Thông tin bảo trợ bởi

Sốt xuất huyết là gì? Cách phòng tránh và điều trị bệnh

Làm thế nào để phòng tránh bệnh sốt xuất huyết

Sốt xuất huyết là bệnh truyền nhiễm khá nguy hiểm. Bệnh do virus Dengue truyền sang người khi vị muỗi Aedes hay còn gọi là muỗi vằn chích. Sốt xuất huyết phổ biến ở hơn 100 quốc gia trên thế giới. Và Việt Nam là một trong những nước có tỉ lệ bệnh sốt xuất huyết cao nhất thế giới. Thường xảy ra bùng phát vào mùa mưa. Đối tượng thường dễ nhiễm bệnh nhất là trẻ nhỏ. Nếu không được chăm sóc đúng cách, bệnh có thể gây nguy hiểm cho bệnh nhân, thậm chí là tử vong. Bệnh sốt xuất huyết lây truyền qua trung gian là muỗi. Vậy sốt xuất huyết gây nguy hiểm như thế nào? cần phải làm gì để phòng tránh nguy cơ bị sốt xuất huyết? Bài viết này sẽ cung cấp cho các bạn những thông tin cơ bản về sốt xuất huyết Dengue.

1. Bệnh sốt xuất huyết là gì?

Sốt xuất huyết là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus Dengue gây ra. Bệnh lây lan qua muỗi vằn. Chúng hút máu người bệnh có chứa virus rồi truyền sang cho người khỏe mạnh. Bệnh đôi khi có thể gây đau nhức rất trầm trọng ở cơ và khớp.

Virus Dengue có 4 type huyết thanh là DEN-1, DEN-2, DEN-3 và DEN-4.

Bệnh xảy ra quanh năm nhưng nhiều nhất là vào mùa mưa. Sốt xuất huyết có thể xảy ra ở cả trẻ em và người lớn nhưng thường gặp nhất là trẻ em. Nếu bệnh xảy ra mà không được chuẩn đoán và điều trị kịp thời thì có thể dẫn đến các biến chứng nguy hiểm, thậm chí là tử vong.

2. Những điều bạn cần biết về virus Dengue

Virus Dengue (virus gây sốt xuất huyết) lây truyền sang người qua vết chích của một loài muỗi Aedes bị nhiễm bệnh (hay dân gian còn gọi là muỗi vằn). Muỗi vằn cũng lây truyền các virus khác như Zika, chikungunya…

Mỗi năm trên thế giới có khoảng 100 triệu người bị bệnh sốt xuất huyết và khoảng 22.000 người chết vì sốt xuất huyết nặng.

sốt xuất huyết Dengue

Sốt xuất huyết là do nhiễm một trong bốn chủng của virus Dengue là virus Dengue 1,2 3 và 4. Do đó, một người có thể bị sốt xuất huyết đến 4 lần trong đời.

> Xem thêm: Bí kíp bỏ túi khi khám bệnh Sốt xuất huyết

3. Virus Dengue lây truyền như thế nào?

3.1. Thông qua muỗi vằn Aedes

Virus sốt xuất huyết Dengue lây truyền sang nười thông qua vết đốt của muỗi vằn Aedes. Những con muỗi này thường đẻ trứng gần nước đọng trong các thùng chưa nước như xô, chén, chậu hoa, bình hoa hoặc lu. Muỗi Aedes hoạt động vào ban  ngày bà chỉ có muỗi cái mới đốt người và truyền bệnh.

Mỗi khi muỗi cái hút máu bệnh nhân nhiễm virus Dengue, virus này sẽ ủ bệnh trong cơ thể muỗi khoảng 8 đến 11 ngày. Trong khoảng thời gian sống còn lại sau đó, muỗi có nguy cơ truyền bệnh cho người. khi virus vào cơ thể người, chúng tuần hoan trong máu từ 2 đến 7 ngày. Trong khoảng thời gian này, nếu muỗi hút máu thì virus lại được truyền cho muỗi.

sốt xuất huyết Dengue
Chú thích: muỗi vằn Aedes có thể truyền bệnh sốt xuất huyết Dengue, Zika, Chikungunya, sốt vàng

3.2. Lây truyền từ mẹ sang con

Một phụ nữ đang mang thai bị bệnh sốt xuất huyết có thể truyền virus cho thai nhi trong thời kì mang thai hoặc trong lúc sinh. Cho đến nay, đã có một sốt báo cáo cho thấy sốt xuất huyết lây qua sữa mẹ.

Tuy nhiên do lợi ích của việc nuôi con bằng sữa mẹ, những bà mẹ sống trong khu vực có nguy cơ cao bị sốt xuất huyết vẫn được khuyến cáo cho con bú.

sốt xuất huyết dengue
Chú thích: sốt xuất huyết cũng có thể lây truyền từ mẹ sang con

3.3. Thông qua phơi nhiễm với máu, phòng xét nghiệm hoặc những nơi chăm sóc sức khỏe

Hiếm khi sốt xuất huyết có thể lây qua truyền máu, ghép tạng hoặc qua các vết thương do kim tiêm.

4. Những triệu chứng sốt xuất huyết Dengue

4.1. Những điều chúng ta nên nhớ

  • Cứ mỗi 4 người bị nhiễm virus Dengue thì có 1 người bị bệnh
  • Đối với những người bị sốt xuất huyết, triệu chứng có thể nhẹ hoặc nặng
  • Sốt xuất huyết nặng có thể đe dọa tính mạng trong vòng vài giờ và thường cần phải nhập viện để theo dõi và điều trị.

sốt xuất huyết dengue

Trung bình sau thời gian ủ bệnh sốt xuất huyết khoảng từ 4-10 ngày (khoảng 3-14 ngày) bắt đầu có triệu chứng sốt xuất huyết. Triệu chứng sốt xuất huyết thường kéo dài khoảng từ 2 đến 7 ngày.

>> Xem thêm: Làm thế nào để phòng tránh bệnh sốt xuất huyết?

Nhiều người bị sốt xuất huyết có thể không có triệu chứng. Tuy nhiên, một số người khác có thể bị sốt, ớn lạnh, phát ban có thể là ban đỏ ở da. Việt Nam là khu vực có nguy cơ cao bị sốt xuất huyết, do đó những người có dấu hiệu như sốt cao (khoảng 39 hoặc 40oC), đau đầu, đau nhức cơ khớp, buồn nôn, nổi hạch và phát ban trong vòng 2 tuần, cần xem xét có nguy cơ bị sốt xuất huyết.

4.2. Sốt xuất huyết dạng nhẹ – sốt xuất huyết cổ điển

Đây là dạng có biểu hiện các triệu chứng điển hình và không có biến chứng. Biểu hiện đầu tiên của bệnh là sốt và thường kéo dài trong vòng 4 – 7 ngày từ ngày bị truyền virus gây bệnh. Các triệu chứng khác như:

  • Sốt cao, lên đến 40,5°C.
  • Nhức đầu nghiêm trọng.
  • Đau phía sau mắt.
  • Đau khớp và cơ.
  • Buồn nôn và ói mửa.
  • Phát ban.
Sốt xuất huyết là bệnh truyền nhiễm thường gặp
Sốt xuất huyết là bệnh truyền nhiễm thường gặp

Ban sốt xuất huyết thường xuất hiện sau 3 – 4 ngày từ khi bắt đầu sốt. Sau đó, các ban này sẽ thuyên giảm sau 1 – 2 ngày. Bạn có thể bị nổi ban lại một lần nữa vào ngày sau đó.

4.3. Sốt xuất huyết nặng (hội chứng sốc dengue)

sốt xuất huyết
Chú thích: những dấu hiệu nặng cần lưu ý ở bệnh nhân sốt xuất huyết. Nếu có cần đưa đến cơ sở y tế gần nhất

Giai đoạn đầu của sốt xuất huyết nặng tương tự như sốt xuất huyết và các bệnh sốt siêu vi khác. Nhưng kèm theo đó là các tổn thương nghiêm trọng. Các tổn thương này thường là về mạch máu và mạch bạch huyết, như chảy máu cam, chảy máu ở nướu hoặc dưới da, gây ra vết bầm tím. Tổn thương nặng hơn nữa sẽ gây ra các biến chứng huyết tương thoát khỏi mạch máu, gây chảy chảy máu ồ ạt, sốc (huyết áp thấp).

Ngay sau khi hết sốt (khoảng vào ngày thứ 3-7 sau khi triệu chứng đầu tiên khởi phát hoặc trong vài trường hợp có thể là vào ngày thứ 2), các dấu hiệu xuất huyết xuất hiện như xuất huyết tiêu hóa (đi cầu ra máu) hoặc tiểu máu. Người bệnh cũng có thể đau đầu dữ dội, nôn ói kéo dài, nôn ra máu, mệt mỏi và sốt co giật (thường gặp ở trẻ em).

Nếu không được điều trị, sốt xuất huyết cũng có thể tiến triển thành shock. Các dấu hiệu thường gặp trong sốc sốt sốt huyết như đau bụng, nôn và cảm giác bồn chồn, không yên. Ngoài còn có thể có các triệu chứng liên quan đến suy tuần hoàn như tím tái, mạch nhanh, chóng mặt, cảm giác đầu lâng lâng, suy giảm ý thức.

sốt xuất huyết
Chú thích: các giai đoạn của sốt xuất huyết cần lưu ý

4.4 Cách nhận biết bạn đang thuộc dạng sốt xuất huyết nào

Sốt xuất huyết dạng nhẹ thường xảy ra với người chưa bị sốt xuất huyết bao giờ. Còn sốt xuất huyết dạng nặng thì thường xảy ra khi bạn đã từng bị bệnh trước đó. Lúc này, cơ thể đã hình thành miễn dịch chủ động hoặc thụ động (truyền từ mẹ sang).

Bệnh thường biểu hiện nặng đột ngột sau 2 đến 5 ngày (giai đoạn hạ sốt). Dạng này của bệnh thường xảy ra ở trẻ em (đôi khi ở người lớn). Dạng bệnh này có thể gây tử vong, đặc biệt là ở trẻ em và thanh thiếu niên.

Lưu ý: sốt xuất huyết ở trẻ em thường gây ra các triệu chứng giống với cảm cúm hay nhiễm khuẩn hô hấp. Điều này khiến ba mẹ chăm sóc không đúng cách, dễ dẫn tới các biến chứng nguy hiểm. Nếu thấy trẻ có dấu hiệu sốt cao 3 ngày liên tiếp, uống thuốc hạ sốt nhưng không thuyên giảm, phụ huynh cần đưa bé đến trạm y tế gần nhất để được điều trị kịp thời. Không sử dụng Aspirin để hạ sốt.

5. Diễn biến sốt xuất huyết như thế nào?

Bệnh trải qua ba giai đoạn: Giai đoạn sốt, giai đoạn nguy hiểm và giai đoạn hồi phục.

5.1. Giai đoạn sốt

Người bệnh có biểu hiện:

  • Sốt cao đột ngột 39 – 40°C, sốt liên tục, uống thuốc hạ sốt nhưng không giảm nhiệt độ.
  • Nhức đầu, chán ăn, buồn nôn.
  • Da xung huyết.
  • Đau cơ, đau khớp, nhức hai hố mắt.
  • Thường có chấm xuất huyết ở dưới da, chảy máu chân răng hoặc chảy máu cam.
Chấm xuất huyết
Chấm xuất huyết

Bệnh nhân sẽ được bác sĩ chỉ định xét nghiệm huyết học để chẩn đoán bệnh. Các xét nghiệm này gồm:

  • Xét nghiệm Dengue NS1 (+).
  • Hematocrit bình thường.
  • Số lượng tiểu cầu bình thường hoặc giảm dần (nhưng còn trên 100.000/mm3).
  • Số lượng bạch cầu thường giảm.

5.2. Giai đoạn nguy hiểm

Thường rơi vào ngày thứ 3 – 7 của bệnh, bệnh nhân có thể còn sốt hoặc đã giảm sốt. Các biểu hiện có thể có:

  • Biểu hiện thoát huyết tương do tăng tính thấm thành mạch (thường kéo dài 24 – 48 giờ).
  • Tràn dịch màng phổi có biểu hiện: Đau ngực, cảm giác tức nặng ngực, đau ngực tăng khi thay đổi tư thế, khó thở.
  • Tràn dịch màng bụng: Bụng to nhanh, chướng bụng, khó thở.
  • Gan to: Đau tức vùng hạ sườn phải hoặc vùng thượng vị.
  • Sốc do giảm khối lượng tuần hoàn. Bệnh nhân có biểu hiện như vật vã, bứt rứt hoặc li bì, lạnh đầu chi, da lạnh ẩm, mạch nhanh nhỏ, huyết áp thấp, tiểu ít.

5.3. Xuất huyết

  • Dưới da: Nốt xuất huyết hoặc mảng xuất huyết thường ở mặt trước hai cẳng chân và mặt trong hai cánh tay, bụng, đùi, mạng sườn.
  • Niêm mạc: Chảy máu mũi, lợi, tiểu ra máu. Kinh nguyệt kéo dài hoặc xuất hiện kinh sớm hơn.
  • Nội tạng như tiêu hóa, phổi, não có biểu hiện nôn ra máu, đi tiểu ra máu, ho ra máu, ra máu âm đạo bất thường, rong kinh….

Một số trường hợp nặng có thể có biểu hiện suy tạng như viêm gan nặng, viêm não, viêm cơ tim. Lưu ý là những người không có biểu hiện thoát huyết tương hoặc sốc vẫn có thể bị biến chứng suy tạng.

Các xét nghiệm huyết học là cần thiết. Ngoài ra, còn có thêm một số xét nghiệm khác.

  • Hematocrit tăng.
  • Số lượng tiểu cầu giảm dưới 100.000/mm3 (<100 G/L)..
  • Men gan tăng.
  • Có thể có rối loạn đông máu.
  • Siêu âm hoặc X quang có thể phát hiện tràn dịch màng bụng, màng phổi.

5.4. Giai đoạn hồi phục

Sau 24 – 48 giờ của giai đoạn nguy hiểm. Giai đoạn này kéo dài 48 – 72 giờ. Người bệnh hết sốt, tình trạng tốt lên, thèm ăn, huyết động ổn định và tiểu nhiều. Xét nghiệm các chỉ số dần trở về bình thường.

6. Sốt xuất huyết có lây không?

Sốt xuất huyết chỉ lây qua muỗi Aedes (muỗi vằn) đốt hút máu người mắc bệnh hoặc người nhiễm virus Dengua. Sau đó, nó lại đốt người khỏe mạnh thì sẽ truyền virus cho người lành qua vết đốt. Vì thế, sốt xuất huyết có thể lây lan sang người khác qua muỗi đốt và phát triển thành dịch.

Trong ổ dịch sốt xuất huyết, cứ 1 trường hợp mắc bệnh điển hình thì có hàng chục trường hợp mang virus tiềm ẩn, không có triệu chứng nhưng vẫn có khả năng là nguồn bệnh để lây cho người khác. Do đó, bạn cần luôn chủ động phòng bệnh cho bản thân và gia đình.

7. Chẩn đoán sốt xuất huyết như thế nào?

Chẩn đoán dengue thường dựa vào các yếu tố dịch tễ, biểu hiện lâm sàng như trình bày ở trên cũng như dựa vào các xét nghiệm đơn giản: số lượng bạch cầu, số lượng tiểu cầu và hematocrit.

Một số xét nghiệm khác nhằm đánh giá mức độ bệnh: điện giải đồ, khí máu, chức năng đông máu, men gan, X quang phổi nhằm phát hiện biến chứng tràn dịch màng phổi

Chẩn đoán nguyên nhân: có thể thể hiện mầm bệnh trong máu và huyết thanh bằng phương pháp phân lập virus, xác định kháng nguyên virus bằng các phương pháp miễn dịch hoặc phát hiện bộ gene của virus bằng kỹ thuật khuyếch đại chuỗi DNA (PCR).

8. Phương pháp điều trị sốt xuất huyết

Hiện tại không có bất kì điều trị đặc hiệu nào cho sốt xuất huyết. Bác sĩ có thể khuyên bạn nên uống nhiều nước để tránh mất nước do nôn ói và sốt cao.

Trong quá trình bệnh, bạn cần theo dõi các dấu hiệu và triệu chứng mất nước. Đến khám ngay khi bạn có bất kì triệu chứng sau:

  • Lượng nước tiểu giảm
  • Ít hoặc không có nước mắt
  • Khô miệng
  • Lú lẫn
  • Cảm giác ớn lạnh

Bạn có thể sử dụng paracetamol để giúp giảm đau và hạ sốt. Tuy nhiên, cần tránh các thuốc giảm đau có thể làm tăng nguy cơ chảy máu như aspirin, ibuprofen và naproxen natri.

Nhiều người mắc sốt xuất huyết nhẹ hoặc trung bình có thể được chăm sóc tại nhà thông qua nghỉ ngơi và bù dịch đầy đủ. Tuy nhiên, đôi khi bệnh có thể tiến triển thành thể “sốt xuất huyết nặng” có nguy cơ gây tử vong. Cần đến bệnh viện ngay lập tức nếu vài ngày sau khi khởi bệnh có sốt rất cao trên 39°C, hoặc bỗng nhiên hạ thân nhiệt (dưới 38°C) và đi kèm với bất kỳ triệu chứng nào dưới đây:

  • Đau bụng quằn quại
  • Nôn liên tục
  • Thở nhanh
  • Chảy máu lợi
  • Mệt mỏi
  • Bồn chồn
  • Nôn ra máu
  • Hoa mắt, chóng mặt

Nếu bạn bị sốt xuất huyết nặng, có thể bạn cần phải:

  • Nhập viện để điều trị
  • Truyền dịch và truyền các chất cần thiết
  • Theo dõi mạch, huyết áp
  • Đôi khi cần phải truyền máu

9. Lưu ý khi chăm sóc bệnh nhân bị sốt xuất huyết tại nhà

  • Sốt xuất huyết chưa có thuốc điều trị đặc hiệu, chủ yếu là điều trị triệu chứng. Người bệnh do đó cần tuân thủ theo hướng dẫn của bác sĩ
  • Nếu sốt cao ≥ 39°C, hãy uống thuốc hạ sốt, nới lỏng quần áo và lau mát bằng nước ấm. Thuốc hạ sốt chỉ được dùng là paracetamol, liều dùng từ 10 đến 15 mg/kg cân nặng/lần, mỗi lần uống cách nhau 4 – 6 giờ. Tổng liều paracetamol không quá 60mg/kg cân nặng/24 giờ.
  • Tuyệt đối không dùng aspirin (acetyl salicylic acid), analgin, ibuprofen để điều trị vì có thể gây xuất huyết, toan máu.
  • Bù dịch bằng cách uống oresol (pha đúng theo hướng dẫn), nước cam, nước chanh…

10. Vắc xin chữa bệnh sốt xuất huyết?

Lý tưởng nhất là có một vắc xin có thể chống lại cả bốn loại huyết thanh virus gây bệnh. Đáng tiếc là một loại huyết thanh như vậy hiện nay vẫn chưa có sẵn.

11. Phòng bệnh sốt xuất huyết

Trung tâm y tết dự phòng TP. Hồ Chí Minh khuyến cáo. Cần tránh bị muỗi đốt và không để muỗi có môi trường sinh sản bằng các biện pháp như:

  • Mặc quần áo tay dài.
  • Ngủ mùng kể cả ban ngày.
  • Dọn dẹp nơi ở sạch sẽ thoáng đãng, phát quang bụi rậm xung quanh.
  • Thoa kem chống muỗi.
  • Đổ dầu hôi hoặc pha nhiều muối vào chén nước chống kiến đặt dưới chân tủ thức ăn để triệt nơi sinh sản của muỗi.
  • Diệt muỗi và không để muỗi chích bằng các biện pháp: bình xịt muỗi, nhang muỗi, bôi kem chống muỗi và ngủ mùng kể cả ban ngày
  • Diệt lăng quăng và không để muỗi sinh sản: súc rửa hồ, thùng phuy, lu, xô chứa nước trước khi thay nước mới. Đậy kín nắp lu, hồ, phuy khi không sử dụng; thay nước bình bông mỗi ngày; thu gom và xử lý các vật phế thải. Xử trí các đồ vật đọng nước xung quanh nhà. Không tạo điều kiện cho muỗi phát triển. Không treo quần áo làm chỗ cho muối trú đậu.

12. Khuyến cáo 

  • Người có triệu chứng sốt nên đi khám tại các cơ sở y tế gần nhất để được chẩn đoán, điều trị và hướng dẫn theo dõi tại nhà
  • Uống thuốc theo chỉ định của bác sĩ
  • Uống nhiều nước
  • Nếu thấy một trong các dấu hiệu sau: lừ đừ, mệt mỏi, chi lạnh, nôn ói nhiều, đau bụng, chảy máu thì đến ngay bệnh viện để được thăm khám và điều trị kịp thời.
sốt xuất huyết
Chú thích: Cách phòng tránh sốt xuất huyết

Sốt xuất huyết là bệnh truyền nhiễm lây lan rất nhanh. Có thể gây ra những hậu quả đáng tiết như tử vong. Hơn thế nữa bệnh rất thường gặp ở Việt Nam. Tuy nhiên, có thể được phòng ngừa bằng cách diệt trừ tác nhân gây bệnh là muỗi. Việc biết cách phòng ngừa bệnh, nhận biết và theo dõi bệnh là điều rất cần thiết. Nếu người bệnh bị sốt 3 ngày liên tục, uống thuốc hạ sốt không khỏi kèm theo li bì thì cần đưa tới trạm y tế gần nhất để được điều trị kịp thời. Những thông tin trên chỉ mang tính chất tham khảo. Cần khám bác sĩ nếu bạn có các dấu hiệu trên.

Bác sĩ Nguyễn Đào Uyên Trang

Chuyên mục:
| Ngày đăng: - Cập nhật lần cuối: 13/09/2020

Chia sẻ thông tin hữu ích này cho mọi người trên:

1.https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/dengue-and-severe-dengue

2.https://www.cdc.gov/dengue/symptoms/index.html

3. https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/dengue-fever/diagnosis-treatment/drc-20353084

4. https://www.who.int/vietnam/vi/news/detail/16-07-2019-dengue-increase-likely-during-rainy-season-ministry-of-health-who-warn

5. http://bthh.org.vn/69/sot-xuat-huyet-dengue-70773.html

Tin Y Tế duy nhất tại Việt Nam đạt chứng chỉ HON
100% Biên soạn bởi BÁC SĨ, DƯỢC SĨ

Với số lượng bài viết lên đến hơn 10.000, Tin Y Tế YouMed là lựa chọn hàng đầu cho những ai có nhu cầu tìm hiểu kiến thức về sức khỏe. Nội dung trang đa dạng, bao gồm: cẩm nang y tế A-Z (bệnh học, dược, dược liệu), các chuyên đề sức khỏe, tin mới nhất trong ngành y tế cùng hàng ngàn bí quyết sống khỏe mỗi ngày.
Đặc biệt, YouMed là trang tin y tế duy nhất tại Việt Nam đạt chứng chỉ quốc tế HON - có quan hệ chính thức với Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) - một chứng chỉ danh giá dành riêng cho các trang tin sức khỏe uy tín, đáng tin cậy như WebMD, Healthline, Mayo Clinic… Rất tự hào khi YouMed một thương hiệu Việt mang tầm quốc tế được HON ghi nhận.
Xin lưu ý, các bài viết không nhằm thay thế cho chẩn đoán hoặc phương pháp điều trị của từng cá nhân.