Thông tin bảo trợ bởi

Câu đằng: Móc câu cho sức khỏe

Câu đằng - Móc câu cho sức khỏe

Câu đằng là một loại dây leo, thường mọc nơi mát. Ở mặt lá có gai mọc cong xuống trông như móc câu nên có tên Câu đằng. Hãy cùng tìm hiểu những lợi ích cho sức khỏe của loại “móc câu” này ngay sau đây.

1. Mô tả dược liệu

1.1. Tên gọi

  • Tên gọi khác: Gai móc câu, Thuần câu câu, Vuốt mèo.
  • Tên khoa học: Uncaria sp. (Uncaria rhynchophylla).
  • Họ: Cà phê (Rubiaceae).

1.2. Đặc điểm tự nhiên

  • Đặc điểm cây: Cây Câu đằng thuộc dạng thân leo, cành non có rãnh dọc thiết diện vuông góc, màu xanh nhạt. Khi già, cây có màu xám đen. Cuống lá ngắn, mọc đối, có lá kèm. Ở kẽ lá có gai nhỏ mọc cong xuống dưới. Cứ 1 mấu 2 gai lại xen phải 1 mấu có gai. Hoa mọc thành cụm, hình cầu mọc thành từng chùm hoặc đơn độc ở vùng đầu cành, kẽ lá… Quả nang dài và dẹt, có chứa nhiều hạt có cánh.
  • Đặc điểm dược liệu: Đoạn thân (cành) vuông, có mấu gai, hình như lưỡi câu, được cắt thành đoạn 2 – 3cm, đường kính 5mm. Phần lớn mấu thân có 2 móc câu cong hướng đối diện nhau. Khi phơi khô, vỏ ngoài của dược liệu có màu nâu xám, bên trong màu nâu sáng hoặc vàng. Dược liệu cứng, dai, không có mùi, vị nhạt.
  • Loại có 2 móc câu được coi là tốt hơn.
Hình dáng hoa của cây Câu đằng
Hình dáng hoa của cây Câu đằng

1.3. Phân bố, thu hái, chế biến

  • Câu đằng thường phân bố và tập trung chủ yếu ở những vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới như Ấn Độ, Malaysia, Peru, Việt Nam… Tại Việt Nam, cây Câu đằng phân bố rải rác tại các tỉnh miền núi phía Bắc như Cao Bằng, Lạng Sơn, Yên Bái và một số vùng thượng du.
  • Câu đằng thường được thu hoạch quanh năm, nhưng tháng 7 – 8 là mùa chính. Bởi vì lúc này các bộ phận gai đã đủ già. 
  • Sau khi thu hoạch, Câu đằng được đem chặt lấy các đoạn có móc câu, rửa sạch, phơi hoặc sấy khô.

1.4. Bộ phận sử dụng

Bộ phận được sử dụng để làm vị thuốc phổ biến nhất của Câu đằng đó là đoạn thân, cành có mấu gai ở kẽ lá hoặc phần gai cong như lưỡi câu. 

2. Thành phần hóa học

Y học hiện đại nghiên cứu và phát hiện trong Câu đằng có thành phần chính là alkaloid. Trong thân và rễ Câu đằng có khoảng 0,041% alkaloid toàn phần với khoảng 28,9% rhynchophyllin và isorhynchophuyllin. Ngoài ra, alkaloid còn được phân bố ở một số bộ phận khác như là: 

  • Thân, lá, móc câu: có chứa rhynchophyllin, isorhynchophuyllin, isocorynoxcin và corynoxcin.
  • Thân và lá: gồm các thành phần như akumigin, rhynchophin, valestachotchamin.
  • Vỏ, thân, cành: hirsutin, hirsutein.

3. Tác dụng dược lý

3.1. Theo Y học cổ truyền

  • Tính vị, quy kinh: Câu đằng có vị ngọt, không mùi, tính hơi hàn. 
  • Tác dụng: thanh nhiệt, bình can, trấn kinh. Dùng cho trẻ em hàn nhiệt kinh giản, người lớn đau đầu mắt hoa.

3.2. Theo Y học hiện đại

Liều nhỏ rhynchophylin có tác dụng hưng phấn trung khu hô hấp, đồng thời làm giãn mạch máu ngoại vi làm cho huyết áp hạ rõ rệt. Tiêm rhynchophylin vào tĩnh mạch của thỏ làm thỏ thở hổn hển và tê liệt vận động.

Câu đằng còn được dùng trấn kinh ở trẻ em, khóc đêm, phụ nữ xích bạch đới (khí hư đới hạ ra nhiều).

Đây là vị thuốc với nhiều công dụng
Đây là vị thuốc với nhiều công dụng

4. Liều dùng, cách sử dụng

  • Ngày dùng 6 – 15 gam dưới dạng thuốc sắc.
  • Vị thuốc này không sắc lâu. Nếu sắc lâu quá 20 phút sẽ làm giảm tác dụng hạ áp của Câu đằng.

5. Bài thuốc cổ phương

Thiên ma câu đằng ẩm

Gồm Thiên ma, Câu đằng, Sinh thạch quyết minh, Tang ký sinh, Đỗ trọng, Ngưu tất, Sơn chi, Hoàng cầm, Ích mẫu thảo, Chu phục thần, Dạ giao đằng.

Dùng để trị huyết áp cao có kèm các biểu hiện đau đỉnh đầu, chóng mặt hoa mắt, đầu lắc, giật mình, mất ngủ.

Linh dương câu đằng ẩm

Gồm Linh dương giác, Tang diệp, Xuyên bối, Sinh địa, Câu đằng, Cúc hoa, Sinh Bạch thược, Sinh cam thảo, Tiên trúc nhự, Phục thần.

Thường dùng chữa ngoại cảm nhiệt bệnh, sốt cao chân tay co giật, lưỡi khô có gai.

6. Các bằng chứng khoa học

6.1. Tác dụng chống co giật

  • Mô hình chuột động kinh: Câu đằng có tác dụng chống co giậtđiều trị động kinh. Nó giúp bảo vệ các tế bào thần kinh vùng đồi thị khỏi sự chết của tế bào, giảm tỉ lệ chuột tử vong.
  • Mô hình chuột Parkinson: Dịch chiết Câu đằng đã ức chế sự biểu hiện của protein HSP90, làm chậm quá trình “chết tế bào theo chu trình – Apoptosis” ở bệnh Parkinson. Đồng thời, dịch chiết Câu đằng cải thiện hành vi, nâng cao các biểu hiện tích cực ở chuột.

6.2. Tác dụng bảo vệ mạch máu, hạ huyết áp

Mô hình chuột: Bảo vệ tế bào nội mô mạch máu là chìa khóa để phòng ngừa và điều trị tăng huyết áp. Câu đằng có thể làm giảm huyết áp, cải thiện tính toàn vẹn cấu trúc của nội mô mạch máu.

Có thể dùng Câu đằng để chữa bệnh huyết áp
Có thể dùng Câu đằng để chữa bệnh huyết áp

6.3. Tác dụng giảm tiền sản giật

Mô hình chuột tiền sản giật: Tiền sản giật là một rối loạn trong thai kỳ có biểu hiện: protein niệu, tăng huyết áp, co giật và đau đầu dữ dội, phát triển bất thường của thai nhi, oxy hóa thai nhi và giảm lượng nước ối.

>> Một số loại dược liệu khác cũng có khả năng giúp an thai. Đọc thêm bài viết: Tô ngạnh: vị thuốc an thai đến từ cây Tía tô.

Đây là một vấn đề sản khoa nghiêm trọng, là nguyên nhân hàng đầu gây bệnh tật và tử vong cho mẹ. Dịch chiết alkaloid trong Câu đằng làm giảm protein niệu và huyết áp tâm thu 24 giờ, tăng trọng lượng thai nhi, trọng lượng nhau thai và số lượng chuột con sống, giảm nồng độ interleukin (IL)-6, IL-1β, yếu tố hoại tử khối u và interferon. Điều này cho thấy tác dụng chống viêm của dịch chiết Câu đằng có thể là một liệu pháp thay thế trong chăm sóc tiền sản giật.

Tác dụng của Câu đằng còn đang được nghiên cứu. Chứng minh hiệu quả từ giai đoạn thử nghiệm trên động vật đến sử dụng đại trà cho người là một chặng đường rất xa. Dược liệu Câu đằng là thuốc, có chỉ định, chống chỉ định và tác dụng phụ. Quý bạn đọc hãy đến bác sĩ để hiểu rõ tình trạng cơ thể và tham vấn ý kiến. 

Bác sĩ Dư Thị Cẩm Quỳnh

Chuyên mục:
| Ngày đăng: - Cập nhật lần cuối: 31/05/2020

Chia sẻ thông tin hữu ích này cho mọi người trên:

  1. Đỗ Tất Lợi (2006). Những cây thuốc và vị thuốc Việt Nam. Nhà xuất bản Y học, tr. 305 – 306.
  2. Li Y, Yang W, Zhu Q, Yang J, et al, (2015). Protective effects on vascular endothelial cell in N’-nitro-L-arginine (L-NNA)-induced hypertensive rats from the combination of effective components of Uncaria rhynchophylla and Semen Raphani. Biosci Trends, 9 (4), pp. 237-244.
  3. Liu C H, Lin Y W, Tang N Y, Liu H J, et al, (2012). Neuroprotective Effect of Uncaria rhynchophylla in Kainic Acid-Induced Epileptic Seizures by Modulating Hippocampal Mossy Fiber Sprouting, Neuron Survival, Astrocyte Proliferation, and S100B Expression. Evid Based Complement Alternat Med, 2012 pp. 194790.
  4. Wu L Z, Xiao X M, (2019). Evaluation of the effects of Uncaria rhynchophylla alkaloid extract on LPS-induced preeclampsia symptoms and inflammation in a pregnant rat model. 52 (6), pp. e8273.

Tin Y Tế duy nhất tại Việt Nam đạt chứng chỉ HON
100% Biên soạn bởi BÁC SĨ, DƯỢC SĨ

Với số lượng bài viết lên đến hơn 10.000, Tin Y Tế YouMed là lựa chọn hàng đầu cho những ai có nhu cầu tìm hiểu kiến thức về sức khỏe. Nội dung trang đa dạng, bao gồm: cẩm nang y tế A-Z (bệnh học, dược, dược liệu), các chuyên đề sức khỏe, tin mới nhất trong ngành y tế cùng hàng ngàn bí quyết sống khỏe mỗi ngày.
Đặc biệt, YouMed là trang tin y tế duy nhất tại Việt Nam đạt chứng chỉ quốc tế HON - có quan hệ chính thức với Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) - một chứng chỉ danh giá dành riêng cho các trang tin sức khỏe uy tín, đáng tin cậy như WebMD, Healthline, Mayo Clinic… Rất tự hào khi YouMed một thương hiệu Việt mang tầm quốc tế được HON ghi nhận.
Xin lưu ý, các bài viết không nhằm thay thế cho chẩn đoán hoặc phương pháp điều trị của từng cá nhân.

Đặt lịch khám dễ dàng cùng YouMed: