Thông tin bảo trợ bởi

Hiện tượng Déjà vu và những thông tin thú vị xung quanh hiện tượng này

Hiện tượng Déjà vu và những thông tin thú vị xung quanh hiện tượng này

Hiện tượng Déjà vu là một trong những hiện tượng rất phổ biến trong cuộc sống của chúng ta. Tuy nhiên, nhiều người vẫn chưa biết rõ về hiện tượng này. Cũng như đa số mọi người chưa nhận ra mình đã từng gặp phải hiện tượng này trong đời. Vậy Déjà vu là hiện tượng như thế nào? Có đặc điểm ra sao? Tất cả sẽ được YouMed giải đáp qua bài viết sau đây.

1. Khái niệm về hiện tượng Déjà vu

Hiện tượng Déjà vu là cảm giác mà một người cảm nhận rằng mình đã sống qua hoàn cảnh đó trong quá khứ. Cụm từ này dịch theo nghĩa đen là “đã thấy”. Mặc dù một số giải thích Déjà vu theo trường phái huyền bí. Trong khi các nền khoa học chính thống bác bỏ cách giải thích Déjà vu là “nhận thức trước” hoặc “tiên tri”.

Những người đã trải qua cảm giác này mô tả nó như một cảm giác vô cùng quen thuộc với một sự việc hoặc một tình huống nào đó. Mặc dù thực tế tình huống, sự việc ấy chưa từng xảy ra trong quá khứ. Hoặc chưa hề xuất hiện trong những giấc mơ.

>>> Tham khảo thêm: Hội chứng hangover: Nguyên nhân, chẩn đoán & điều trị

Ví dụ như bạn đang tham quan một thắng cảnh, và đột nhiên bạn cảm thấy mình như đã đến nơi đó trước đây. Hoặc có thể bạn đang ăn tối với một nhóm bạn, thảo luận về câu chuyện nào đó. Khi ấy, bạn có cảm giác rằng bạn đã trải qua sự việc này và cảm nhận nó rất quen thuộc.

2. Phân loại hiện tượng Déjà vu

Hiện tượng Déjà vu được chia thành 2 loại chính. Đó là: Déjà vu bệnh lý thường liên quan đến bệnh lý động kinh. Hoặc khi kéo dài hoặc thường xuyên một cách bất thường. Hoặc kết hợp với các triệu chứng khác như ảo giác, hoang tưởng, và thường là dấu hiệu của các bệnh tâm thần.

>>> Xem thêm: Hội chứng Ramsay Hunt: triệu chứng, chẩn đoán và điều trị

Thứ hai là hiện tượng Déjà vu không bệnh lý. Loại này thường xảy ra ở những người khỏe mạnh. Theo các thống kê thì những người đi du lịch nhiều hoặc xem phim nhiều sẽ gặp qua Déjà vu nhiều hơn những người khác. Nhiều nghiên cứu cho thấy Déjà vu giảm dần theo độ tuổi.

3. Dịch tễ học về Déjà vu

Hiện tượng Déjà vu khá phức tạp, và có nhiều giả thuyết khác nhau về nguyên nhân vì sao Déjà vu lại xảy ra. Học giả người Thụy Sĩ Arthur Funkhouser đưa ra giả thuyết rằng có một số “trải nghiệm Déjà”. Ông khẳng định rằng để nghiên cứu hiện tượng này tốt hơn, cần được lưu ý các sắc thái giữa các trải nghiệm.

Trải nghiệm Déjà vu
Trải nghiệm Déjà vu

Có đến 70% dân số cho biết họ đã từng trải qua một số hình thức Déjà vu. Số lượng sự cố xảy ra ở những người từ 15 đến 25 tuổi cao hơn bất kỳ nhóm tuổi nào khác. Déjà vu có liên quan mật thiết với chứng động kinh thùy thái dương. Nhiều nghiên cứu cho rằng, Déjà vu có thể xảy ra ngay trước khi lên cơn co giật thùy thái dương.

>>> Xem thêm: Bạn biết gì về động kinh thùy thái dương?

Một số nhà phân tâm học cho rằng Déjà vu là tưởng tượng đơn giản hoặc sự hoàn thành ước nguyện. Trong khi một số nhà tâm thần học cho rằng nó là sự không khớp trong não khiến não bộ nhầm hiện tại với quá khứ. Nhiều nhà cận tâm lý học tin rằng nó có liên quan đến kinh nghiệm tiền kiếp. Rõ ràng, có chúng ta cần phải thực hiện nhiều cuộc nghiên cứu hơn về hiện tượng này.

4. Déjà vu có thể là một hiện tượng trí nhớ

Các nhà khoa học đã cố gắng tái tạo hiệu quả Déjà vu trong phòng thí nghiệm. Trong một nghiên cứu của Leeds Memory Group vào năm 2006, các nhà nghiên cứu đầu tiên sẽ tạo ra một trí nhớ cho những bệnh nhân bị thôi miên.

Ký ức đó thường là một thứ gì đó đơn giản như chơi một trò chơi hoặc nhìn vào một từ được in bằng một màu nhất định. Sau đó, bệnh nhân ở các nhóm khác nhau được gợi ý quên hoặc nhớ ký ức. Điều này sau đó có thể kích hoạt cảm giác Déjà vu khi họ gặp trò chơi hoặc từ.

Déjà vu có thể là một hiện tượng trí nhớ
Déjà vu có thể là một hiện tượng trí nhớ

Các nhà khoa học khác đã cố gắng thực hiện Déjà vu bằng cách sử dụng thực tế ảo. Một nghiên cứu cho thấy những người tham gia nghiên cứu đã trải qua cảm giác Déjà vu khi di chuyển qua trò chơi điện tử thực tế ảo.

Những thí nghiệm này đã làm cho các nhà khoa học nghi ngờ rằng Déjà vu là một hiện tượng trí nhớ. Chúng ta gặp phải một tình huống giống như một ký ức thực tế nhưng chúng ta không thể nhớ lại đầy đủ ký ức đó.

Vì vậy, não bộ của chúng ta nhận ra những điểm tương đồng giữa trải nghiệm hiện tại và trải nghiệm trong quá khứ. Chúng ta sẽ trải qua một cảm giác quen thuộc mà chúng ta không thể nào hoàn thiện nó được.

5. Hiện tượng Déjà vu là sự đánh lừa của các giác quan trong cơ thể

Có một giả thuyết cho rằng Déjà vu là một hiện tượng cơ bản của não bộ. Theo đó, các giác quan trong cơ thể của chúng ta đánh lừa chính bản thân của chúng ta.

Thông thường, các giác quan đóng vai trò quan trọng cốt yếu trong nhận thức của con người về thế giới xung quanh. Theo đó, tín hiệu từ các giác quan sẽ truyền về bộ não. Bộ não cùng các giác quan sẽ đánh lừa chúng ta và khiến chúng ta nhận thấy cảm giác đó rất quen thuộc.

Déjà vu là sự đánh lừa của các giác quan
Déjà vu là sự đánh lừa của các giác quan

Đây có lẽ là một giả thuyết dễ hiểu và đơn giản nhất. Và cũng tương tự như phần lớn các giả thuyết khác về Déjà vu. Các giác quan trong cơ thể chúng  ta đã đánh lừa cảm nhận của con người. Trong khi thực tế, chúng ta không có cách nào để kiểm tra được.

6. Déjà vu có thể là do lỗi biên mục cơ bản

Một giả thuyết khác lại cho rằng: Bộ nhớ dài hạn và ngắn hạn của não có thể bị sự cố. Tình trạng này làm cho nơi lưu trữ thông tin của não làm việc không đúng quy trình. Nó sẽ tạo nên lỗi biên mục cơ bản, tương tự như lỗi khi biên tập một kịch bản nào đó.

Bộ nhớ dài hạn của não
Bộ nhớ dài hạn của não

Ví dụ bạn đang đi dự một buổi tiệc tại một ngôi nhà nào đó mà bạn chưa từng đến bao giờ. Tuy nhiên, khi mới bước vào, bạn lại cảm thấy rằng mình đã ở từng thấy khung cảnh, sự việc này trong quá khứ. Từ nội thất của ngôi nhà, cảnh mọi người trò chuyện, hương vị của các món ăn,… Bạn sẽ bị thuyết phục như thể mình đã từng trải nghiệm sự việc này trong quá khứ. Đó chính là do hiện tượng Déjà vu đang đưa bạn vào cuộc.

>>> Xem thêm: Bạn biết gì về Bệnh não chấn thương mãn tính?

Nguyên nhân là do đâu? Đó chính là não bộ của bạn không thực hiện tốt chức năng cơ bản của nó. Bộ não có thể lưu giữ các thông tin mới ngắn hạn khi bạn tham gia buổi tiệc. Tuy nhiên, nó lại đưa vào danh mục trí nhớ dài hạn. Điều này khiến cho bạn có cảm giác rằng sự việc ấy đã từng diễn ra. Chẳng hạn như trong quá khứ xa xôi nào đó.

7. Trí nhớ của con người chưa tốt

Một cơ chế giải thích sự phát sinh Déjà vu là do các bộ phận của não hoạt động chưa đồng bộ với nhau. Vùng vỏ não Rhinal cortex giữ vai trò kích hoạt cảm nhận quen thuộc đôi khi cũng bị sự cố giống như máy móc điện tử. Nó bị kích hoạt mà không đánh thức các trung khu xử lý bộ nhớ khác hoạt động song song.

Vùng vỏ não Rhinal cortex
Vùng vỏ não Rhinal cortex

Điều này có thể giải thích rằng vì sao chúng ta rất khó diễn đạt cảm giác khi gặp Déjà vu. Nó thường là một cảm nhận quen thuộc mơ hồ. Tuy nhiên, cảm nhận quen thuộc ấy không hề tập trung vào một đối tượng hoặc một sự việc cụ thể.

8. Hiện tượng Déjà vu có thể là biểu hiện của bệnh động kinh

Một vấn đề chưa thực sự được nhiều người biết đến. Đó là người bị bệnh động kinh thường có cảm giác quen thuộc và xuất hiện nhiều hơn hiện tượng Déjà vu so với người thường.

Theo các nghiên cứu, nhiều bệnh nhân động kinh cho biết rằng họ có cảm giác Déjà vu trước khi cơn động kinh bắt đầu. Trên thực tế, mối liên quan giữa bệnh động kinh và Déjà vu đã được đề cập từ năm thế kỷ 19. Mặc dù khi ấy, nền y học chưa thực sự phát triển.

Bệnh động kinh có thể gây ra hiện tượng Déjà vu
Bệnh động kinh có thể gây ra hiện tượng Déjà vu

Cụ thể, thùy thái dương là căn nguyên của Déjà vu. Đây là  một phần của não bộ liên quan đến cảm nhận giác quan, hình thành ngôn ngữ và sự kết hợp trí nhớ. Khi bị động kinh, các nơron thần kinh bị ức chế tạm thời. Kết quả là tạo ra những các thông điệp lộn xộn được lan truyền khắp cơ thể.

Déjà vu có thể là kết quả của sự phóng điện nhất thời các dây thần kinh. Sự phóng điện này chính là thủ phạm gây ra cơn động kinh. Đồng thời, một khi có sự chồng chéo các dây thần kinh cũng là nguyên nhân hình thành nên Déjà vu.

9. Hiện tượng Déjà vu có thể là hậu quả của tổn thương não

Déjà vu mãn tính là tình trạng nghiêm trọng. Đồng thời cũng là hậu quả chứng tỏ căn nguyên thần kinh là thủ phạm khiến cho Déjà vu tái phát. Trong khá nhiều trường hợp, những người bị chứng Déjà vu mãn tính thường không thích đọc báo hoặc xem truyền hình. Bởi vì họ luôn có cảm giác như đã đọc hoặc xem mọi thứ trước đây.

Tổn thương thực thể ở não bộ
Tổn thương thực thể ở não bộ

Ngay cả việc đi mua sắm, đi siêu thị cũng là nỗi ám ảnh của nhóm người này. Bởi vì họ không thể phân biệt được vật dụng nào đã từng mua và chưa từng mua. Trong những trường hợp như thế, hiện tượng Déjà vu đã vượt qua ranh giới thú vị. Nó xảy ra rất tình cờ và trở thành một căn bệnh thực thể.

Các nhà nghiên cứu đã khám phá ra rằng những người bị chứng Déjà vu mãn tính thường có tổn thương não. Đặc biệt là những tổn thương ở thùy thái dương hoặc thùy trán. Thậm chí, cuộc sống hàng ngày của họ trở vất vả hơn vì bị Déjà vu ám ảnh.

10. Déjà vu và những giấc mơ

Những giấc mơ cũng có thể được áp dụng để giải thích hiện tượng Déjà vu. Và chúng có liên quan đến ba khía cạnh khác nhau:

Thứ nhất, một số trải nghiệm Déjà vu trùng lặp với những tình huống trong mơ thay vì tình trạng thức giấc. Theo khảo sát của Brown (2004), 20% số người được hỏi cho biết trải nghiệm Déjà vu của họ là từ những giấc mơ. 40% số người được hỏi cho biết rằng từ cả thực tế và giấc mơ.

Déjà vu có liên quan đến những giấc mơ
Déjà vu có liên quan đến những giấc mơ

Thứ hai, mọi người có thể trải nghiệm Déjà vu vì một số yếu tố trong giấc mơ được ghi nhớ của họ đã được hiển thị. Nghiên cứu được thực hiện bởi Zuger (1966) đã ủng hộ ý tưởng này. Thông qua phương pháp điều tra mối quan hệ giữa những giấc mơ được nhớ và trải nghiệm Déjà vu. Và kết quả là có một mối tương quan mật thiết.

Thứ ba, mọi người có thể trải nghiệm Déjà vu trong trạng thái mơ, điều này đã phần nào thể hiện mối liên kết giữa Déjà vu với tần suất mơ.

Nói chung, chúng ta vẫn cần nhiều nghiên cứu hơn nữa để giải thích hiện tượng Déjà vu. Mặc dù đối với nhiều người, đây là một hiện tượng thú vị. Tuy nhiên, khi gặp phải tình trạng Déjà vu mãn tính, gây ám ảnh thì con người cần phải được điều trị. Chẳng hạn như điều trị bệnh động kinh hay điều trị tổn thương thực thể ở não.

>> Xem thêm: Lời khuyên của bác sĩ khi bạn bị chóng mặt

Bác sĩ NGUYỄN LÂM GIANG

Chuyên mục:
| Ngày đăng: - Cập nhật lần cuối: 15/09/2020

Chia sẻ thông tin hữu ích này cho mọi người trên:

  1. Science Howstuffworks Staff, “What is déjà vu?”, đăng nhập ngày 13-06-2001, tại website https://science.howstuffworks.com
  2. Bs Bích Kim, “Hiện tượng déjà vu: Cảm giác quen thuộc hay căn bệnh huyền bí?”, đăng nhập ngày 23-01-2018, tại website https://suckhoedoisong.vn
  3. Everyday Einstein Sabrina Stierwalt, “Can Science Explain Deja Vu?”, đăng nhập ngày 23-03-2020, tại website https://www.scientificamerican.com

Tin Y Tế duy nhất tại Việt Nam đạt chứng chỉ HON
100% Biên soạn bởi BÁC SĨ, DƯỢC SĨ

Với số lượng bài viết lên đến hơn 10.000, Tin Y Tế YouMed là lựa chọn hàng đầu cho những ai có nhu cầu tìm hiểu kiến thức về sức khỏe. Nội dung trang đa dạng, bao gồm: cẩm nang y tế A-Z (bệnh học, dược, dược liệu), các chuyên đề sức khỏe, tin mới nhất trong ngành y tế cùng hàng ngàn bí quyết sống khỏe mỗi ngày.
Đặc biệt, YouMed là trang tin y tế duy nhất tại Việt Nam đạt chứng chỉ quốc tế HON - có quan hệ chính thức với Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) - một chứng chỉ danh giá dành riêng cho các trang tin sức khỏe uy tín, đáng tin cậy như WebMD, Healthline, Mayo Clinic… Rất tự hào khi YouMed một thương hiệu Việt mang tầm quốc tế được HON ghi nhận.
Xin lưu ý, các bài viết không nhằm thay thế cho chẩn đoán hoặc phương pháp điều trị của từng cá nhân.

Đặt lịch khám dễ dàng cùng YouMed: