Thông tin bảo trợ bởi

Thuốc dòi: loài cây giản dị với nhiều công dụng chữa bệnh

Tham vấn y khoa:
Bác sĩ Bùi Khánh Hà
Thuốc dòi loài cây giản dị với nhiều công dụng chữa bệnh

Với một số bà nội trợ, cây thuốc dòi có lẽ cũng không quá xa lạ. Vì vào những ngày hè nóng nực, người ta thường mua những bó lá bán sẵn về để nấu nước mát, uống giúp người mát mẻ sảng khoái hơn. Những bó lá ấy thường gồm có: rễ cỏ tranh, mía lau, mã đề, rau bắp, cây thuốc dòi… Nhưng cây thuốc dòi, liệu ngoài tác dụng để nấu nước mát, nó còn công dụng nào khác không? Chúng ta cùng tìm hiểu để biết thêm về vị thuốc này trong bài viết dưới đây nhé.

1. Đặc điểm cây thuốc dòi

1.1. Mô tả

Thuốc Dòi hay còn gọi là thuốc Giòi, Bọ mắm, Đại kích biển,… Nó có tên khoa học Pouzolzia zeylanica (L.) Benn., thuộc họ Tầm ma hay Tầm gai (Urticaceae). Sở dĩ nó có tên thuốc Dòi do người ta thường sử dụng nó để tiêu diệt dòi bọ trong mắm. Đây là loại cây thân thảo nhỏ, sống thành bụi. Cây cao khoảng 15 – 20cm. Thân màu tím, lá tím, trên thân có lông và cành mềm. Thân rễ có mấu, cành thường ngắn, có lông cứng.

Lá cây mọc so le, hiếm khi đối xứng. Lá dài 4 – 9cm, rộng 1,5 – 2,5cm, có lá kèm, hình mác, hẹp. Gân lá và 2 mặt đều có lông cứng đặc biệt ở mặt dưới. Có 3 gân lá nổi rõ, xuất phát từ cuống. Cuống lá dài khoảng 5mm có lông trắng.

Cụm hoa thường có cả hoa đực và hoa cái, mọc thành xim co ở kẽ lá. Hoa cái mang bầu nhụy dạng elip hoặc hình thoi, đường kính 0,8 – 1mm. Quả có đường kính 1,5 – 1,8mm, bao hoa mang lông, quả mang 9 đường gân hoặc 4 cạnh, đỉnh quả có 2 nhánh như 2 răng nhọn. Quả có màu trắng, sáng, màu vàng tối hoặc màu sáng nâu, hình trứng. Cây ra hoa khoảng tháng 7 – 8, có quả tháng 8 – 10.

Cây thuốc Dòi thường dùng để nấu nước mát
Cây thuốc Dòi thường dùng để nấu nước mát

1.2. Phân bố

Thuốc dòi là cây ưa ẩm, hơi chịu bóng, thường mọc lẫn với các cây khác trong vườn, ven đường đi, trong nương rẫy,… Cây tập trung nhiều ở các quốc gia nhiệt đới như Việt Nam, Trung Quốc, Lào, Ấn Độ, Thái Lan,… Thường phân bố rộng khắp các vùng đồng bằng, trung du, vùng núi.

2. Bộ phận dùng, thu hái, chế biến, bảo quản

Toàn bộ cây thuốc Dòi đều có thể sử dụng để làm thuốc. Cây có thể thu hái quanh năm, nhưng tốt nhất nên hái vào tầm mùa hạ. Thuốc dòi có thể dùng tươi hoặc rửa sạch, thái nhỏ, phơi khô dùng dần.

Lưu ý cất giữ dược liệu khô nơi sạch sẽ, khô ráo, thoáng mát, tránh những chỗ ẩm thấp, mốc meo, mối mọt, tránh ánh mặt trời trực tiếp chiếu vào thuốc.

3. Một số tác dụng dược lý của cây thuốc dòi

3.1. Tác dụng kháng nấm, kháng khuẩn

Theo nghiên cứu của trường đại học Chitagong, Bangladesh, dịch chiết cồn cây này nồng độ 1mg/ml có hoạt tính kháng khuẩn trên cả vi khuẩn gram (-) và (+) như: Bacillus subtilis, Bacillus megaterium, Staphylococcus aureus, Pseudomonas aeruginosa, E.coli, Shigella và Salmonella typhi dysentariae. Đặc biệt hoạt tính kháng khuẩn tốt với E.coli và Staphylococcus aureus. Aspergillus niger là dòng nấm nhạy cảm nhất với dịch chiết này.

3.2. Tác dụng kháng viêm

Nghiên cứu từ trường đại học Dược Quảng Đông trên chuột bị loét da do Staphylococcus aureus, thuốc dòi có khả năng giảm sưng, làm lành vết loét nhờ khả năng làm giảm interleukin-1.

3.3. Tác dụng tăng cường miễn dịch

Công thức phối hợp của các cao chiết từ các dược liệu Thuốc dòi, Dây cóc, Hoàng liên ô rô, Gừng có tác dụng làm gia tăng chỉ số thực bào, tăng cường miễn dịch không đặc hiệu.

3.4. Tác dụng hạ đường huyết

Nghiên cứu trên chuột thí nghiệm cho thấy thành phần trong dịch chiết thuốc dòi có tiềm năng trong việc giảm mức đường huyết, và ít nhiều có khả năng duy trì mức đường huyết ổn định ở thời gian tương đối dài sau khi ngưng điều trị.

Thuốc dòi có thể chữa ho lâu ngày
Thuốc dòi có thể chữa ho lâu ngày

>> Xem thêm: Cỏ ngọt: giải pháp cho bệnh nhân tiểu đường

4. Công dụng của cây thuốc dòi theo y học cổ truyền

Thuốc dòi có vị đắng nhạt, tính mát, có tác dụng chữa ho, tiêu đờm, lợi tiểu, tiêu viêm. Thường được dùng để chữa:

  • Ho lâu ngày
  • Viêm họng
  • Tiểu tiện bí
  • Nóng sốt khát nước
  • Tắc tia sữa
  • Chữa răng đau sâu răng bằng cách giã nát lá nhét vào chỗ sâu đau
  • Đắp mụn nhọt, vết bỏng
  • Trừ mủ, tan độc, tiêu sưng

>> Xem thêm: Ngọc trúc: Vị thuốc công dụng cho bệnh ho khan

Thuốc dòi là cây thuốc quen thuộc và dễ sử dụng, lại dễ mọc dễ trồng quanh nhà. Nhưng nếu muốn dùng lâu dài để chữa bệnh, cần có sự thăm khám tư vấn từ thầy thuốc. Không nên tự ý sử dụng để tránh đưa đến những hậu quả không mong muốn.

Bác sĩ Bùi Khánh Hà

Ban biên tập YouMed - Bác sĩ Bùi Khánh Hà - YouMed Việt Nam
Chuyên mục:
| Ngày đăng: - Cập nhật lần cuối: 13/11/2020

Chia sẻ thông tin hữu ích này cho mọi người trên:

Đề tài: “Xây dựng tiêu chuẩn dược liệu thuốc dòi Pouzolzia zeylanica (L.)Benn.” – Phan Cảnh Trình – Bộ môn Dược liệu – ĐH Y Dược TPHCM

Những cây thuốc thông thường: Võ Văn Chi

 

 

 

Đặt lịch khám dễ dàng cùng YouMed:

Tin Y Tế duy nhất tại Việt Nam đạt chứng chỉ HON
100% Biên soạn bởi BÁC SĨ, DƯỢC SĨ

Với số lượng bài viết lên đến hơn 10.000, Tin Y Tế YouMed là lựa chọn hàng đầu cho những ai có nhu cầu tìm hiểu kiến thức về sức khỏe. Nội dung trang đa dạng, bao gồm: cẩm nang y tế A-Z (bệnh học, dược, dược liệu), các chuyên đề sức khỏe, tin mới nhất trong ngành y tế cùng hàng ngàn bí quyết sống khỏe mỗi ngày.
Đặc biệt, YouMed là trang tin y tế duy nhất tại Việt Nam đạt chứng chỉ quốc tế HON - có quan hệ chính thức với Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) - một chứng chỉ danh giá dành riêng cho các trang tin sức khỏe uy tín, đáng tin cậy như WebMD, Healthline, Mayo Clinic… Rất tự hào khi YouMed một thương hiệu Việt mang tầm quốc tế được HON ghi nhận.
Xin lưu ý, các bài viết không nhằm thay thế cho chẩn đoán hoặc phương pháp điều trị của từng cá nhân.