Thông tin bảo trợ bởi

Can khương: Công dụng trị bệnh từ Gừng khô

Can khương - Công dụng trị bệnh từ Gừng khô

Can khương là tên gọi khác của Gừng khô, nhờ chứa thành phần đa dạng với dược tính cao nên được dùng làm vị thuốc phổ biến trong Đông y. Đây là thảo dược khô dễ bảo quản, lại hiệu quả trong chữa đau bụng lạnh, đầy trướng không tiêu, chân tay giá lạnh, ho suyễn, thấp khớp. Cùng tìm hiểu kỹ hơn về công năng của vị thuốc này qua bài viết dưới đây.

1. Tổng quan về Gừng

Gừng có tên khoa học là Zingiber officinale Roscoe, họ Gừng (Zingiberaceae). Dược liệu còn được gọi là Khương, Sinh khương, Can khương. Khương là thân rễ của cây Gừng tươi hoặc khô. Tùy theo tươi hay khô, vị thuốc mang tên khác nhau:

  • Sinh khương: củ (thân rễ) tươi.
  • Can khương: thân rễ phơi khô.

1.1. Đặc điểm thực vật

Gừng là một loại cây nhỏ, sống lâu năm. Thân rễ mầm lên thành củ, lâu dần thành xơ. Lá mọc so le, không cuống, mặt bóng nhẵn, gân giữa hơi trắng nhạt, vỏ có mùi thơm. Trục hoa xuất phát từ gốc.

Gừng là loại gia vị quen thuộc
Gừng là loại gia vị quen thuộc

1.2. Phân bố

Gừng được trồng ở khắp nơi trong nước ta để lấy củ ăn và làm thuốc, dùng trong nước và xuất khẩu.

1.3. Bộ phận dùng

Thân rễ hay thường gọi là củ, là bộ phận của cây được sử dụng để làm thuốc.

1.4. Thành phần hóa học

Trong gừng có 2 – 3% tinh dầu, chủ yếu là các hợp chất hydrocarbon sesquiterpenic. Ngoài ra còn có chất nhựa dầu (5%), chất béo (3,7%), tinh bột và các chất cay như zingeron, zingerola và shogaola. Vị cay có trong Gừng là do hoạt chất zingeron.

1.5. Tác dụng dược lý

Gừng có những tác dụng dược lý như sau:

  • Ức chế thần kinh trung ương, làm giảm vận động tự nhiên và tăng thời gian gây ngủ của thuốc ngủ barbituric. Cao chiết Gừng khô, gingerol và shogaol đều ức chế sự vận động tự nhiên của chuột nhắt.
  • Hạ nhiệt: shogaol và gingerol làm giảm sốt trên chuột đã được gây sốt bằng cách tiêm men bia.
  • Giảm đau và giảm ho.
  • Chống co thắt: shogaol và gingerol có tác dụng này.
  • Chống nôn: dịch chiết Gừng khô có tác dụng trên chó gây nôn bằng đồng sulfat.
  • Kích thích sự vận chuyển trong đường tiêu hóa: dịch chiết Gừng khô cho chuột nhắt uống làm tăng sự vận chuyển barisulfat.
  • Tác dụng chống viêm: dịch chiết Gừng khô tiêm dưới da cho chuột nhắt ức chế sự tăng tính thẩm thấu của các mao quản trong phản ứng viêm thực nghiệm.

2. Vị thuốc Can khương

2.1. Mô tả dược liệu

Can khương là thân rễ khô của Gừng lâu năm, có củ phình bự và tạo xơ nhiều thì được thu hoạch, rửa sạch, sắc lát và phơi khô để dùng. Lúc này, thành phần dược tính có trong Can khương là nhiều nhất. Giá trị này ít hơn ở cây non.

Can khương (Gừng khô)
Can khương (Gừng khô)

2.2. Công năng

Can khương có vị cay, tính ôn. Bào khương (Can khương bào chế rồi) vị cay đắng, tính đại nhiệt. Vào sáu kinh: tâm, phế, tỳ, vị, thận, đại tràng.

2.3. Công dụng

Có tác dụng làm ấm trừ hàn, chữa bụng đau, chân tay lạnh, nôn mửa, tiêu chảy, đầy trướng khó tiêu, ho suyễn, tứ chi lạnh. Liều dùng 4 – 20g dạng thuốc sắc hoặc hoàn tán. Thường dùng phối hợp với các thuốc khác.

Vị thuốc Can khương có nhiều công dụng
Vị thuốc Can khương có nhiều công dụng

3. Bài thuốc có Can khương

  • Chữa nhức đầu, lạnh bụng, nôn, có đờm

Can khương 10g, Chích cam thảo 4g, nước 300ml, sắc còn 100ml chia nhiều lần uống trong ngày. Thấy đỡ thì uống bớt đi.

  • Chữa đau bụng, đầy bụng

Can khương sấy khô tán nhỏ dùng nước cơm chiên thuốc, mỗi lần uống 2 – 4g.

  • Chữa cảm hàn rét run hoặc đau bụng lạnh da, đi phân nước

Gừng khô, Riềng ấm, mỗi vị 15 – 20g. Sắc uống.

  • Chữa cam tẩu mã (nhiễm trùng hoại thư)

Can khương, quả Táo ta, Phèn chua với lượng bằng nhau. Tán nhỏ và bôi vào lợi.

  • Chữa viêm khớp dạng thấp

Can khương 3g, Đương quy 9g, Xuyên khung 9g, Phụ tử 6g, Bạch thược 9g, Thục địa 9g. Sắc uống 1 thang/ngày.

4. Lưu ý khi sử dụng Can khương

Can khương là vị thuốc đại cay, người có nhiệt, có thai không nên dùng. Vì tính cay nên làm tổn hại đến khí huyết cơ thể, không nên dùng trong thời gian dài.

Chú ý khi dùng chung với Hoàng cầm, Hoàng liên, Dạ minh sa, Tần tiêu.

Bác sĩ Phạm Thị Linh

Chuyên mục:
| Ngày đăng: - Cập nhật lần cuối: 24/07/2020

Chia sẻ thông tin hữu ích này cho mọi người trên:

  1. Đỗ Tất Lợi (2004), Những cây thuốc và vị thuốc Việt Nam, Nhà xuất bản Y học, Hà Nội.
  2. Viện Dược liệu (2006), Cây thuốc và động vật làm thuốc ở Việt Nam – Tập I, Nhà xuất bản Khoa học và Kỹ thuật, Hà Nội.

Tin Y Tế duy nhất tại Việt Nam đạt chứng chỉ HON
100% Biên soạn bởi BÁC SĨ, DƯỢC SĨ

Với số lượng bài viết lên đến hơn 10.000, Tin Y Tế YouMed là lựa chọn hàng đầu cho những ai có nhu cầu tìm hiểu kiến thức về sức khỏe. Nội dung trang đa dạng, bao gồm: cẩm nang y tế A-Z (bệnh học, dược, dược liệu), các chuyên đề sức khỏe, tin mới nhất trong ngành y tế cùng hàng ngàn bí quyết sống khỏe mỗi ngày.
Đặc biệt, YouMed là trang tin y tế duy nhất tại Việt Nam đạt chứng chỉ quốc tế HON - có quan hệ chính thức với Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) - một chứng chỉ danh giá dành riêng cho các trang tin sức khỏe uy tín, đáng tin cậy như WebMD, Healthline, Mayo Clinic… Rất tự hào khi YouMed một thương hiệu Việt mang tầm quốc tế được HON ghi nhận.
Xin lưu ý, các bài viết không nhằm thay thế cho chẩn đoán hoặc phương pháp điều trị của từng cá nhân.

Đặt lịch khám dễ dàng cùng YouMed: