Thông tin bảo trợ bởi

Suy tuyến yên – triệu chứng âm thầm hay rầm rộ?

Suy tuyến yên - triệu chứng âm thầm hay rầm rộ

Bạn được chẩn đoán suy tuyến yên do u não hay do chấn thương. Bạn không biết suy tuyến yên là gì và cần điều trị như thế nào. Hay đơn giản chỉ là tìm hiểu thêm về những bệnh lý liên quan đến hệ thống nội tiết. Đây là bài viết có thể giúp bạn những điều đó. YouMed xin gửi đến bạn đọc bài viết về suy tuyến yên và những tác động của bệnh lên những cơ quan nội tiết khác, cách chẩn đoán cũng như điều trị bệnh.

1.     Tổng quan về tuyến yên và suy tuyến yên

Suy tuyến yên là một rối loạn hiếm gặp. Được gọi là suy chức năng khi tuyến yên không sản xuất được một hoặc nhiều hormone hoặc không sản xuất đủ hormone.

Tuyến yên là một tuyến có kích thước bằng hạt đậu nằm ở phần đáy não. Là một cơ quan thuộc hệ nội tiết của cơ thể. Bao gồm tất cả các tuyến có chức năng sản xuất và điều chỉnh nồng độ hormone. Mặc dù có kích thước nhỏ, nhưng tuyến yên tạo ra và giải phóng một số hormone quan trọng. Các hormone này tác động đến hầu hết các cơ quan và hệ cơ quan của cơ thể.

Suy tuyến yên được hiểu là khi bị thiếu hụt một hoặc nhiều hormone có nguồn gốc từ tuyến yên. Sự thiếu hụt các hormone này có thể ảnh hưởng đến bất kỳ hoạt động nào diễn ra trong ngày. Hay ảnh hưởng đến sự tăng trưởng chiều cao, cân nặng, huyết áp hoặc khả năng sinh sản. Các triệu chứng thường khác nhau, tùy thuộc vào loại hoóc-môn cơ thể đang thiếu.

Nếu bạn được chẩn đoán là suy tuyến yên, bạn có thể sẽ phải dùng thuốc trong suốt phần đời còn lại của mình. Thuốc giúp thay thế các hormone bị thiếu, giúp kiểm soát các triệu chứng và dấu hiệu của cơ thể.

 

Tuyến yên tuy rất nhỏ nhưng vô cùng cần thiết

>> Tìm hiểu thêm về Cấu trúc và chức năng của tuyến yên

2.     Nguyên nhân dẫn đến suy tuyến yên

Suy tuyến yên có rất nhiều nguyên nhân gây ra, dưới đây là một số nguyên nhân thường gặp.

U tuyến yên

Trong nhiều trường hợp, suy tuyến yên là do khối u tại tuyến yên. Khi khối u tuyến yên tăng kích thước, nó có thể chèn ép và làm tổn thương mô tuyến yên, cản trở quá trình sản xuất hormone. Khối u cũng có thể chèn ép các dây thần kinh thị giác, gây rối loạn thị giác.

Các khối u hoặc bệnh lý tại vùng dưới đồi, một phần của não nằm ngay trên tuyến yên, cũng có thể gây suy tuyến yên. Vùng dưới đồi tự sản sinh ra các hormone ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động của tuyến yên.

Các nguyên nhân khác

Ngoài khối u, một số bệnh hoặc chấn thương gây tổn thương tuyến yên cũng có thể gây suy tuyến yên. Có thể kể đến như:

  • Chấn thương đầu
  • Phẫu thuật não
  • Xạ trị vùng đầu hoặc cổ
  • Thiếu máu đến não hoặc tuyến yên (nhồi máu) hoặc chảy máu (xuất huyết) vào não hoặc tuyến yên
  • Một số loại thuốc. Chẳng hạn như ma tuý, corticosteroid liều cao hoặc một số loại thuốc ung thư nhất định được gọi là chất ức chế trạm kiểm soát
  • Viêm tuyến yên. Viêm do phản ứng bất thường của hệ thống miễn dịch.
  • Nhiễm trùng não. Chẳng hạn như viêm màng não. Hoặc nhiễm trùng nơi khác có thể lây lan đến não, như bệnh lao hoặc giang mai.
  • Các bệnh thâm nhiễm, ảnh hưởng đến nhiều bộ phận của cơ thể. Bao gồm bệnh sarcoidosis, một bệnh viêm xảy ra ở các cơ quan khác nhau; Mất tế bào Langerhans, trong đó các tế bào bất thường gây ra sẹo ở nhiều bộ phận của cơ thể; và bệnh huyết sắc tố, gây tích tụ sắt dư thừa trong gan và các mô khác.
  • Mất nhiều máu trong khi sinh. Có thể gây tổn thương phần trước của tuyến yên (hội chứng Sheehan hoặc hoại tử tuyến yên sau sinh)

Trong một số trường hợp, suy tuyến yên là do đột biến gen (di truyền). Những đột biến này ảnh hưởng đến khả năng sản xuất một hoặc nhiều hormone của tuyến yên, thường bắt đầu từ khi mới sinh hoặc trong thời thơ ấu.

Trong một số trường hợp, nguyên nhân của suy tuyến yên là không rõ.

3.     Các triệu chứng của suy tuyến yên

Các triệu chứng của suy tuyến yên thường tiến triển âm thầm và nặng dần theo thời gian. Đôi khi các triệu chứng rất mơ hồ và có thể không được phát hiện trong nhiều tháng hoặc thậm chí nhiều năm. Nhưng đối với một số người, các triệu chứng có thể diễn tiến đột ngột và nhanh chóng.

Các triệu chứng của suy tuyến yên khác nhau ở mỗi người. Triệu chứng biểu hiện ra tùy thuộc vào loại hormone tuyến yên nào bị ảnh hưởng và ở mức độ nào.

Thiếu hormone tăng trưởng (GH)

Ở trẻ em, thiếu GH có thể gây ra các vấn đề về tăng trưởng và thấp bé. Hầu hết người lớn bị thiếu GH không có bất kỳ triệu chứng nào. Nhưng đối với một số người lớn, nó có thể gây ra các triệu chứng như:

  • Mệt mỏi
  • Yếu cơ
  • Rối loạn lipid máu
  • Thiếu động lực và tham vọng trong công việc và cuộc sống
  • Sống cách ly với xã hội

Thiếu hụt hormone tạo hoàng thể (LH) và hormone kích thích nang trứng (FSH)

Sự thiếu hụt các hormone này, được gọi là gonadotropins, ảnh hưởng đến hệ thống sinh sản. Ở phụ nữ, sự thiếu hụt các hormone này làm giảm sản xuất trứng và estrogen từ buồng trứng. Ở nam giới, sự thiếu hụt làm giảm sản xuất tinh trùng và testosterone tại tinh hoàn. Phụ nữ và nam giới có thể bị giảm ham muốn tình dục, và có thể vô sinh. Ở trẻ em và thanh thiếu niên, dậy thì muộn thường là triệu chứng duy nhất.

Phụ nữ cũng có thể có các triệu chứng như:

  • Nóng bừng mặt
  • Kinh nguyệt không đều hoặc không có
  • Không có lông mu
  • Không có khả năng sản xuất sữa cho con bú

Nam giới cũng có thể có các triệu chứng như:

  • Rối loạn cương dương
  • Rụng lông trên khuôn mặt hoặc cơ thể
  • Thay đổi tâm trạng

Thiếu hormone kích thích tuyến giáp (TSH)

Hormone này kiểm soát hoạt động của tuyến giáp. Sự thiếu hụt TSH dẫn đến lượng hormone tuyến giáp thấp hay gọi là suy giáp. Điều này gây ra các triệu chứng như:

  • Mệt mỏi
  • Tăng cân
  • Da khô
  • Táo bón
  • Nhạy cảm với môi trường lạnh hoặc khó giữ ấm

Thiếu hormone vỏ thượng thận (ACTH)

Hormone này giúp tuyến thượng thận hoạt động tốt và giúp cơ thể phản ứng lại với căng thẳng. Các triệu chứng của thiếu ACTH bao gồm:

  • Mệt mỏi nghiêm trọng
  • Huyết áp thấp, có thể dẫn đến ngất xỉu
  • Nhiễm trùng thường xuyên và kéo dài
  • Buồn nôn, nôn mửa hoặc đau bụng
  • Lú lẫn hay rối loạn tri giác

Thiếu hụt hormone chống lợi tiểu (ADH)

Hormone này, còn được gọi là vasopressin, giúp cơ thể bạn cân bằng lượng dịch. Sự thiếu hụt ADH có thể gây ra chứng rối loạn gọi là đái tháo nhạt, có thể gây ra:

  • Đi tiểu nhiều
  • Khát quá mức
  • Mất cân bằng điện giải

Thiếu hụt prolactin

Prolactin là hormone cho cơ thể biết khi nào bắt đầu tạo sữa mẹ. Mức prolactin thấp có thể khiến phụ nữ gặp khó khăn trong việc tạo sữa cho con bú.

4.     Chẩn đoán suy tuyến yên

Nếu bác sĩ nghi ngờ có vấn đề với lượng hormone tuyến yên, bác sĩ có thể sẽ yêu cầu một số xét nghiệm để kiểm tra nồng độ hormone trong cơ thể và tìm ra nguyên nhân.

Bác sĩ có thể yêu cầu các xét nghiệm bao gồm:

  • Xét nghiệm máu. Các xét nghiệm này đo nồng độ hormone của bạn. Ví dụ, xét nghiệm máu có thể xác định mức độ thấp của tuyến giáp, tuyến thượng thận hoặc hormone sinh dục. Các xét nghiệm có thể xác định xem nồng độ thấp này có liên quan đến sản xuất hormone tuyến yên hay không.
  • Nghiệm pháp kích thích. Các xét nghiệm này cũng đo nồng độ hormone của bạn. Bác sĩ có thể đề nghị bạn đến phòng khám chuyên khoa nội tiết để làm các xét nghiệm này. Các xét nghiệm này kiểm tra nồng độ hormone của cơ thể sau khi bạn đã dùng một số loại thuốc để kích thích sản xuất hormone.
  • Chụp ảnh não. Chụp cộng hưởng từ (MRI) hoặc chụp cắt lớp vi tính độ phân giải cao (CT) não của bạn có thể phát hiện khối u tuyến yên hoặc các vấn đề về tuyến yên khác.
  • Kiểm tra thị lực. Các xét nghiệm này có thể xác định xem sự phát triển của khối u tuyến yên có làm suy giảm thị lực hoặc thị lực của bạn hay không.

Suy tuyến yên
MRI não được xem là cận lâm sàng rất cần thiết để chẩn đoán và theo dõi điều trị

5.     Điều trị suy tuyến yên

Bước đầu tiên trong điều trị suy tuyến yên thường là dùng thuốc để giúp nồng độ hormone của bạn trở lại bình thường. Đây thường được gọi là phương pháp thay thế hormone. Vì liều lượng được điều chỉnh để phù hợp với lượng mà cơ thể bạn sẽ sản xuất nếu nó không có vấn đề về tuyến yên. Bạn có thể phải dùng thuốc trong suốt phần đời còn lại của mình.

Trong một số trường hợp, điều trị tình trạng gây suy tuyến yên có thể giúp cơ thể phục hồi hoàn toàn hoặc một phần khả năng sản xuất hormone tuyến yên.

Điều trị nội khoa

Thuốc thay thế hormone có thể bao gồm:

  • Thuốc corticosteroid. Những loại thuốc này, chẳng hạn như hydrocortisone (Cortef) hoặc prednisone (Rayos). Giúp thay thế các hormone tuyến thượng thận không được sản xuất do thiếu hụt hormone vỏ thượng thận (ACTH). Các thuốc này được sử dụng bằng đường uống.
  • Levothyroxine (Levoxyl, Synthroid, những loại khác). Thuốc này điều trị nồng độ hormone tuyến giáp thấp (suy giáp). Suy giáp do sự thiếu hụt hormone kích thích tuyến giáp (TSH) được tiết ra từ tuyến yên.
  • Nội tiết tố sinh dục. Chúng bao gồm testosterone ở nam giới. Và estrogen hoặc sự kết hợp của estrogen và progesterone ở phụ nữ. Testosterone được sử dụng bằng cách tiêm hoặc qua da bằng miếng dán hoặc gel. Thay thế nội tiết tố nữ có thể được thực hiện bằng thuốc viên, gel hoặc miếng dán.
  • Hocmon tăng trưởng. Còn được gọi là somatropin (Genotropin, Humatrope, các loại khác), hormone tăng trưởng được sử dụng thông qua một mũi tiêm bên dưới da của bạn. Nó thúc đẩy tăng trưởng, giúp tạo ra chiều cao bình thường ở trẻ em. Người lớn có các triệu chứng thiếu hụt hormone tăng trưởng cũng có thể được hưởng lợi từ việc thay thế hormone tăng trưởng. Nhưng họ sẽ không cao thêm.
  • Hormone sinh sản. Nếu bạn bị vô sinh, gonadotropins có thể được sử dụng bằng cách tiêm để kích thích rụng trứng ở phụ nữ và sản xuất tinh trùng ở nam giới.

Theo dõi và điều chỉnh thuốc

Bác sĩ nội tiết có thể theo dõi các triệu chứng và nồng độ của các hormone này trong máu của bạn để đảm bảo bạn được điều trị với liều lượng thích hợp.

Nếu đang sử dụng corticosteroid, bạn sẽ cần làm việc với bác sĩ để điều chỉnh liều lượng thuốc trong thời gian căng thẳng về thể chất hoặc cảm xúc. Trong thời gian này, cơ thể bạn thường sản xuất thêm hormone cortisol. Và hormone này sẽ giúp bạn kiểm soát căng thẳng.

Việc điều chỉnh liều lượng tương tự có thể cần thiết khi bạn bị cúm, bị tiêu chảy hoặc nôn mửa, hoặc phẫu thuật hoặc thủ thuật nha khoa. Điều chỉnh liều lượng cũng có thể cần thiết khi mang thai hoặc khi có sự thay đổi rõ rệt về cân nặng.

Phẫu thuật hoặc các thủ thuật khác

Bạn có thể cần chụp CT hoặc MRI định kỳ để theo dõi khối u tuyến yên hoặc các bệnh khác gây suy tuyến yên.

Điều trị khối u tuyến yên có thể bao gồm phẫu thuật để loại bỏ khối u. Trong một số trường hợp, điều trị bằng bức xạ hoặc thuốc được khuyến khích để kiểm soát nguyên nhân cơ bản.

Điều trị suy tuyến yên rất phụ thuộc vào nguyên nhân nguyên phát tác động lên tuyến yên. Vì vậy, có những trường hợp cần điều trị nội khoa và theo dõi suốt đời để đạt hiệu quả trong điều trị. Nếu có bất kỳ thắc mắc gì, hãy để lại bình luận phía bên dưới để YouMed có thể giúp bạn. Hoặc bạn có thể liên hệ trực tiếp đến các bác sĩ chuyên khoa nội tiết để được hướng dẫn thêm.

Bác sĩ Đào Thị Thu Hương

Ban biên tập YouMed - Bác sĩ ĐÀO THỊ THU HƯƠNG - YouMed Việt Nam
Chuyên mục:
| Ngày đăng: - Cập nhật lần cuối: 01/12/2020

Chia sẻ thông tin hữu ích này cho mọi người trên:

https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/hypopituitarism/symptoms-causes/syc-20351645

Đặt lịch khám dễ dàng cùng YouMed:

Tin Y Tế duy nhất tại Việt Nam đạt chứng chỉ HON
100% Biên soạn bởi BÁC SĨ, DƯỢC SĨ

Với số lượng bài viết lên đến hơn 10.000, Tin Y Tế YouMed là lựa chọn hàng đầu cho những ai có nhu cầu tìm hiểu kiến thức về sức khỏe. Nội dung trang đa dạng, bao gồm: cẩm nang y tế A-Z (bệnh học, dược, dược liệu), các chuyên đề sức khỏe, tin mới nhất trong ngành y tế cùng hàng ngàn bí quyết sống khỏe mỗi ngày.
Đặc biệt, YouMed là trang tin y tế duy nhất tại Việt Nam đạt chứng chỉ quốc tế HON - có quan hệ chính thức với Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) - một chứng chỉ danh giá dành riêng cho các trang tin sức khỏe uy tín, đáng tin cậy như WebMD, Healthline, Mayo Clinic… Rất tự hào khi YouMed một thương hiệu Việt mang tầm quốc tế được HON ghi nhận.
Xin lưu ý, các bài viết không nhằm thay thế cho chẩn đoán hoặc phương pháp điều trị của từng cá nhân.