành y tế cùng hàng ngàn bí quyết sống khỏe mỗi ngày.
Đặc biệt, YouMed là trang tin y tế duy nhất tại Việt Nam đạt chứng chỉ quốc tế HON - có quan hệ chính thức với Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) - một chứng chỉ danh giá dành riêng cho các trang tin sức khỏe uy tín, đáng tin cậy như WebMD, Healthline, Mayo Clinic… Rất tự hào khi YouMed một thương hiệu Việt mang tầm quốc tế được HON ghi nhận.
Xin lưu ý, các bài viết không nhằm thay thế cho chẩn đoán hoặc phương pháp điều trị của từng cá nhân.

Đặt lịch khám dễ dàng cùng YouMed: