Nguyên nhân và cách xử lý tình trạng rối loạn kinh nguyệt tuổi dậy thì

Tình trạng rối loạn kinh nguyệt tuổi dậy thì khiến nhiều bạn gái tuổi mới lớn không khỏi lo lắng khi chu kỳ kinh nguyệt chưa ổn định. Những thay đổi về nội tiết tố, tâm lý, sinh hoạt và dinh dưỡng trong giai đoạn này có thể là nguyên nhân chính dẫn đến hiện tượng kinh nguyệt thất thường. Cùng YouMed tìm hiểu nguyên nhân, dấu hiệu và cách xử lý để giúp các em yên tâm, đồng thời có phương pháp bảo vệ sức khỏe sinh sản ngay từ những ngày đầu.

Rối loạn kinh nguyệt tuổi dậy thì là gì?

Tổng quan về kinh nguyệt

Kinh nguyệt là hiện tượng lớp niêm mạc tử cung (còn gọi là dạ con) bong tróc theo chu kỳ hằng tháng ở nữ giới. Phần máu kinh bao gồm máu và các mô niêm mạc tử cung theo đường cổ tử cung chảy ra ngoài qua âm đạo. Đây là quá trình sinh lý hoàn toàn bình thường, phản ánh sự phát triển và hoạt động tự nhiên của hệ sinh sản nữ.

Chu kỳ kinh nguyệt là thuật ngữ dùng để mô tả những thay đổi về nội tiết tố diễn ra hằng tháng trong cơ thể phụ nữ. Chu kỳ này được tính từ ngày đầu tiên xuất hiện kinh nguyệt của tháng này đến ngày đầu tiên có kinh của tháng kế tiếp. Tùy cơ địa từng người, độ dài chu kỳ có thể khác nhau, thường dao động từ 24 – 38 ngày, trong đó chu kỳ trung bình phổ biến khoảng 28 ngày.

Kinh nguyệt bắt đầu lúc mấy tuổi

Độ tuổi bắt đầu có kinh nguyệt ở mỗi bé gái không giống nhau, phụ thuộc vào thể trạng, yếu tố di truyền và thói quen sinh hoạt. Trung bình, kinh nguyệt thường xuất hiện lần đầu vào khoảng 12 tuổi. Các trường hợp có kinh trước 8 tuổi được xem là dậy thì sớm, còn sau 15 tuổi mới có kinh được xem là dậy thì muộn. Thông thường, kinh nguyệt sẽ xuất hiện sau vài năm kể từ khi bé gái bắt đầu phát triển ngực và mọc lông mu.

Rối loạn kinh nguyệt tuổi dậy thì xảy ra khi nào?

Rối loạn kinh nguyệt tuổi dậy thì thường xuất hiện trong vài năm đầu sau khi bé gái bắt đầu có kinh, do hệ nội tiết còn non nớt và chưa hoạt động ổn định. Trong giai đoạn này, chu kỳ kinh nguyệt rất dễ bị ảnh hưởng bởi thay đổi hormone, tâm lý, sinh hoạt và chế độ dinh dưỡng.

Những biểu hiện rối loạn kinh nguyệt tuổi dậy thì thường gặp gồm:

• Chu kỳ kinh nguyệt không đều, có thể ngắn hoặc dài bất thường, các tháng không giống nhau.
• Kinh nguyệt ra nhiều hoặc kéo dài nhiều ngày, thậm chí trên 7 ngày.
• Trễ kinh hoặc mất kinh tạm thời, có tháng không xuất hiện kinh nguyệt.
• Đau bụng kinh nhiều, đau âm ỉ hoặc dữ dội, ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày.
• Cơ thể mệt mỏi, chóng mặt, da xanh xao, nhất là khi mất máu nhiều.
• Giảm khả năng tập trung, học tập sa sút, dễ buồn ngủ hoặc hay quên.
• Thay đổi tâm lý, dễ cáu gắt, lo lắng hoặc căng thẳng trong kỳ kinh.

Phần lớn các rối loạn này là lành tính và có xu hướng cải thiện khi cơ thể dần ổn định nội tiết. Tuy nhiên, nếu tình trạng kéo dài, kinh nguyệt ra quá nhiều, đau bụng dữ dội hoặc kèm theo các dấu hiệu bất thường khác, phụ huynh nên đưa trẻ đi khám để được bác sĩ tư vấn và theo dõi kịp thời.

Phòng khám sản phụ khoa - Ths.Bs Lê Trần Dạ Thảo

Sản phụ khoa

135/16 Đ. Nguyễn Văn Luông.

Tư vấn: 19002805

Tải App Đặt khám

Tải ứng dụng để đặt khám, chat và gọi cho bác sĩ.

Những nguyên nhân gây rối loạn kinh nguyệt tuổi dậy thì

Nội tiết tố nữ chưa ổn định

Trong giai đoạn này, cơ thể bé gái bắt đầu có nhiều thay đổi mạnh mẽ về nội tiết. Buồng trứng mới đi vào hoạt động và trục điều hòa nội tiết gồm vùng dưới đồi – tuyến yên – tuyến sinh dục vẫn chưa hoàn thiện, dẫn đến sự mất cân bằng hormone và làm chu kỳ kinh nguyệt dễ bị rối loạn.

Cụ thể, trước và trong giai đoạn đầu dậy thì, vùng dưới đồi chỉ phát ra các xung GnRH với tần suất còn thưa. Điều này khiến tuyến yên tiết FSH chưa đủ mạnh để tạo ra lượng LH cần thiết cho quá trình rụng trứng. Dưới tác động của FSH, các nang noãn ở buồng trứng phát triển và tiết estrogen, từ đó hình thành các đặc điểm sinh dục thứ phát như phát triển ngực, lông mu, tử cung và phân bố mỡ ở hông, đùi. Khi lượng estrogen đủ cao để tác động lên niêm mạc tử cung, kinh nguyệt sẽ bắt đầu xuất hiện.

Tuy nhiên, do thiếu LH nên nhiều chu kỳ không xảy ra rụng trứng, khiến kinh nguyệt không đều, lúc đến sớm, lúc đến muộn hoặc kéo dài. Đây chính là nguyên nhân phổ biến gây rối loạn kinh nguyệt tuổi dậy thì.

Ảnh hưởng từ tâm lý lo lắng và căng thẳng

Tuổi dậy thì là giai đoạn thay đổi nhiều về tâm sinh lý. Áp lực từ học tập, thi cử hoặc những biến cố trong gia đình như: cha mẹ ly hôn, mâu thuẫn kéo dài, bạo lực gia đình… có thể khiến trẻ căng thẳng, lo âu kéo dài.

Khi stress tăng cao, cơ thể sẽ tiết nhiều Hormone Cortisol, từ đó ức chế vùng dưới đồi tiết GnRH. Điều này làm rối loạn hoạt động của tuyến yên và buồng trứng, gây ảnh hưởng đến quá trình rụng trứng, dẫn đến chu kỳ kinh kéo dài, không đều hoặc thậm chí mất kinh tạm thời.

Thói quen ăn uống thiếu khoa học

Chế độ dinh dưỡng không hợp lý là một trong những nguyên nhân thường gặp gây rối loạn kinh nguyệt tuổi dậy thì. Việc ăn quá nhiều thức ăn nhanh, đồ ngọt, thực phẩm giàu chất béo dễ dẫn đến thừa cân, béo phì và làm rối loạn hormone sinh dục.

Ngược lại, ăn uống thiếu chất, đặc biệt là thiếu sắt, vitamin nhóm B, protein hoặc các vi chất cần thiết, cũng khiến cơ thể mệt mỏi, mất máu nhiều khi hành kinh và làm chu kỳ kinh không ổn định. Ngoài ra, việc giảm cân quá nhanh hoặc kiêng khem quá mức khiến lượng mỡ trong cơ thể sụt giảm đột ngột, làm suy yếu quá trình tiết estrogen và gây rối loạn kinh nguyệt.

Tập luyện thể thao quá sức

Vận động thể thao mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe, tuy nhiên tập luyện quá mức hoặc sai cách sẽ ảnh hưởng tiêu cực đến chu kỳ kinh nguyệt. Việc luyện tập với cường độ cao trong thời gian dài có thể khiến cơ thể rơi vào trạng thái mệt mỏi, thiếu năng lượng, từ đó làm thay đổi hoạt động nội tiết và khiến kinh nguyệt không đều, thưa kinh hoặc vô kinh.

Ngược lại, lối sống ít vận động, thừa cân béo phì cũng là nguyên nhân gây rối loạn kinh nguyệt. Vì vậy, nên chủ động duy trì thói quen tập luyện vừa phải, phù hợp với thể trạng là điều rất quan trọng trong giai đoạn dậy thì.

Do bệnh về phụ khoa

Trong một số trường hợp, rối loạn kinh nguyệt tuổi dậy thì có thể do các bệnh lý như: rối loạn đông máu, bệnh tuyến giáp, hội chứng buồng trứng đa nang, thiểu sản tử cung, hội chứng MRKH, hội chứng Turner… Đây là những bệnh lý cần được phát hiện và điều trị sớm để tránh ảnh hưởng lâu dài đến sức khỏe sinh sản.

Do rối loạn kinh nguyệt tuổi dậy thì có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, khi trẻ có các biểu hiện bất thường trong kỳ kinh, phụ huynh nên đưa trẻ đi khám sớm để được tư vấn và theo dõi kịp thời. Bên cạnh đó, việc duy trì chế độ ăn uống đầy đủ dưỡng chất, tập thể dục đều đặn khoảng 30 – 40 phút mỗi ngày, ngủ đủ giấc và nhận được sự quan tâm, chia sẻ từ gia đình sẽ giúp trẻ vượt qua giai đoạn dậy thì một cách nhẹ nhàng và khỏe mạnh hơn.

Những dấu hiệu rối loạn kinh nguyệt tuổi dậy thì thường gặp

Rối loạn kinh nguyệt tuổi dậy thì có thể biểu hiện dưới nhiều hình thức khác nhau, từ thay đổi chu kỳ, lượng máu kinh cho đến các triệu chứng toàn thân. Dưới đây là những dấu hiệu thường gặp mà phụ huynh và các em cần lưu ý:

Chu kỳ kinh nguyệt không đều:

• Chu kỳ quá ngắn dưới 21 ngày hoặc quá dài từ 35 – 40 ngày.
• Tháng có kinh, tháng không có.
• Chu kỳ thay đổi liên tục, khó dự đoán thời điểm hành kinh.

Trễ kinh hoặc vô kinh:

• Trễ kinh kéo dài nhiều tuần đến vài tháng.
• Vô kinh thứ phát: không xuất hiện kinh nguyệt từ 3 tháng trở lên sau khi đã từng có kinh.

Rong kinh – rong huyết:

• Kinh nguyệt kéo dài trên 7 ngày.
• Ra máu bất thường giữa chu kỳ, không liên quan đến kỳ kinh.
• Nếu kéo dài có thể dẫn đến thiếu máu, cơ thể mệt mỏi.

Lượng kinh nguyệt bất thường:

• Kinh nhiều: phải thay băng vệ sinh hoặc tampon liên tục dưới 2 giờ, xuất hiện nhiều cục máu đông lớn.
• Kinh ít: lượng máu ra rất ít, chỉ kéo dài 1 – 2 ngày rồi hết.

Đau bụng kinh nhiều:

• Đau bụng dữ dội, ảnh hưởng đến việc học tập và sinh hoạt hằng ngày.
• Đau kèm buồn nôn, choáng váng, mệt mỏi.

Kinh nguyệt kèm các triệu chứng toàn thân:

• Cơ thể mệt mỏi, chóng mặt, hoa mắt.
• Da xanh xao, niêm mạc nhợt nhạt do thiếu máu.
• Thay đổi cảm xúc rõ rệt như dễ cáu gắt, lo âu hoặc buồn bã.

Phần lớn các dấu hiệu rối loạn kinh nguyệt tuổi dậy thì là tạm thời và có thể cải thiện khi nội tiết ổn định hơn. Tuy nhiên, nếu tình trạng kéo dài, ngày càng nặng hoặc ảnh hưởng nhiều đến sức khỏe và sinh hoạt, phụ huynh nên đưa trẻ đi khám để được tư vấn và xử trí kịp thời.

Cách khắc phục rối loạn kinh nguyệt tuổi dậy thì

Khi trẻ gặp rối loạn kinh nguyệt tuổi dậy thì, điều quan trọng nhất là gia đình cần giữ tâm lý bình tĩnh và không tạo áp lực cho trẻ. Cha mẹ nên lắng nghe, trò chuyện và giải thích nhẹ nhàng để trẻ hiểu rằng kinh nguyệt chưa đều trong những năm đầu dậy thì thường là hiện tượng sinh lý bình thường, không nên quá lo lắng.

Để cải thiện tình trạng rối loạn kinh nguyệt, có thể áp dụng các biện pháp sau:

• Theo dõi chu kỳ kinh nguyệt: Hướng dẫn trẻ ghi lại ngày bắt đầu có kinh, số ngày hành kinh và lượng máu kinh mỗi tháng. Việc theo dõi này giúp phát hiện sớm những bất thường và thuận tiện hơn khi cần đi khám.
• Xây dựng chế độ ăn uống đầy đủ dinh dưỡng: Bữa ăn hằng ngày cần đảm bảo đủ chất, đặc biệt là sắt, đạm, vitamin và khoáng chất. Hạn chế đồ ăn nhanh, thức uống có đường, đồng thời tránh ăn kiêng quá mức hoặc giảm cân đột ngột.
• Duy trì sinh hoạt điều độ: Trẻ nên ngủ đủ giấc, hạn chế thức khuya, phân bổ thời gian học tập – nghỉ ngơi hợp lý để giảm căng thẳng và mệt mỏi.
• Vận động thể chất phù hợp: Khuyến khích trẻ tập luyện các môn thể thao nhẹ nhàng như đi bộ, bơi lội, yoga, cầu lông… với cường độ vừa phải. Tránh tập luyện quá sức vì có thể làm rối loạn chu kỳ kinh.
• Chăm sóc sức khỏe tâm lý: Gia đình cần quan tâm, chia sẻ và tạo môi trường tâm lý thoải mái cho trẻ, giúp trẻ vượt qua những thay đổi cảm xúc phức tạp trong giai đoạn dậy thì.

• Đi khám khi có dấu hiệu bất thường: Nếu trẻ bị vô kinh kéo dài, rong kinh nhiều, đau bụng kinh dữ dội, mệt mỏi do thiếu máu hoặc các triệu chứng ngày càng nặng, phụ huynh nên đưa trẻ đi khám chuyên khoa để được đánh giá và điều trị kịp thời. Không tự ý sử dụng thuốc nội tiết khi chưa có chỉ định của bác sĩ.

Rối loạn kinh nguyệt tuổi dậy thì là tình trạng thường gặp và trong nhiều trường hợp chỉ mang tính tạm thời khi cơ thể đang dần hoàn thiện về nội tiết. Hy vọng bài viết trên đã giúp các bạn hiểu được nguyên nhân, dấu hiệu nhận biết và các giải pháp chăm sóc phù hợp để giúp chu kỳ kinh nguyệt ổn định hơn. Quan trọng hơn hết, chính là sự quan tâm, đồng hành và chia sẻ từ gia đình sẽ giúp các em tự tin vượt qua giai đoạn dậy thì một cách nhẹ nhàng và an toàn.