Thông tin bảo trợ bởi

Ốc tai: Cơ quan thính giác quan trọng

Ốc tai - Cơ quan thính giác quan trọng

Tai là cơ quan đảm nhiệm chức năng nghe, một trong các giác quan của con người. Ngoài ra, với cấu trúc đặc biệt, tai còn đảm nhận nhiều nhiệm vụ khác trên cơ thể. Trong đó có nhiệm vụ giữ thăng bằng, ổn định vị thế của cơ thể với môi trường xung quanh. Để đảm nhiệm nhiều chức năng như vậy là nhờ cấu trúc ốc tai. Bài viết này giúp chúng ta tìm hiểu kỹ về cấu tạo và chức năng ốc tai. Điều đó giúp ích cho việc giữ gìn, vệ sinh và bảo vệ tai tốt hơn.

1. Ốc tai là gì?

Tai của con người chia thành ba bộ phận chính cấu thành: tai ngoài, tai giữa và tai trong.

Tai ngoài

Gồm có loa tai và ống tai ngoài. Loa tai ở người có những nếp lồi lõm với phương hướng khác nhau. Cấu trúc này giúp thu nhận âm thanh từ mọi phía mà không cần xoay như một số động vật. Ống tai ngoài có lông và tuyến nhầy. Giới hạn bên trong là màng nhĩ.

Tai giữa

Gồm có hòm nhĩ nằm trong phần đá của xương thái dương, có dung tích 1/2ml. Trong đó có 3 xương con: xương búa, xương đe và xương bàn đạp. Thành trước có vòi eustache (vòi nhĩ) thông với hầu. Bình thường vòi này đóng. Nó chỉ mở ra để cân bằng áp lực khi nuốt hoặc ngáp. Bên trong là cửa sổ tròn (cửa sổ tiền đình) liên hệ với tiền đình tai trong. Nền của xương bàn đạp đậy lên cửa sổ tiền đình.

Tai trong

  • Gồm cơ quan thính giác và bộ máy thăng bằng gồm có mê đạo xương và mê đạo màng. Mê đạo xương chứa ngoại dịch còn mê đạo màng chứa nội dịch, nằm trong phần đá xương thái dương. Cấu tạo của mê đạo (mê lộ) gồm 2 phần: Tiền đình và ống khuyên.
  • Ốc tai mà chúng ta đề cập đến ở đây chính là cấu trúc ở tai trong. Hình dạng của nó giống con ốc xoắn 2 vòng rưỡi nằm ở phía trước tiền đình. Cấu trúc gồm có đáy ốc tai và đỉnh ốc. Ðỉnh ốc tai hướng ra trước ngoài, nền hướng vào trong sâu ngay đầu ngoài của ống tai trong và có thần kinh ốc tai đi ra. Một phần nền của ốc tai tạo nên ụ nhô của hòm nhĩ.
Hình ảnh mô tả tai người
Hình ảnh mô tả tai người

2. Cấu tạo

Ốc tai có một trụ và từ trụ này có mảnh xoắn xương nhô dính với ống nó. Cấu trúc này ngăn ốc tai ra làm hai phần: phần trên là thang tiền đình và phần dưới là thang nhĩ. Hai thang này chỉ thông nhau ở đỉnh ốc tai, nơi đó gọi là khe xoắn ốc. Từ đáy tới đỉnh dài 5mm và chiều ngang đáy là 9mm. Đỉnh hướng ra trước ngoài. Một phần vòng đáy ốc tai đẩy thành trong hòm như lồi lên tạo nên ụ nhô. Nhìn chung, đáy ốc tai nằm đối diện với đáy ống tai trong.

  • Ụ nhô là một lồi tròn do vòng thứ nhất của ốc tai tạo nên. Trên mặt ụ nhô có những rãnh nhô, rãnh gò nhô. Các rãnh này cho nhánh của đám rối nhĩ thuộc thần kinh nhĩ và của thần kinh lưỡi hầu nằm.
  • Cửa sổ ốc tai hay cửa sổ tròn ở sau ụ nhô, được đậy bởi màng nhĩ phụ.
  • Cửa sổ tiền đình hay cửa sổ bầu dục ở phía sau trên ụ nhô có nền xương bàn đạp lắp vào. Hõm nằm giữa cửa sổ tiền đình và cửa sổ ốc tai gọi là xoang nhĩ. Xoang này liên quan với đoàn bóng của ống bán khuyên sau.
  • Lồi thần kinh mặt do đoạn 2 của ống thần kinh mặt tạo nên. Nó chạy từ trước ra sau ở phía trên cửa sổ tiền đình, rồi uốn cong xuống thành chính của hòm nhĩ. Lớp xương bọc thần kinh mặt ở đây có thể rất mỏng. Do đó, khi bị viêm tai giữa, thần kinh mặt có thể bị tổn thương.
  • Lồi ống bán khuyên ngoài nằm phía trên lồi ống thần kinh mặt.
  • Mỏm hình ốc: phía trước trên ụ nhô, có gân cơ căng màng nhĩ thoát ra ở đỉnh chỏm.
Vị trí của ốc tai
Vị trí của ốc tai

Cấu tạo của ốc tai gồm có trụ ốc tai, ống xoắn ốc và mảnh xoắn xương.

Trụ ốc
  • Là một trục xương hình nón, trung tâm ốc tai đi từ đỉnh tới đáy ốc. Đáy trụ tương ứng với đáy ốc tai. Trong lòng trụ có những ống nhỏ chạy dọc để các sợi thần kinh ốc tai đi qua. Chúng được gọi là các ống dọc của trụ ốc.
Ống xoắn ốc
  • Là ống dài 30mm, đường kính giảm dần từ đáy tới đỉnh, quấn 2 vòng rưỡi quanh trụ ốc tai. Nơi tận hết của ống tạo nên đỉnh ốc tai. Vòng đáy của ống xoắn ốc có một phần nhô vào thành trong hòm nhĩ, tạo thành ụ nhô và có cửa sổ ốc tai thông với hòm nhĩ, có màng nhĩ phụ đậy. Vùng đáy của ống xoắn ốc thông với tiền đình xương và còn có một lỗ mở vào cống ốc tai. Cống này dẫn tới một lỗ ở mặt dưới phần đá xương thái dương.
Mảnh xoắn xương

Là một mảnh xương mỏng nhô ra từ trụ ốc tai và quấn quanh trụ, theo một đường xoắn ốc. Lòng ống xoắn ốc chia dở chừng lòng ống thành 2 tầng: tầng tiền đình ở trên và tầng màng nhĩ ở dưới. Trên người sống, từ bờ tự do của mảnh xoắn xương tới thành ngoài ống xoắn ốc có màng nền ngăn cách tiếp phần còn lại giữa 2 tầng.

Bề rộng của mảnh xoắn xương cũng giảm dần từ đáy tới đỉnh ốc tai. Ở đỉnh, mảnh xoắn ốc tận hết một mỏm hình móc gọi là móc mảnh xoắn. Giữa đỉnh ống xoắn ốc và móc mảnh xoắn có một khe hở. Nó được gọi là khe xoáy ốc, qua đó tầng tiền đình thông với tầng màng nhĩ. Dọc theo bờ tự do làm thành rãnh của mảnh xoắn xương có một loạt những lỗ rất nhỏ mở vào một loạt ống nhỏ chạy ngang qua bề dày của mảnh xoắn, từ bờ tự do đến bờ dính của mảnh.

Cho các sợi thần kinh ốc tai đi qua và liên tiếp với các ống dọc của trụ ốc. Dọc theo những điểm chuyển tiếp liên tiếp nhau giữa 2 hệ thống ống ngang và dọc nghĩa là một ống gọi là ống xoắn trụ ốc để cho các hạch xoắn ốc tai nằm trong.

Mê nhĩ màng hay mê đạo màng là một hệ thống ống và túi màng ngâm trong ngoại dịch. Chúng chứa đầy nội dịch nằm trong mê đạo xương và nhỏ hơn mê đạo xương rất nhiều. Mê đạo màng bao gồm: mê đạo tiền đình và mê đạo ốc tai.

Mê đạo ốc tai là một ống màng, dài 32cm, nằm trong ống xoắn ốc xương, dọc theo khoảng giữa thành ngoài của ống này và bờ tự do của mảnh xoắn xương. Ống ốc tai màng cũng xoắn 2 vòng rưỡi như ống xoắn ốc xương. Bên trong có chứa nội dịch và cùng với mảnh xoắn xương tạo thành một vách kín. Nó chia khoang ngoại dịch ở trong ống xoắn ốc xương thành 2 tầng: tầng tiền đình và tầng màng nhĩ. Trên thiết đồ cắt ngang của ống ốc tai màng có hình tam giác, với 3 thành: thành màng nhĩ, thành tiền đình và thành ngoài.

Cấu táo của ốc tai
Cấu tạo của ốc tai
Thành màng nhĩ của ống ốc tai
  • Chủ yếu là mảnh nền hay màng nền. Nó được cấu tạo bởi những thớ sợi căng từ bờ tự do của mảnh xoắn xương tới thành ngoài ống xoắn ốc. Nằm trên mảnh nền là một loạt các cấu trúc thượng mô dày lên biệt hoá cao độ. Cấu trúc tạo nên cơ quan xoắn ốc (cơ quan Corti), nơi nhận cảm thính giác của các sợi thần kinh ốc tai.
Thành ngoài của ống ốc tai
  • Được tạo nên bởi phần dày lên của màng xương ở thành ngoài của ống xoắn ốc, gọi là mào xoắn hay dây chằng xoắn. Phần mào xoắn lồi vào bên trong ống xoắn ốc ở bờ ngoài mảnh nền. Gọi là mào nền cho màng nền bám.
Thành tiền đình của ốc tai
  • Được tạo bởi 1 màng mỏng đi từ màng xương phủ mảnh xoắn xương tới thành ngoài ống xoắn ốc. Gọi là màng tiền đình.

Động mạch

Động mạch ốc tai chia thành 12 – 14 nhánh nhỏ chạy theo các ống ở trong trụ ốc. Chúng cấp máu cho trụ, mảnh xoắn xương và mảnh nền. Các nhánh nhỏ này tạo nên cuộn tiểu động mạch ốc tai. Nhánh tiền đình cấp máu cho soan nang, cầu nang và các ống bán khuyên.

Cơ quan tiền đình
Cơ quan tiền đình

Tĩnh mạch

Các nhánh tiền đình đi kèm động mạch và nhận tĩnh mạch xoắn trụ ốc ở nền trụ ốc. Chúng tạo nên các tĩnh mạch mê đạo. Các tĩnh mạch mê đạo tận hết ở phần sau xoang tĩnh mạch đá trên hoặc trong xoang ngang.

Thần kinh tiền đình ốc tai

Đi vào ống tai trong thì phân chia thành 2 nhánh chính:

  • Phần ốc tai đi đến cơ quan xoắn ốc, đảm nhận chức năng nghe.
  • Phần tiền đình vào các ống bán khuyên, soan nang và cầu nang, đảm nhận chức năng thăng bằng.

3. Chức năng của ốc tai

Nghe chính là chức năng của ốc tai. Khi loa tai tập trung những sóng âm trong không khí và hướng sóng âm đi dọc ống tai ngoài tới màng nhĩ. Sóng âm tới làm cho màng nhĩ rung lên. Rung động cơ học của màng nhĩ được chuỗi xương con truyền tới cửa sổ tiền đình. Chuyển động lắc qua lắc lại của xương bàn đạp ở cửa sổ tiền đình tạo nên những sóng rung động trong ngoại dịch.

Sóng lan toả qua ngoại dịch thang tiền đình tới vòm ốc tai rồi tới ngoại dịch ờ thang nhĩ. Cuối cùng trở về chỗ mờ thông của ốc tai với tai giữa (cửa sổ ốc tai), làm rung động màng nhĩ phụ. Sóng rung động của ngoại dịch ấn lõm ống ốc tai, gây nên sóng rung động của nội dịch. Rung động của nội dịch kích thích các tế bào thượng mô thần kinh của cơ quan xoắn. Những xung động thần kinh từ cơ quan xoắn được phần ốc tai của thần kinh sọ VIII truyền về não cho ta nhận biết về âm thanh đã phát ra.

Ốc tai đảm nhận chức năng nghe
Ốc tai đảm nhận chức năng nghe

4. Làm gì để bảo vệ tai?

  • Vệ sinh tai thường xuyên, đúng chuẩn.
  • Hạn chế tiếp xúc với tiếng ồn.
  • Thăm khám tai định kỳ, đặc biệt nếu trong gia đình có người đã từng bị khuyết tật về tai.
  • Có một chế độ ăn uống, nghỉ ngơi, tập thể dục thể thao điều độ mỗi ngày để nâng cao sức khoẻ và sở hữu một đôi tai khoẻ mạnh, nhạy bén.

>> Có nhiều bệnh lý về tai phổ biến như viêm tai giữa. Tìm hiểu thêm về bệnh này: Viêm tai giữa là gì? Khi nào cần đến khám bác sĩ?

Ốc tai là một trong những bộ phận phức tạp của tai người. Nó góp phần dẫn truyền xung động âm thanh thành sóng cơ học để chuyển thành tín hiệu thần kinh. Mọi cấu trúc của tai hoạt động hài hòa ăn khớp đảm bảo cho chức năng nghe tốt. Hiểu được cấu trúc của tai giúp chúng ta có thể nắm bắt sớm hơn khi bị bệnh và chăm sóc tốt hơn.

Bác sĩ Lương Sỹ Bắc

Chuyên mục:
| Ngày đăng: - Cập nhật lần cuối: 08/09/2020

Chia sẻ thông tin hữu ích này cho mọi người trên:

  1. Healthline ( 2019), ” Your Inner Ear Explained”, truy cập ngày 29/07/2020, địa chỉ trang web: https://www.healthline.com/health/inner-ear
  2. Wikipedia ( 2020), “Inner ear”, truy cập ngày 29/07/2020, địa chỉ trang web: https://www.healthline.com/health/inner-ear

 

Tin Y Tế duy nhất tại Việt Nam đạt chứng chỉ HON
100% Biên soạn bởi BÁC SĨ, DƯỢC SĨ

Với số lượng bài viết lên đến hơn 10.000, Tin Y Tế YouMed là lựa chọn hàng đầu cho những ai có nhu cầu tìm hiểu kiến thức về sức khỏe. Nội dung trang đa dạng, bao gồm: cẩm nang y tế A-Z (bệnh học, dược, dược liệu), các chuyên đề sức khỏe, tin mới nhất trong ngành y tế cùng hàng ngàn bí quyết sống khỏe mỗi ngày.
Đặc biệt, YouMed là trang tin y tế duy nhất tại Việt Nam đạt chứng chỉ quốc tế HON - có quan hệ chính thức với Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) - một chứng chỉ danh giá dành riêng cho các trang tin sức khỏe uy tín, đáng tin cậy như WebMD, Healthline, Mayo Clinic… Rất tự hào khi YouMed một thương hiệu Việt mang tầm quốc tế được HON ghi nhận.
Xin lưu ý, các bài viết không nhằm thay thế cho chẩn đoán hoặc phương pháp điều trị của từng cá nhân.