Thông tin bảo trợ bởi

Dạ dày: Cơ quan quan trọng của cơ thể mà bạn cần biết

Dạ dày: Cơ quan quan trọng của cơ thể mà bạn cần biết

Dạ dày là một tạng rỗng trong đường tiêu hóa của con người và nhiều động vật khác, bao gồm một số động vật không xương sống. Trong hệ thống tiêu hóa, dạ dày tham gia vào giai đoạn thứ hai của quá trình tiêu hóa, sau khi thức ăn được nhai ở miệng. Quá trình tiêu hóa được thực hiện nhờ các enzym, acid và quá trình nhào trộn thức ăn. Sau đây bác sĩ YouMed sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn về cơ quan quan trọng này của cơ thể.

>> Có thai có thể làm tăng nguy cơ viêm dạ dày. Nếu thai phụ đã có sẵn các vấn đề ở dạ dày từ trước thì quá trình mang thai thường làm nặng nề thêm tình trạng đã có. Vì sao lại như thế? Bạn cần biết những gì để hạn chế các vấn đề khó chịu này?

Hình minh họa

1. Giải phẫu

Ở người và nhiều động vật, dạ dày nằm giữa thực quản và ruột non. Nó tiết ra các enzyme tiêu hóa và axit để hỗ trợ tiêu hóa thức ăn. Cơ thắt môn vị kiểm soát việc đưa thức ăn được tiêu hóa một phần từ dạ dày vào tá tràng, để di chuyển qua các phần còn lại của ruột.

Dạ dày nằm ở phần trên bên trái của khoang bụng. Đỉnh của dạ dày nằm đè lên cơ hoành. Nằm sau dạ dày là tuyến tụy. Một nếp gấp lớn của phúc mạc tạng được treo xuống từ độ cong lớn của dạ dày. Hai cơ vòng giữ các chất được ở lại trong dạ dày. Bên cạnh đó, có các cơ thắt thực quản dưới tại ngã ba của thực quản và dạ dày, và cơ thắt môn vị ở ngã ba của dạ dày với tá tràng.

Dạ dày được bao quanh bởi các đám rối thần kinh giao cảm và đối giao cảm. Chúng điều chỉnh cả hoạt động bài tiết của dạ dày và chuyển động các cơ của dạ dày.

Bởi vì dạ dày là một cơ quan có thể dãn rộng, nó thường dãn rộng để chứa khoảng một lít thức ăn. Dạ dày của một đứa trẻ sơ sinh sẽ chỉ có thể giữ lại khoảng 30 ml. Thể tích dạ dày tối đa ở người lớn có thể  từ 2 đến 4 lít.

Dạ dày có khả năng mở rộng hoặc co lại tùy thuộc vào lượng thức ăn có trong đó. Các bức tường bên trong thành dạ dày tạo thành nhiều nếp gấp. Lớp màng niêm mạc dày của các bức tường chứa các tuyến dạ dày nhỏ; những chất này tiết ra hỗn hợp enzyme và axit hydrochloric giúp tiêu hóa một phần protein và chất béo.

Giải phẫu dạ dày
Giải phẫu dạ dày

2. Cung cấp máu

Bờ cong nhỏ và bờ cong lớn của dạ dày được cung cấp máu bởi động mạch thượng vị phải phía dưới và động mạch thượng vị trái phía trên. Đáy của dạ dày- phần trên của độ cong lớn hơn, được cung cấp máu bởi các động mạch thượng vị ngắn, phát sinh từ động mạch lách.

3. Chức năng

a. Tiêu hóa

Trong hệ thống tiêu hóa của con người, thức ăn đi vào dạ dày qua thực quản thông qua cơ thắt thực quản dưới. Dạ dày giải phóng các protease (enzyme tiêu hóa protein như pepsin) và axit hydrochloric, giúp tiêu hóa thức ăn và cung cấp pH axit cho các protease hoạt động. Thức ăn bị khuấy động bởi dạ dày thông qua các cơn co thắt- được gọi là nhu động. Enzym từ từ đi qua cơ thắt môn vị và vào tá tràng của ruột non, nơi bắt đầu hấp thu các chất dinh dưỡng.

Dịch dạ dày cũng chứa pepsinogen. Axit clohydric kích hoạt dạng enzyme không hoạt động này thành dạng hoạt động- pepsin. Pepsin phá vỡ các liên kết protein thành polypeptide.

b. Hấp thụ

Mặc dù sự hấp thụ trong hệ thống tiêu hóa của con người chủ yếu là chức năng của ruột non, tuy nhiên một số sự hấp thụ của một số phân tử nhỏ vẫn xảy ra trong dạ dày thông qua lớp niêm mạc của nó.

Chất sắt và các chất tan trong chất béo cao như rượu và một số loại thuốc được hấp thụ trực tiếp. Sự bài tiết và chuyển động của dạ dày được kiểm soát bởi dây thần kinh phế vị và hệ thần kinh giao cảm. Căng thẳng cảm xúc có thể thay đổi chức năng dạ dày bình thường.

 Các chất được hấp thu ở dạ dày bao gồm:

  • Nước, nếu cơ thể bị mất nước
  • Thuốc, chẳng hạn như aspirin
  • Axit amin
  • 10- 20% ethanol (ví dụ từ đồ uống có cồn)
  • Caffeine
  • Một lượng nhỏ vitamin tan trong nước (hầu hết được hấp thụ ở ruột non)

Các tế bào thành của dạ dày chịu trách nhiệm sản xuất yếu tố nội tại, cần thiết cho sự hấp thụ vitamin B12. Vitamin B12 được sử dụng trong chuyển hóa tế bào và cần thiết cho việc sản xuất các tế bào hồng cầu, và hoạt động của hệ thống thần kinh.

c. Kiểm soát bài tiết và vận động

Các cơ dạ dày hiếm khi không hoạt động. Khi không có thức ăn, chúng thư giãn ngắn ngủi, sau đó bắt đầu hoạt động. Các cơn co thắt nhào trộn thức ăn tạo thành hỗn hợp gọi là dưỡng trấp.  Các cơn co thắt nhu động vẫn tồn tại sau khi dạ dày trống rỗng và tăng dần theo thời gian có thể trở nên đau đớn khi các cơn đói xảy ra.

Sự chuyển động thức ăn và bài tiết các hóa chất trong dạ dày được kiểm soát bởi cả hệ thống thần kinh tự trị và bởi các hormone tiêu hóa khác nhau của hệ thống tiêu hóa:

  • Gastrin

Hormon gastrin gây ra sự gia tăng bài tiết HCl từ các tế bào thành và pepsinogen từ các tế bào chính trong dạ dày. Nó cũng gây tăng nhu động trong dạ dày. Gastrin được giải phóng bởi các tế bào G trong dạ dày để đáp ứng với các sản phẩm tiêu hóa (đặc biệt là một lượng lớn protein được tiêu hóa không đầy đủ). Nó bị ức chế bởi độ pH thường dưới 4 (axit cao), cũng như hormone somatostatin.

  • Cholecystokinin

Cholecystokinin (CCK) có tác dụng đối với túi mật, gây co thắt túi mật, nhưng nó cũng làm giảm làm trống dạ dày và tăng giải phóng dịch tụy, có tính kiềm . CCK được tổng hợp bởi các tế bào I trong biểu mô niêm mạc của ruột non.

  • Secretin

Secretin có tác dụng đối với tuyến tụy, cũng làm giảm bài tiết axit trong dạ dày.  Secretin được tổng hợp bởi các tế bào S nằm trong niêm mạc tá tràng cũng như ở niêm mạc hỗng tràng với số lượng nhỏ hơn.

Khác với gastrin, tất cả các hormone này đều có tác dụng ngăn cản hoạt động của dạ dày. Điều này là để đáp ứng với các sản phẩm trong gan và túi mật chưa được hấp thụ. Dạ dày chỉ cần đẩy thức ăn vào ruột non khi ruột không trống. Trong khi ruột đầy và vẫn tiêu hóa thức ăn, dạ dày đóng vai trò là nơi dự trữ thức ăn.

4. Bệnh lý ở dạ dày

  • Trào ngược dạ dày thực quản:

Các chất chứa của dạ dày, bao gồm axit, có thể di chuyển ngược lên thực quản. Có thể không gây triệu chứng, hoặc trào ngược có thể gây ợ nóng hoặc ợ chua.

  • Bệnh trào ngược dạ dày thực quản (GERD)

Khi các triệu chứng trào ngược trở nên khó chịu hoặc xảy ra thường xuyên, chúng gọi là GERD. GERD có thể gây ra các vấn đề nghiêm trọng của thực quản.

Hình minh họa

  • Chứng khó tiêu

Chứng khó tiêu có thể được gây ra bởi hầu hết các tình trạng lành tính hoặc nghiêm trọng ảnh hưởng đến dạ dày.

  • Loét dạ dày

Xói mòn niêm mạc dạ dày, thường gây đau và / hoặc chảy máu. Loét dạ dày thường do NSAID hoặc nhiễm  vi rút H. pylori.

  • Bệnh loét dạ dày tá tràng

Khi vị trí loét ở dạ dày hoặc tá tràng (phần đầu tiên của ruột non) gọi là bệnh loét dạ dày tá tràng.

Hình minh họa

  • Viêm dạ dày

Viêm dạ dày thường gây buồn nôn và / hoặc đau. Viêm dạ dày có thể do rượu, một số loại thuốc, nhiễm H. pylori hoặc các yếu tố khác.

  • Ung thư dạ dày

  • Hội chứng Zollinger-Ellison 

Một hoặc nhiều khối u tiết ra hormone dẫn đến tăng sản xuất axit. GERD nặng và bệnh loét dạ dày có thể là do rối loạn hiếm gặp này.

  • Giãn tĩnh mạch dạ dày

Ở những người bị bệnh gan nặng, tĩnh mạch trong dạ dày có thể phình ra dưới áp lực tăng. Được gọi là giãn tĩnh mạch, những tĩnh mạch này có nguy cơ chảy máu cao, mặc dù ít hơn so với giãn tĩnh mạch thực quản.

Phân độ dãn tĩnh mạch dạ dày
Phân độ dãn tĩnh mạch dạ dày
  • Xuất huyết dạ dày

Viêm dạ dày, loét hoặc ung thư dạ dày có thể chảy máu. Nhìn thấy máu hoặc chất đen trong chất nôn hoặc phân thường là một cấp cứu y khoa.

  • Liệt dạ dày (trì hoãn việc làm rỗng dạ dày)

Tổn thương thần kinh do bệnh tiểu đường hoặc các tình trạng khác có thể làm suy yếu các cơn co thắt các cơ của dạ dày. Buồn nôn và nôn là những triệu chứng thường gặp.

5. Xét nghiệm bệnh lý dạ dày

  • Nội soi dạ dày thực quản

 Một ống soi có camera ở đầu của nó được đưa vào qua miệng. Nội soi cho phép kiểm tra thực quản, dạ dày và tá tràng (phần đầu tiên của ruột non).

  • Chụp cắt lớp vi tính (CT scan)

Máy chụp CT sử dụng tia X để tạo hình ảnh của dạ dày và bụng.

  • Chụp cộng hưởng từ

Sử dụng từ trường, máy quét tạo ra hình ảnh có độ phân giải cao của dạ dày và bụng.

  • Kiểm tra pH

Sử dụng một ống qua mũi vào thực quản, nồng độ axit trong thực quản có thể được theo dõi. Điều này có thể giúp chẩn đoán hoặc thay đổi điều trị cho GERD.

  • Sinh thiết dạ dày

Trong khi nội soi, bác sĩ có thể lấy một mảnh mô dạ dày nhỏ để xét nghiệm. Điều này có thể chẩn đoán nhiễm H. pylori, ung thư hoặc các vấn đề khác.

  • Xét nghiệm H. pylori

Trong khi hầu hết những người bị nhiễm H. pylori không bị loét, xét nghiệm máu hoặc phân đơn giản có thể được thực hiện để kiểm tra nhiễm trùng ở những người bị loét hoặc để xác minh rằng nhiễm trùng đã được xóa sạch sau khi điều trị.

6. Điều trị

  • Thuốc kháng histamine (H2)

Histamine làm tăng tiết axit dạ dày. Kháng histamine có thể làm giảm sản xuất axit và các triệu chứng GERD.

  • Thuốc ức chế bơm proton

Những loại thuốc này ức chế trực tiếp các bơm axit trong dạ dày. Chúng phải được dùng hàng ngày để có hiệu quả.

  • Thuốc kháng axit

Những loại thuốc này có thể giúp chống lại tác dụng của axit nhưng không tiêu diệt vi khuẩn hoặc ngừng sản xuất axit.

  • Nội soi dạ dày thực quản

Trong khi nội soi , các công cụ được sử dụng để cầm máu, nếu có chảy máu

  • Tăng vận động của dạ dày

Thuốc có thể làm tăng sự co bóp của dạ dày, cải thiện các triệu chứng của bệnh dạ dày.

  • Phẫu thuật dạ dày

Các trường hợp chảy máu dạ dày nghiêm trọng, loét vỡ hoặc ung thư đòi hỏi phải phẫu thuật để được chữa khỏi.

  • Kháng sinh

Nhiễm H. pylori có thể được chữa khỏi bằng kháng sinh, được dùng cùng với các loại thuốc khác để chữa lành dạ dày.

Tóm lại, dạ dày là cơ quan quan trọng của đường tiêu hóa, là nơi diễn ra quá trình tiêu hóa, vận chuyển các chất và hấp thụ các chất trong cơ thể.

>> Xuất huyết dạ dày là một trong những bệnh lý rất nguy hiểm thuộc hệ tiêu hóa. Vậy thì đối với bệnh này, chúng ta cần phải xử trí thế nào cho phù hợp? Liệu rằng có phương pháp nào để phòng bệnh hiệu quả hay không?

Bác sĩ Hoàng Thị Việt Trinh 

Chuyên mục:
| Ngày đăng: - Cập nhật lần cuối: 24/09/2020

Chia sẻ thông tin hữu ích này cho mọi người trên:

  1. Wikipedia, 2020, « Stomach », 19/07/2020, https://en.wikipedia.org/wiki/Stomach
  2. WebMD, 2020, “ Picture of the stomach”, 19/07/2020, https://www.webmd.com/digestive-disorders/picture-of-the-stomach#1

Tin Y Tế duy nhất tại Việt Nam đạt chứng chỉ HON
100% Biên soạn bởi BÁC SĨ, DƯỢC SĨ

Với số lượng bài viết lên đến hơn 10.000, Tin Y Tế YouMed là lựa chọn hàng đầu cho những ai có nhu cầu tìm hiểu kiến thức về sức khỏe. Nội dung trang đa dạng, bao gồm: cẩm nang y tế A-Z (bệnh học, dược, dược liệu), các chuyên đề sức khỏe, tin mới nhất trong ngành y tế cùng hàng ngàn bí quyết sống khỏe mỗi ngày.
Đặc biệt, YouMed là trang tin y tế duy nhất tại Việt Nam đạt chứng chỉ quốc tế HON - có quan hệ chính thức với Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) - một chứng chỉ danh giá dành riêng cho các trang tin sức khỏe uy tín, đáng tin cậy như WebMD, Healthline, Mayo Clinic… Rất tự hào khi YouMed một thương hiệu Việt mang tầm quốc tế được HON ghi nhận.
Xin lưu ý, các bài viết không nhằm thay thế cho chẩn đoán hoặc phương pháp điều trị của từng cá nhân.