Người bị tai biến có nên châm cứu hay không?

Tai biến hay tai biến mạch máu não là một vấn đề sức khoẻ gia tăng ở các nước đang phát triển. Di chứng sau tai biến gây ảnh hưởng lớn đến cuộc sống của người bệnh. Châm cứu phục hồi chức năng sau tai biến là một trong những phương pháp phổ biến nhất hiện nay. Đây là phương pháp dùng kim tác động vào huyệt giúp kích thích hoạt động cơ, giảm đau và một số di chứng sau tai biến. Cùng YouMed tìm tìm lời giải cho câu hỏi bị tai biến có nên châm cứu không qua bài viết này nhé.

Tổng quan về căn bệnh tai biến

Tai biến là gì?

Trước khi tìm hiểu câu hỏi người bị tai biến có nên châm cứu không, hãy cùng YouMed hiểu thêm về căn bệnh này. Tai biến hay tai biến mạch máu não là các thiếu sót thần kinh xảy ra đột ngột do mạch máu não bị vỡ, tắc hay lấp mạch. Lúc này não sẽ không được cung cấp oxy và dưỡng chất khiến các tế bào não chết dần.

Tai biến hay tai biến mạch máu não là một vấn đề sức khoẻ gia tăng ở các nước đang phát triển.
Tai biến hay tai biến mạch máu não là một vấn đề sức khoẻ gia tăng ở các nước đang phát triển.

Tai biến mạch máu não được chia chủ yếu thành hai loại là xuất huyết não và nhồi máu não. Trường hợp tai biến xuất huyết não cần được đưa đến bệnh viện cấp cứu trong thời gian tính bằng phút, còn trường hợp tai biến nhồi máu não có thể cấp cứu trong vòng 4,5 tiếng sau khi xuất hiện tai biến. Thời gian càng dài thì não tổn thương càng nặng vì thế nên đưa bệnh nhân đến bệnh viện càng sớm càng tốt.

Trong các tài liệu của y học cổ truyền không có khái niệm tai biến, đột quỵ não. Tuy nhiên, các triệu chứng tai biến có nhiều điểm tương đồng với bệnh chứng “trúng phong” của y học cổ truyền.

Nguyên nhân gây tai biến

Tai biến mạch máu não hay đột quỵ được chia làm 2 loại: xuất huyết não và nhồi máu não.

Nhồi máu não là quá trình bệnh lý làm giảm lưu lượng máu đến một vùng của não do hẹp, tắc mạch máu não hoặc do hạ huyết áp. Phần não bị ngừng cung cấp máu sẽ bị hoại tử do thiếu oxy và glucose. Có nhiều nguyên nhân gây nhồi máu não. Trong đó, nguyên nhân phổ biến nhất là tình trạng xơ vữa động mạch, các bệnh lý gây huyết khối từ tim, hoặc các bệnh lý mạch máu nhỏ như tăng huyết áp, đái tháo đường.

Xuất huyết não là tình trạng mạch máu não vỡ, máu tràn vào mô não và gây tổn thương não. Nguyên nhân chủ yếu của xuất huyết não là tăng huyết áp. Ngoài ra một số nguyên nhân khác ít phổ biến hơn là dị dạng mạch máu não, viêm nhiễm, u não xuất huyết…

Triệu chứng tai biến

Triệu chứng của tai biến nặng hay nhẹ phụ thuộc vào kích thước và vai trò của vùng não bị tổn thương. Dưới đây liệt kê một số triệu chứng lâm sàng thường gặp ở bệnh nhân tai biến.

  • Đột ngột tê yếu mặt hoặc tê yếu tay – chân. Đặc biệt ở nửa cơ thể dẫn đến rối loạn đi đứng.
  • Đột ngột tri giác lú lẫn, rối loạn hoặc không hiểu lời nói.
  • Khuôn mặt buồn, mặt méo sang một bên
  • Rối loạn thị giác, chóng mặt.
  • Choáng váng, mất thăng bằng hay mất khả năng phối hợp động tác.
  • Đột ngột đau đầu dữ dội không rõ nguyên nhân.

Nếu không được điều trị kịp thời, các triệu chứng này sẽ trở thành di chứng. Gây cản trở lớn khi người bệnh hoà nhập vào cuộc sống, sinh hoạt bình thường.

Tác dụng của châm cứu đối với người bệnh tai biến

Châm cứu tác động trực tiếp lên huyệt vị bằng kim châm, giúp tăng cường lưu thông khí huyết. Hiệu quả giúp phục hồi các di chứng sau tai biến mạch máu não thông qua năm cơ chế sau:

  • Châm cứu thúc đẩy sự tăng sinh tế bào trong hệ thần kinh trung ương sau tai biến. Châm cứu giúp tăng tái tạo tế bào thần kinh và thúc đẩy sự tăng sinh tế bào ở mô não thiếu máu cục bộ.
  • Châm cứu điều hoà tưới máu cho vùng não bị tổn thương.
  • Châm cứu giúp ngăn chặn các yếu tố gây chết tế bào theo chương trình
  • Châm cứu điều hoà các hoá chất thần kinh như: hoá chất dẫn truyền thần kinh, oxy hoá, chống viêm, yếu tố nuôi dưỡng thần kinh, …
  • Cải thiện trí nhớ nhờ tăng cường hoạt động của các synap thần kinh tại vùng hải mã.

Nhiều nghiên cứu khoa học trên thế giới và ở Việt Nam báo cáo những tác dụng tích cực của châm cứu trong phục hồi các di chứng sau tai biến. Theo đó, châm cứu giúp phục hồi yếu liệt, rút ngắn thời gian hồi phục cho bệnh nhân. Ngoài ra một số nghiên cứu cũng chỉ ra việc phối hợp châm cứu và tập vận động chủ động, hiệu quả phục hồi sẽ càng tăng.

Châm cứu được khuyến cáo khuyên dùng trong các hướng dẫn điều trị từ các tổ chức có uy tín trong và ngoài nước.

Người bị tai biến có nên châm cứu hay không?

Chỉ định

Bệnh nhân có các triệu chứng, di chứng của tai biến mạch máu não, không hôn mê. Sinh hiệu như: mạch, huyết áp, nhịp thở ổn định.

Chống chỉ định

  • Bệnh nhân đang hôn mê. Các chỉ số như: mạch, huyết áp, nhịp thở chưa ổn định.
  • Tránh châm vào những vùng huyệt có viêm nhiễm hoặc lở loét ngoài da vì dễ gây nhiễm trùng thêm
  • Người bệnh đang có bệnh lý nặng cần ưu tiên cấp cứu trước. Việc châm cứu có thể trì hoãn sau khi bệnh chính đã ổn định.

Các phương huyệt thường sử dụng trong châm cứu bệnh nhân tai biến

Theo các tài liệu y văn kinh điển, kinh Dương minh là nơi hội tụ của khí huyết, cân mạch. Vì vậy, các huyệt trên kinh Dương minh được sử dụng nhiều trong điều trị phục hồi các di chứng sau tai biến. Dưới đây là công thức huyệt chung thường dùng trong điều trị phục hồi sau tai biến. Tuỳ từng hội chứng bệnh mà công thức này sẽ được điều chỉnh và gia giảm.

  • Các huyệt vùng chi trên: Kiên ngung, Tý nhu, Khúc trì, Thủ tam lý, Ôn lưu, Thiên lịch, Dương khê, Hợp cốc.
  • Các huyệt chi dưới: Bễ quan, Phục thố, Lương khâu, Túc tam lý, Phong long, Giải khê.

Tuỳ theo các triệu chứng kèm theo có thể gia thêm một số huyệt sau:

  • Điều trị đau vai, bán trật khớp vai sau đột quỵ: Bỉnh phong, Kiên ngung, Kiên liêu, Tý nhu.
  • Điều trị nói khó: Á môn, Liêm tuyền, Thượng liêm tuyền.
  • Điều trị nuốt khó: Nội quan, Nhân trung, Phong trì, Hoàn cốt, Ế phong, Tam âm giao.
  • Điều trị liệt mặt: Nhân trung, Nghinh hương, Địa thương, Thừa tương, Hạ quan, Giáp xa.
  • Điều trị suy giảm nhận thức và trí nhớ: Bách hội, Tứ thần thông, Thần đình.
  • Điều trị chứng tiểu không tự chủ: Khí hải, Trung cực, Quan nguyên.

Cách hình thức châm cứu khác cho bệnh nhân tai biến

Ngoài các hình thức châm cứu kinh điển là hào châm, cứu, điện châm. Một số hình thức châm cứu chữa tai biến cũng có hiệu quả cao được áp dụng.

Châm cứu cải tiến

Công thức huyệt: Chọn huyệt dựa vào khám sức cơ, chọn huyệt ở nguyên uỷ – bám tận của các cơ yếu nhiều nhất. Sau mỗi liệu trình điều trị, đánh giá lại sức cơ và điều chỉnh công thức huyệt.

Châm cứu cải tiến là một trong những phương pháp châm cứu phục hồi di chứng sau tai biến hiệu quả
Châm cứu cải tiến là một trong những phương pháp châm cứu phục hồi di chứng sau tai biến hiệu quả

Đầu châm

Công thức huyệt: vùng vận động, vùng cảm giác, vùng ngôn ngữ, vùng thăng bằng, vùng vận mạch

Nhĩ châm

Công thức huyệt: các huyệt ở vùng thuyền tai (ngón tay, cổ tay, khuỷu tay, vai), các huyệt ở vùng đối vành tai (cổ chân, gối, háng, cột sống), vùng dưới vỏ, điểm thần kinh tự chủ.

Ngoài ra còn có một số phương pháp khác như cấy chỉ, mãng châm, thuỷ châm, laser châm,…

Mãng châm điều trị phục hồi di chứng sau tai biến hiệu quả
Mãng châm điều trị phục hồi di chứng sau tai biến hiệu quả

Lưu ý khi lựa chọn châm cứu chữa tai biến

Châm cứu cần thực hiện ở những đơn vị uy tín, đảm bảo đúng thủ thuật bởi các bác sĩ, y sĩ có kinh nghiệm.

Người bệnh cần tuân theo lộ trình châm đầy đủ, không nên bỏ giữa chừng khi chưa đạt mong muốn. Hiệu quả của châm cứu diễn ra từ từ. Điều này đòi hỏi bệnh nhân phải kiên trì theo liệu trình.

Trong quá trình châm cứu, người bệnh thấy hiện tượng như hoa mắt, chóng mặt, vã mồ hôi, người mệt mỏi, khó chịu,… Cần báo ngay cho bác sĩ hoặc nhân viên y tế để có những biện pháp xử trí kịp thời. Người bệnh nên ăn trước khi châm cứu.

Những phương pháp kết hợp cùng châm cứu chữa tai biến

Để đạt hiệu quả cao nhất, khi phục hồi cần phối hợp nhiều phương pháp vừa y học cổ truyền, vừa y học hiện đại nhằm đem lại hiệu quả tốt nhất để cải thiện các chức năng nhận thức, vận động, cảm giác, ngôn ngữ,… Trong quá trình điều trị cần sự kiên trì và phối hợp của bệnh nhân, người nhà.

phục hồi cần phối hợp nhiều phương pháp vừa y học cổ truyền, vừa y học hiện đại
Phục hồi cần phối hợp nhiều phương pháp vừa y học cổ truyền, vừa y học hiện đại

Một số các phương thức điều trị khác thuộc nhóm điều trị không dùng thuốc được kết hợp với châm cứu như:

  • Vật lý trị liệu: tuỳ từng giai đoạn hồi phục mà có các phương tiện và bài tập hỗ trợ khác nhau.
  • Xoa bóp: giúp tăng cường lưu thông khí huyết, giảm co cứng cơ sau tai biến.

Châm cứu chữa bệnh là phương pháp hỗ trợ điều trị sau tai biến hiệu quả được chứng minh qua nhiều nghiên cứu. Tuy nhiên cần được thực hiện tại các cơ sở uy tín. Hi vọng qua bài viết này, Youmed đã cung cấp cho bạn thông tin hữu ích.

Có thể bạn quan tâm

YouMed - Tin Y Tế duy nhất tại Việt Nam đạt chứng chỉ HONcode - 100% biên soạn bởi Bác sĩ, Dược sĩ

Health on the Net (HON) là một tổ chức y khoa quốc tế được thành lập vào năm 1995 tại Geneva, Thụy Sĩ. Từ đó đến nay, HON đã thực hiện chứng nhận cho các trang web y tế uy tín hàng đầu thế giới như WebMD, Mayo Clinic… Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ (US National Library of Medicine – NLM) gợi ý chứng nhận “HONcode” là một trong những cơ sở để xác định sự tin cậy của một trang tin chuyên về y tế.