YouMed

Rau đắng biển – Món quà quý từ thiên nhiên

Bác sĩ Nguyễn Thị Lệ Quyên
Tác giả: ThS.BS Nguyễn Thị Lệ Quyên
Chuyên khoa: Y học cổ truyền

Rau đắng biển là loại thảo dược được khá nhiều người biết đến và sử dụng nhiều. Tuy nhiên, không phải ai cũng hiểu rõ về công dụng của dược liệu này. Cùng Bác sĩ Y học cổ truyền Nguyễn Thị Lệ Quyên tìm hiểu về loại dược liệu này qua bài viết dưới đây.

Giới thiệu chung về cây

Rau đắng biển còn có tên gọi khác là cây ruột gà, rau sam trắng, rau sam đắng, ba kích…1

Cây có tên khoa học Bacopa monnieri (L.). Rau thuộc họ hoa Mõm chó Scrofulariacea.1

Mô tả1

Đây là loại cỏ sống khá dai. Thân cây nhẵn, mọc bò, mang rễ, dài từ 10 – 40 cm, mang những cành mềm mọc đứng. Lá cây mọc đối, không cuống, thuôn, tù, dài khoảng 8 – 12 mm, rộng 3 – 5 mm. Hoa mọc riêng lẻ màu trắng. Quả nang, dạng hình trứng, nhẵn, hạt nhỏ, có góc cạnh. Mùa hoa tháng 4 – 6.

Rau đắng biển còn có tên gọi khác là cây ruột gà, rau sam trắng, ba kích
Rau đắng biển còn có tên gọi khác là cây ruột gà, rau sam trắng, ba kích

Phân bố sinh thái1

Cây mọc hoang dại phổ biến ở nhiều vùng nước ta. Chúng thường được tìm thấy ở ven bờ ruộng, đầm lầy, bãi cỏ hoang hơi ẩm ngay tại các đồng ruộng. Cây còn thấy mọc ở Ấn Độ, Trung Quốc.

Cây ưa sáng, ra hoa quả nhiều mỗi năm, tái sinh tự nhiên chủ yếu từ hạt. Cây có khả năng mọc chồi khỏe từ kẽ lá, ngay cả phần còn sót lại sau khi cắt.

Bộ phận dùng1

Toàn bộ phần trên mặt đất, thu hái quanh năm, có thể dùng tươi hoặc phơi khô.

Rau đắng biển có thể sử dụng toàn cây để làm thuốc
Rau đắng biển có thể sử dụng toàn cây để làm thuốc

Thành phần hóa học

Rau đắng biển chứa ankaloid dạng tinh thể (brahmin), herpestin. Ngoài ra có triterpen là bacosin. Các hợp chất thực vật này có vai trò cải thiện khả năng học tập và trí nhớ. Hơn 12 bacosin đã được phát hiện trong rau đắng biển cho đến nay.2 3

Ngoài ra các bacosin cũng có tác dụng gây tê. Các saponin trilerpen… Lá chứa 2 loại glycosylflavonoid là glucuronyl – 7 – apigenin và glucuronyl – 7 – luteolin.4

Lợi ích của rau đắng biển

Giúp tăng cường trí nhớ và khả năng học tập

Rau đắng biển làm tăng lượng acetylcholin – một chất dẫn truyền thần kinh. Từ đó giúp tăng cường khả năng nhận thức và trí tuệ. Cây có tác dụng thúc đẩy kép:

  • Ức chế acetylcholinesterase – Đây là enzyme phá vỡ acetylcholine.
  • Kích hoạt choline acetyltransferase – enzym sản xuất acetylcholine.

Một nhóm các nhà khoa học đã phát hiện ra cây có thể giúp các tế bào thần kinh phân nhánh. Trong nghiên cứu của họ, loại dược liệu này làm tăng sự phân nhánh của đuôi gai. Trong đó, đuôi gai là các phần của tế bào thần kinh giúp truyền thông tin bằng cách kết nối với các tế bào thần kinh khác. Các tế bào thần kinh phân nhánh tốt hơn có thể tăng cường khả năng học tập và trí nhớ.5

Các nghiên cứu đã chỉ ra rau đắng biển có tác dụng tích cực đến hệ thần kinh và trí nhớ
Các nghiên cứu đã chỉ ra rau đắng biển có tác dụng tích cực đến hệ thần kinh và trí nhớ

Rau đắng biển cải thiện chức năng nhận thức và giảm lo lắng, trầm cảm ở 54 người trên 65 tuổi. Trong một thử nghiệm khác trên 98 người trên 55 tuổi, 300 mg/ngày chiết xuất từ cây giúp tăng cường khả năng học tập và trí nhớ.6 7

Khả năng kháng viêm của rau đắng biển

Chất bacosin trong cây còn có tác dụng chống viêm. Chúng làm giảm các cytokine gây viêm và sản xuất iNOS trong não, theo các nghiên cứu trên chuột.8

Tác dụng bảo vệ ruột và dạ dày

Trong một thử nghiệm trên 169 bệnh nhân bị hội chứng ruột kích thích (IBS), rau đắng biển khi kết hợp với bầu nâu (Indian Bael) đã làm giảm các triệu chứng ở 65% bệnh nhân. Những người bị tiêu chảy dạng IBS có sự cải thiện lớn nhất.9

Cây cũng làm thư giãn các cơ trơn của ruột trong các nghiên cứu trên động vật. Điều này có thể làm giảm co thắt, là triệu chứng thường gặp trong IBS.10

Ngoài ra cây cũng giúp kiểm soát và chữa lành vết loét dạ dày. Trong các nghiên cứu trên chuột, chiết xuất rau đắng biển có thể chữa lành vết loét dạ dày bằng cách tăng cường lớp màng nhầy của dạ dày.11 12

Các nghiên cứu trên động vật đã chứng minh rau đắng biển tốt cho dạ dày
Các nghiên cứu trên động vật đã chứng minh rau đắng biển tốt cho dạ dày

Tuy nhiên chỉ có một thử nghiệm lâm sàng và một vài nghiên cứu trên động vật cho thấy tác động của rau đắng biển đối với IBS và các vấn đề tiêu hóa khác. Vì vậy, bằng chứng để hỗ trợ lợi ích là không đủ; chúng ta vẫn cần thêm các nghiên cứu lâm sàng sâu hơn.

Hỗ trợ giúp giảm căng thẳng và trầm cảm

Rau đắng biển làm giảm căng thẳng và trầm cảm trong 2 thử nghiệm nhỏ trên 71 người. Nó cũng làm giảm hormone gây căng thẳng là cortisol.13 14

Căng thẳng tạo ra những thay đổi về hóa học trong máu và não: trong máu, nồng độ cortisol tăng cao; trong não, mức noradrenaline tăng lên và mức serotonindopamine giảm xuống. Trong một nghiên cứu trên chuột, bacopa đã bình thường hóa tất cả những thay đổi này.15

giảm căng thẳng
Rau đắng biển đã được chứng minh có thể hỗ trợ giúp giảm căng thẳng và trầm cảm

Hai thử nghiệm lâm sàng nhỏ và một số nghiên cứu trên động vật không thể được coi là bằng chứng đủ để ủng hộ việc sử dụng rau đắng biển trong làm giảm căng thẳng và trầm cảm. Cần có các thử nghiệm lâm sàng lớn hơn, mạnh mẽ hơn.

Hỗ trợ làm giảm các triệu chứng của thời kì mãn kinh và chu kì kinh không đều

Ở chuột cái, bacosin làm giảm suy giảm nhận thức do lão hóa bằng cách bảo vệ vùng hải mã. Sự sụt giảm estrogen sau mãn kinh dường như làm thu nhỏ vùng hồi hải mã và gây ra suy giảm nhận thứ.16

Lợi ích tiềm năng của rau đắng biển đối với phụ nữ mãn kinh vẫn chưa được nghiên cứu đầy đủ. Nghiên cứu lâm sàng sâu hơn là cần thiết để xác nhận những phát hiện sơ bộ này.

Chúng ta vẫn cần thêm các nghiên cứu để chứng minh công dụng của rau đắng biển đối với chu kỳ kinh nguyệt
Chúng ta vẫn cần thêm các nghiên cứu để chứng minh công dụng của rau đắng biển đối với chu kỳ kinh nguyệt

Trong y học cổ truyền, các chế phẩm từ rau đắng biển được phụ nữ sử dụng để cân bằng nội tiết tố. Toàn bộ cây tươi giã nát, vắt lấy nước cốt pha với sữa bò như một bài thuốc chữa kinh nguyệt không đều. Tuy nhiên, không có nghiên cứu lâm sàng nào ủng hộ việc sử dụng phương pháp này.17

Chống oxy hóa

Rau đắng biển làm gia tăng các enzym chống oxy hóa quan trọng : superoxide dismutase, catalase và glutathione trong các nghiên cứu trên chuột. Bằng cách này, nó có thể chống lại stress oxy hóa. Điều này đặc biệt quan trọng đối với sức khỏe của não.18

Là cơ quan chuyển hóa hoạt động mạnh nhất, não thường xuyên đối phó với stress oxy hóa. Đồng thời não cho phép các chất qua hàng rào máu não. Nếu lớp bảo vệ chống oxy hóa bên trong của não giảm, thì khả năng tổn thương não là rất cao. Dựa vào các nghiên cứu trên chuột, các hợp chất hoạt tính của rau đắng có thể dễ dàng đi vào và bảo vệ não.18

Bacopa monnieri có thể kết dính các chất độc như kim loại nặng. Và trong tế bào người, nó bảo vệ khỏi sự phá hủy DNA từ hydrogen peroxide.19

Điều quan trọng, Bacopa monnieri ngăn chặn các gốc tự do phá hủy lớp lipid trong não của chuột. Bộ não có nhiều lipid, giúp nó hoạt động tốt và liên kết tốt. Vì những lipid này nhạy cảm với tổn thương, hoạt động của rau đắng sẽ giúp bảo vệ các thành phần quan trọng của não bộ.19

Những lưu ý cần thiết khi sử dụng rau đắng biển

Tác dụng không mong muốn có thể gặp khi dùng rau đắng biển20

  • Buồn nôn.
  • Co thắt dạ dày.
  • Tiêu chảy.
  • Tăng nhu động ruột.
  • Khô miệng.
  • Mệt mỏi.

Tương tác của các thuốc với rau đắng biển

Tương tác có thể xảy ra với các loại thuốc chuyển hóa qua gan, thuốc điều trị bệnh Alzheimer. Hoặc các thuốc kháng cholinergic, thuốc cholinergic, thuốc ức chế acetylcholinesterase hoặc hormone tuyến giáp.20

Cần hỏi ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng chung với các thuốc này.

Hỏi ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng bất cứ loại thảo dược nào là việc làm cần thiết
Hỏi ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng bất cứ loại thảo dược nào là việc làm cần thiết

Phụ nữ mang thai không nên dùng rau đắng biển. Vì chưa có nghiên cứu về vấn đề sử dụng an toàn trong thai kỳ. Các nghiên cứu trên động vật cho thấy Bacopa monnieri có thể làm giảm khả năng sinh sản.20

Liều lượng sử dụng

Rau đắng biển được dùng điều trị bệnh bằng nhiều phương cách khác nhau. Tùy thuộc vào cách sử dụng mà liều lượng dùng cũng khác nhau. Cụ thể:4

  • Đối với thuốc sắc: từ 6 – 12 gam mỗi ngày
  • Trà hãm: dùng 1 – 2 muỗng cà phê bột rau đắng biển.
  • Ngâm rượu: Dùng 1 – 2 muỗng siro rau đắng biển ngâm với 1 – 2 muỗng cà phê rượu rồi uống
  • Dùng ngoài da: Không kể liều lượng, có thể sử dụng ít hoặc nhiều theo ý muốn.
  • Dịch chiết: Đối với dịch chiết tiêu chuẩn có chứa 20 – 50 % hàm lượng chất Bacosin, mỗi ngày dùng 2 lần. Mỗi lần uống 150 mg.

Rau đắng biển có nhiều giá trị với sức khỏe con người. Tuy nhiên, người bệnh khi dùng bất kì loại thảo dược nào cũng nên tham khảo ý kiến bác sĩ để tránh những tác dụng phụ cũng như những tương tác không đáng có. Hy vọng bài viết có thể mang lại những thông tin cần thiết trong việc sử dụng rau đắng biển.

Nguồn tham khảo / Source

Trang tin y tế YouMed chỉ sử dụng các nguồn tham khảo có độ uy tín cao, các tổ chức y dược, học thuật chính thống, tài liệu từ các cơ quan chính phủ để hỗ trợ các thông tin trong bài viết của chúng tôi. Tìm hiểu về Quy trình biên tập để hiểu rõ hơn cách chúng tôi đảm bảo nội dung luôn chính xác, minh bạch và tin cậy.

  1. Đỗ Tất Lợi (2004). Những cây thuốc và vị thuốc Việt Nam. NXB Y học. Trang 761-762.https://youmed.vn/tin-tuc/wp-content/uploads/2022/04/nhung-cay-thuoc-va-vi-thuoc-viet-nam-2006.pdf#page=761

    Ngày tham khảo: 21/05/2022

  2. A review on Bacopa monniera: Current research and future prospectshttps://youmed.vn/tin-tuc/wp-content/uploads/2022/05/a-review-on-bacopa-monniera-current-research-and-future-prospects.pdf

    Ngày tham khảo: 21/05/2022

  3. Neuropharmacological Review of the Nootropic Herb Bacopa monnierihttps://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3746283/

    Ngày tham khảo: 21/05/2022

  4. Vị thuốc Rau đắng biển

    https://bvnguyentriphuong.com.vn/y-hoc-co-truyen/vi-thuoc-rau-dang-bien

    Ngày tham khảo: 21/05/2022

  5. Enhancement .5f basolateral amygdaloid neuronal dendritic arborization following Bacopa monniera extract treatment in adult rats.https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3093798/

    Ngày tham khảo: 21/05/2022

  6. Effects of a Standardized Bacopa monnieri Extract on Cognitive Performance, Anxiety, and Depression in the Elderly: A Randomized, Double-Blind, Placebo-Controlled Trialhttps://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3153866/

    Ngày tham khảo: 21/05/2022

  7. Does Bacopa monnieri improve memory performance in older persons? Results of a randomized, placebo-controlled, double-blind trialhttps://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20590480/

    Ngày tham khảo: 21/05/2022

  8. Amelioration of age associated neuroinflammation on long term bacosides treatmenthttps://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22198697/

    Ngày tham khảo: 21/05/2022

  9. Irritable bowel syndrome: therapeutic evaluation of indigenous drugshttps://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/2697693/

    Ngày tham khảo: 21/05/2022

  10. Calcium antagonistic activity of Bacopa monniera on vascular and intestinal smooth muscles of rabbit and guinea-pighttps://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/10433473/

    Ngày tham khảo: 21/05/2022

  11. Effect of Bacopa monniera and Azadirachta indica on gastric ulceration and healing in experimental NIDDM ratshttps://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15088689/

    Ngày tham khảo: 21/05/2022

  12. Prophylactic and curative effects of Bacopa monniera in gastric ulcer modelshttps://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11824516/

    Ngày tham khảo: 21/05/2022

  13. An acute, double-blind, placebo-controlled cross-over study of 320 mg and 640 mg doses of Bacopa monnieri (CDRI 08) on multitasking stress reactivity and moodhttps://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23788517/

    Ngày tham khảo: 21/05/2022

  14. Effects of a standardized Bacopa monnieri extract on cognitive performance, anxiety, and depression in the elderly: a randomized, double-blind, placebo-controlled trialhttps://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18611150/

    Ngày tham khảo: 21/05/2022

  15. Effect of Bacopa monniera on stress induced changes in plasma corticosterone and brain monoamines in rats.https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17321089/

    Ngày tham khảo: 21/05/2022

  16. Prevention of age-associated neurodegeneration and promotion of healthy brain ageing in female Wistar rats by long term use of bacosideshttps://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22143822/

    Ngày tham khảo: 21/05/2022

  17. A survey on ethnomedicinal plants used for menstrual disorders in Kerala https://youmed.vn/tin-tuc/wp-content/uploads/2022/07/A-survey-on-ethnomedicinal-plants-used-for-menstrual-disorders-in-Kerala.pdf
  18. Bacopa monnieri modulates antioxidant responses in brain and kidney of diabetic rats.https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21783922/

    Ngày tham khảo: 21/05/2022

  19. Ameliorative effects of Bacopa monniera on lead-induced oxidative stress in different regions of rat brainhttps://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24328849/

    Ngày tham khảo: 21/05/2022

  20. What Is Bacopa?https://www.verywellhealth.com/the-benefits-of-bacopa-89039

    Ngày tham khảo: 21/05/2022

Chia sẻ thông tin hữu ích này cho mọi người