Mẫu đơn bì: dược liệu hỗ trợ sức khỏe phụ nữ

Mẫu đơn bì từ lâu đã được sử dụng để hỗ trợ sức khỏe của phụ nữ, điều hòa kinh nguyệt, bệnh hậu sản… Ngày nay, cây được nghiên cứu, ứng dụng rộng rãi. Hãy cùng chúng tôi tìm hiểu bài viết dưới đây.

Mẫu đơn bì là gì?

Tên khoa học

  • Còn có tên khác là đơn bì, phấn đơn bì, hoa vương, phú quý hoa, mộc thược dược, thiên hương quốc sắc.
  • Tên khoa học Paeonia suffruticosa Andr. (Paeonia arboea Donn, Paeonia moutan Sims.)
  • Thuộc họ Mao lương Ranunculaceae
  • Mẫu đơn bì (Cortex Paeonia suffruticosa hoặc Cortex Moutan) là vỏ rễ phơi hoặc sấy khô của cây mẫu đơn.
  • Đơn bì là vị thuốc có vỏ màu đỏ (đơn là đỏ, bì là vỏ, da)

Mô tả thực vật

  • Mẫu đơn là một loài cây sống lâu năm, cây có thể cao từ 1 đến 1,5m. Rễ cây phát triển thành củ. Lá mọc so le, thường chia thành 3 lá chét, lá chét giữa lại chia thành 3 thùy, mặt trên lá xanh, mặt dưới lá trắng nhạt có lông. Cuống lá dài 6 – 10cm.
  • Hoa mọc đơn độc ở đầu cành, rất to, đường kính hoa từ 15 đến 20cm, màu đỏ, tím hoặc trắng, mùi thơm gần giống như hoa hồng.

Phân bố, thu hái

  • Mẫu đơn có nguồn gốc từ Trung Quốc, sau đó được đem đến châu Âu trồng làm cảnh. Tại các nước này, hoa nở vào tháng 5 đến tháng 7, cho quả vào tháng 7 tháng 8.
  • Hiện nay, mẫu đơn được trồng ở các tỉnh miền núi phía Bắc nước ta.
  • Tại Trung Quốc, người ta thu hoạch vỏ rễ ở những cây đã trồng 3 – 5 năm tuổi, vào tháng 9.
Mẫu đơn vừa làm cây cảnh vừa làm thuốc
Mẫu đơn vừa làm cây cảnh vừa làm thuốc

Tác dụng của mẫu đơn bì

Thành phần hóa học

  • Trong dược liệu chứa glucose, paeonol, alkaloid, saponin, acid benzoic, phytosterol, …

Tác dụng dược lý theo Y học hiện đại

  • Chất paeonol có tác dụng sung huyết ở vùng tử cung của động vật. Do đó, mẫu đơn bì có tác dụng điều kinh.
  • Ngoài ra, cây còn có khả năng kháng sinh. Người ta thấy tác dụng trên vi khuẩn thương hàn, thổ tả, lỵ.
  • Ngày nay, các bệnh lý mạn tính do các gốc tự do gây ra. Cây giúp “thu quét” gốc tự do trong cơ tim, viêm phổi do khói thuốc lá, tổn thương do bức xạ, tế bào biểu mô sắc tố võng mạc.
  • Mẫu đơn bì tác dụng chống viêm trong thoái hóa khớp, thiếu máu não cục bộ, tổn thương phổi cấp tính và các phản ứng viêm gan.
  • Đặc biệt, tác dụng chống tăng sinh khối u đối với các dòng tế bào ung thư ở người như ung thư biểu mô tuyến vú, ruột kết, tế bào gan, dạ dày và thực quản.
  • Ngày càng có nhiều nghiên cứu cho thấy cây có những tác dụng khác như chống dị ứng, điều hòa miễn dịch, chống nấm và làm giảm viêm đại tràng.
  • Mẫu đơn bì an toàn và ít có tác dụng phụ, không chứa các thành phần độc hại, ngoại trừ axit benzoic. Tuy nhiên, hàm lượng axit benzoic trong cây rất thấp.

Tác dụng dược lý theo Y học cổ truyền

  • Theo y văn cổ, mẫu đơn bì có vị cay,đắng, tính hơi hàn. Quy vào 4 kinh tâm, can thận, tâm bào.
  • Có tác dụng thanh huyết nhiệt, tán huyết ứ. Dùng chữa bệnh kinh ít hoặc không ra, đau bụng kinh, không ra sản dịch hậu sản; nhiệt nhập doanh phận biểu hiện sốt cao co giật, phát cuồng, thổ huyết, chảy máu cam.
Mẫu đơn bì là "bạn" của phụ nữ
Mẫu đơn bì là “bạn” của phụ nữ

Cách sử dụng mẫu đơn bì

  • Người ta đào lấy rễ, rửa sạch đất cát, bổ dọc tách vỏ rễ, phơi khô. Hoặc trước khi tách vỏ, ta dùng dao nứa cạo sạch vỏ rồi mới nạy tách vỏ phơi khô.

Các bài thuốc từ mẫu đơn bì

  • Ngày sử dụng từ 5  đến 10 gram, dạng thuốc sắc.
  • Bài thuốc Mẫu đơn bì thang gồm: mẫu đơn bì, đương quy, thược dược, trần bì, sinh địa, bạch truật, hương phụ, sài hồ, hoàng cầm, cam thảo. Dạng thuốc sắc, chia 3 lần trong ngày. Có tác dụng kinh nguyệt không đều, đau bụng kinh, các bệnh hậu sản.
  • Kiêng kỵ: người huyết hư có lạnh, phụ nữ có thai, kinh nguyệt quá nhiều cẩn thận khi dùng. Người ra mồ hôi trộm nhiều, vị khí hư lạnh không dùng.

Mẫu đơn bì được sử dụng rộng rãi. Tuy nhiên, một số đối tượng cần lưu ý khi sử dụng. Quý độc giả nên tham vấn ý kiến của bác sĩ để sử dụng dược liệu phù hợp.

Có thể bạn quan tâm

YouMed - Tin Y Tế duy nhất tại Việt Nam đạt chứng chỉ HONcode - 100% biên soạn bởi Bác sĩ, Dược sĩ

Health on the Net (HON) là một tổ chức y khoa quốc tế được thành lập vào năm 1995 tại Geneva, Thụy Sĩ. Từ đó đến nay, HON đã thực hiện chứng nhận cho các trang web y tế uy tín hàng đầu thế giới như WebMD, Mayo Clinic… Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ (US National Library of Medicine – NLM) gợi ý chứng nhận “HONcode” là một trong những cơ sở để xác định sự tin cậy của một trang tin chuyên về y tế.