Sa nhân tím: Thảo dược hiệu quả trong điều trị táo bón

Sa nhân tím hay có tên gọi khác là Mé tré bà, Co nẻnh, Mác nẻng, Sa ngần, Pa đoóc (K’Dong), La vê (Ba Na). Cây còn có tên khoa học là Amomum longiligulare T.L. Wu. Theo Đông y, thảo dược có tính nhuận tràng tẩy xổ mạnh, thường được dùng trong điều trị táo bón. Bài viết dưới đây sẽ cung cấp thêm nhiều thông tin về loại thảo dược này. 

Sa nhân tím là cây gì?

Mô tả thảo dược

Sa nhân tím là cây thảo, sống lâu năm, cao 1,5 – 2,5m. Cây có thân rễ, thường mọc bò lan trên mặt đất. Lá mọc so le thành hai dãy, hình mác, dài 23 – 30m, rộng 5 – 6cm, gốc hình ném, đầu nhọn, mép nguyên, hai mặt nhẵn, mặt trên bóng, xẻ đôi, cuống lá dài 5 – 10mm.

Cụm hoa có 5 – 7 hoa màu trắng, lá bắc ngoài hình bầu dục, màu nâu. Cụm hoa mọc từ thân rễ thành bông,

Quả hình cầu, màu tím, mặt ngoài có gai ngắn, chia 3 ô, hạt có áo, đa dạng, đường kính 3 – 4mm.

Mùa hoa quả: gần như quanh năm.

Sa nhân tím là cây thảo, sống lâu năm
Sa nhân tím là cây thảo, sống lâu năm

Phân bố

Chi Amomum Roxb. có khoảng 250 loài trên thế giới, đặc biệt là khu vực nhiệt đới ở Đông nam á và nam á được phân bố nhiều.

Cây có vùng phân bố ở đảo Hải Nam Trung quốc, đến vùng Trung Lào và Việt Nam. Ở nước ta, Sa nhân tím phân bố tập trung nhiều nhất ở các tỉnh Tây nguyên.

Với đặc tính là giống cây ưa ẩm, chịu bóng và ưa sáng trong trường hợp mọc thành những quần thể lớn thuần loài trên đất sau nương rẫy. Cây thường tập trung mọc thành đám ở ven rừng kín thường xanh, rừng thứ sinh dọc theo hành lang ven suối, sinh chồi gốc khỏe vào 2 vụ xuân hè và hè thu.

Sa nhân tím có hoa quả gần như quanh năm. Tuy nhiên ở nhiều nơi trong năm cây có 2 vụ hoa quả.

Việt nam là nước có nguồn Sa nhân tím mọc tự nhiên phong phú nhất trong khu vực.

Thành phần hóa học

Quả sa nhân chứa tinh dầu với hàm lượng khoảng 0.65%. Thành phần tinh dầu gồm camphor, pinen và limonen – borneol.

Công dụng của Sa nhân tím

Tinh dầu thảo dược có khả năng có tác dụng kháng khuẩn tương tự như sa nhân trắng.

Quả có vị cay, tính ấm mùi thơm, vào kinh tỳ, vị thận có tác dụng tán hàn, tán thấp, hành khí, khai vị, tiêu thực kích thích tiêu hóa.

Quả được dùng trị bụng trướng đau, ăn không tiêu, đầy bụng, tả, lỵ, nôn mửa. Liều dùng trong ngày từ 1 – 3g, có khi đến 4 – 6g.

Trong thực phẩm, nhân dân thường dùng sa nhân tím làm gia vị và chế rượu mùi.

Sa nhân tím có nhiều tác dụng với sức khỏe
Sa nhân tím có nhiều tác dụng với sức khỏe

Bài thuốc có chứa Sa nhân tím

Chữa có thai bị lạnh bụng, đầy hơi, tiểu tiện không thông

Sa nhân tím và hương phụ lượng bằng nhau, phơi khô tán bột. Mỗi lần uống 3 – 4g, ngày uống 3 lần. Hoặc mỗi vị 8g, lấy sắc chung chia làm nhiều lần uống trong ngày.

Chữa tiêu chảy

Sa nhân tím, vỏ cây vối, trần bì, thần khúc, thanh bì, mạch nha, mỗi vị 2g. Tất cả tán thành bột mịn, cũng có thể làm thành viên. Mỗi lần uống 4g với nước sắc tía tô. Ngày uống 2 lần.

Chữa ăn không tiêu, nôn mửa, đau bụng, trẻ em cam tích

Sa nhân tím 4g, chỉ thực 6g, mộc hương 6g, bạch truật 4g, tán bột rây mịn. Dùng nước sắc bột dược liệu làm viên 0,25g. Mỗi lần uống 2 – 3 viên, ngày người dùng có thể uống 2 – 3 lần.

Chữa đau nhức răng

Hạt sa nhân tím phơi khô, giã thành bột. Dùng tăm bông chấm vào chỗ răng đau, hoặc ngâm rượu cho đặc rồi ngậm cũng có hiệu quả làm giảm đau nhức răng.

Chữa tê thấp

Thân rễ sa nhân tím 10g, chặt nhỏ, ngâm với 100ml rượu trong 15 ngày, xoa bóp hàng ngày. Hoặc phối hợp với lá hồng bì dại, nấu kỹ với nước, ngâm chân lúc nước còn ấm.

Các lưu ý và kiêng kỵ khi sử dụng

  • Dược liệu không phù hợp với thể trạng bị nóng trong người.
  • Chú ý trong sử dụng cần chọn đúng Sa nhân tím, vì thảo dược có thể nhầm với các loại thảo dược khác.

Sa nhân tím là một loại thảo dược có tính nhuận tràng tẩy xổ mạnh thường sử dụng trong các trường hợp táo bón, tắc ruột. Tuy nhiên cần phải lưu ý đối với các trường hợp có chống chỉ định với thuốc, cần tham vấn với bác sĩ về chuyên môn và cách sử dụng để đạt hiệu quả cao và tính an toàn cho người bệnh. Youmed luôn đồng hành cùng bạn!

Có thể bạn quan tâm

YouMed - Tin Y Tế duy nhất tại Việt Nam đạt chứng chỉ HONcode - 100% biên soạn bởi Bác sĩ, Dược sĩ

Health on the Net (HON) là một tổ chức y khoa quốc tế được thành lập vào năm 1995 tại Geneva, Thụy Sĩ. Từ đó đến nay, HON đã thực hiện chứng nhận cho các trang web y tế uy tín hàng đầu thế giới như WebMD, Mayo Clinic… Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ (US National Library of Medicine – NLM) gợi ý chứng nhận “HONcode” là một trong những cơ sở để xác định sự tin cậy của một trang tin chuyên về y tế.