Chọc dịch màng phổi: Quy trình, chỉ định và những lưu ý quan trọng

Tràn dịch màng phổi là một tình trạng cấp bách gây ảnh hưởng trực tiếp đến chức năng hô hấp của người bệnh. Trong các phương pháp can thiệp y khoa, chọc dịch màng phổi là thủ thuật phổ biến và hiệu quả nhất để vừa chẩn đoán nguyên nhân, vừa giải ép giúp người bệnh dễ thở hơn. Bài viết dưới đây sẽ cung cấp toàn bộ thông tin chuẩn xác về quy trình, chỉ định, chống chỉ định và những lưu ý quan trọng trước và sau khi thực hiện thủ thuật này theo hướng dẫn y khoa chuẩn quốc tế.

Chọc dịch màng phổi là gì?

Chọc dịch màng phổi là một thủ thuật nhằm rút dịch khỏi khoang màng phổi. Khoang màng phổi là một không gian trống nằm giữa phổi và thành ngực. Bình thường có một lượng dịch nhỏ trong khoang màng phổi (khoảng 4 thìa cà phê, tương đương 15-20ml). 

Khi có quá nhiều dịch trong khoang màng phổi được gọi là tràn dịch màng phổi. Khi lượng dịch tăng lên, người bệnh cảm thấy khó thở do dịch màng phổi gây chèn ép vào phổi.

Quy trình chọc dịch màng phổi chuẩn y khoa

Một quy trình chọc dịch màng phổi an toàn thường bao gồm 8 bước nghiêm ngặt sau:

• Bước 1: Đặt người bệnh ngồi tư thế thoải mái, ôm lưng vào ghế (tư thế cưỡi ngựa) để bộc lộ rõ vùng lưng ngực.
• Bước 2: Sử dụng máy siêu âm tại chỗ để kiểm tra lại tình trạng tràn dịch và đánh giá mức độ dịch.
• Bước 3: Xác định và đánh dấu vị trí chọc hút tối ưu dựa trên hướng dẫn của siêu âm.
• Bước 4: Sát trùng kỹ lưỡng khu vực da xung quanh vị trí chọc và tiến hành gây tê cục bộ từng lớp.
• Bước 5: Bác sĩ đưa kim chuyên dụng vào vị trí đã xác định theo hướng vuông góc với thành ngực, đi sát bờ trên xương sườn để tránh bó mạch thần kinh liên sườn.
• Bước 6: Kết nối với máy hút dịch y khoa hoặc dùng bơm tiêm lớn để rút dịch từ từ ra ngoài.
• Bước 7: Kiểm tra, đánh giá lượng dịch còn lại trong khoang màng phổi thông qua lâm sàng hoặc siêu âm.
• Bước 8: Rút kim, sát trùng lại vết chọc, băng ép cố định và giúp người bệnh chuyển sang tư thế nghỉ ngơi an toàn.

Khi nào nên thực hiện chọc dịch màng phổi?

Thủ thuật này được áp dụng khi xuất hiện tình trạng tràn dịch màng phổi bất thường. Mục đích chính của chọc dịch màng phổi bao gồm hai phương diện:

• Điều trị (Chọc tháo giải áp): Hút bớt lượng dịch thừa để giảm áp lực lên phổi, giúp người bệnh giảm ngay lập tức các triệu chứng khó thở, tức ngực.
• Chẩn đoán (Chọc dò lấy mẫu): Lấy một lượng dịch nhỏ để tiến hành các xét nghiệm sinh hóa, tế bào học, vi sinh nhằm tìm ra chính xác nguyên nhân gốc rễ gây bệnh.

Chỉ định chọc dịch màng phổi

Thông thường, bác sĩ sẽ chỉ định thực hiện thủ thuật này trong các trường hợp cụ thể sau:

• Người bệnh có các triệu chứng lâm sàng như: khó thở, đau ngực hoặc sốt kéo dài chưa rõ nguyên nhân.
• Phát hiện có dịch trong khoang màng phổi thông qua các chẩn đoán hình ảnh như X-quang ngực hoặc CT scan.
• Cần lấy mẫu dịch để xét nghiệm tìm kiếm các nguyên nhân bệnh lý nguy hiểm như: lao màng phổi, nhiễm trùng (viêm mủ màng phổi), hoặc ung thư.

Lưu ý hiện đại: Ngày nay, trước khi tiến hành chọc dịch, bác sĩ luôn phối hợp với siêu âm màng phổi tại chỗ để xác định chính xác vị trí túi dịch và ước lượng thể tích, giúp thủ thuật đạt độ an toàn tối đa. Các tổ chức y tế lớn như Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ – MedlinePlus cũng khuyến cáo việc sử dụng siêu âm dẫn đường để giảm thiểu tối đa rủi ro tràn khí màng phổi.

Chống chỉ định chọc dịch màng phổi

Mặc dù là thủ thuật phổ biến, chọc dịch màng phổi không có chống chỉ định tuyệt đối. Tuy nhiên, bác sĩ sẽ phải cân nhắc kỹ lưỡng hoặc trì hoãn trong các trường hợp nguy cơ cao sau:

• Người bệnh trong tình trạng quá yếu, suy kiệt nặng hoặc suy hô hấp chuyển biến xấu.
• Người bệnh có tình trạng rối loạn đông máu hoặc đang có xu hướng chảy máu nặng.
• Người bệnh vừa trải qua hoặc đang bị nhồi máu cơ tim cấp.

Những điều cần lưu ý trước khi thực hiện chọc dịch màng phổi

Quá trình chăm sóc trước và sau khi chọc dịch đóng vai trò quyết định đến tốc độ hồi phục của người bệnh. Người nhà và người bệnh cần lưu ý:

• Theo dõi sát sao: Luôn quan sát sắc mặt, nhịp thở của người bệnh để kịp thời phát hiện dấu hiệu khó thở tái phát, ho khan hoặc đau ngực tăng dần và báo ngay cho nhân viên y tế.
• Vận động nhẹ nhàng: Người bệnh cần nghỉ ngơi hoàn toàn tại giường sau thủ thuật, hạn chế di chuyển hay gắng sức. Người nhà hỗ trợ thay đổi tư thế nằm nhẹ nhàng để tránh làm ảnh hưởng đến vết chọc dịch.
• Tập thở: Thực hiện các bài tập hít thở sâu, thở chậm theo hướng dẫn để giúp phổi tái giãn nở tốt hơn.
• Dinh dưỡng: Bổ sung chế độ ăn giàu protein (đạm), các loại vitamin và chất xơ để tăng cường sức đề kháng và đẩy nhanh quá trình hồi phục tổn thương.

Các câu hỏi thường gặp (FAQs)

1. Thực hiện chọc dịch màng phổi trong bao lâu?

Thời gian thực hiện thường kéo dài từ 30 phút đến 60 phút. Tuy nhiên, thời gian cụ thể sẽ phụ thuộc vào số lượng dịch cần hút, mục đích lấy mẫu hay giải áp, cũng như đáp ứng lâm sàng của từng người bệnh trong suốt quá trình theo dõi liên tục.

2. Chọc dịch màng phổi có đau không?

Trước khi đâm kim sâu, bác sĩ đã thực hiện sát khuẩn và gây tê tại chỗ. Vì vậy, người bệnh sẽ không cảm thấy đau đớn dữ dội mà chủ yếu là cảm giác hơi tức, căng nhẹ hoặc khó chịu thoáng qua khi kim đi qua thành ngực. Trong lúc hút dịch, cảm giác nặng ngực hoặc muốn ho nhẹ có thể xuất hiện nhưng sẽ tự biến mất sau khi thủ thuật kết thúc.

3. Nên chọc dịch màng phổi ở đâu uy tín?

Nếu bạn đang tìm kiếm một địa chỉ chuyên sâu về hô hấp tại khu vực phía Nam, Phòng khám Phổi Quốc tế An Đức là một trong những lựa chọn hàng đầu được đánh giá cao.

Phòng khám nằm tại trung tâm TPHCM, gần sát các bệnh viện công lập lớn như Bệnh viện Chợ Rẫy, Bệnh viện Đại học Y Dược TPHCM và Bệnh viện Phạm Ngọc Thạch, rất thuận tiện cho việc di chuyển và phối hợp chuyên môn chuyên sâu.

• Địa chỉ: 476B Nguyễn Tri Phương, Phường Vườn Lài, TPHCM.
• Website chính thức: anduc.org
• Thời gian làm việc: Sáng từ 7h30 – 11h30; Chiều từ 13h30 – 16h30 (Nghỉ Thứ 7, Chủ Nhật và các ngày Lễ, Tết).

Đặt lịch Phòng khám Phổi Quốc tế An Đức

Lao - Bệnh phổi, Hô hấp

476B Nguyễn Tri Phương, Phường Vườn Lài, Hồ Chí Minh

Tư vấn: 19002805

Tải App Đặt khám

Tải ứng dụng để đặt khám, chat và gọi cho bác sĩ.

Phòng khám sở hữu đội ngũ chuyên gia với hơn 25 – 30 năm kinh nghiệm lâm sàng về bệnh phổi và lao:

• BS.CKII Lê Hồng Anh (Giám đốc Y khoa): Trên 25 năm kinh nghiệm, tốt nghiệp BS CKI, CKII chuyên ngành Bệnh phổi & Lao tại Đại học Y Dược TPHCM.
• PGS.TS.BS Nguyễn Văn Thọ: Giảng viên Đại học Y Dược TPHCM, chuyên gia đầu ngành có hơn 25 năm cống hiến tại Bệnh viện Phạm Ngọc Thạch.
• BS.CKII Nguyễn Văn Hoạch & BS.CKII Nguyễn Anh Tiến: Đều là những chuyên gia có trên 30 năm kinh nghiệm điều trị thực tế các ca hô hấp phức tạp tại Bệnh viện Phạm Ngọc Thạch.

Chọc dịch màng phổi là một thủ thuật lâm sàng an toàn, ít đau và mang lại hiệu quả cao trong cả việc chẩn đoán lẫn điều trị giải áp cho bệnh nhân. Khi có các dấu hiệu nghi ngờ tràn dịch màng phổi, người bệnh nên chủ động tìm đến các cơ sở y tế chuyên khoa uy tín như Phòng khám Phổi Quốc tế An Đức  để được các bác sĩ đầu ngành trực tiếp khám, siêu âm định vị và thực hiện thủ thuật một cách chính xác, an toàn nhất.