Thông tin bảo trợ bởi

Cấu tạo niệu đạo ở nam giới và nữ giới có gì khác biệt?

Hệ tiết niệu của con người gồm có hai quả thận, hai niệu quản hai bên bàng quang và cuối cùng là niệu đạo. Niệu đạo là một ống dẫn nước tiểu từ bàng quang ra ngoài. Niệu đạo ở nam giới và nữ giới có sự khác biệt về kích thước cũng như chức năng. Đối với nam giới, niệu đạo còn có chức năng trong việc dẫn tinh dịch ra ngoài. Vậy cấu tạo của niệu đạo như thế nào để đảm nhận vai trò đặc biệt đó? Những thay đổi hay bệnh lý nào hay gặp ở niệu đạo? Bài viết sau đây sẽ giúp bạn đọc giải đáp những thắc mắc này.

1. Cấu tạo niệu đạo (NĐ) nam

1.1. Đường đi

NĐ bắt đầu từ cổ bàng quang ở lỗ NĐ trong đi thẳng xuống dưới xuyên qua tuyến tiền liệt. Sau đó, NĐ đi qua hoành chậu và hoành niệu dục, cong ra trước và lên trên ôm lấy bờ dưới khớp mu. Cuối cùng, nó đi vào gốc và thân dương vật tới đỉnh của quy đầu.

Đường đi của niệu quản nam giới

1.2. Phân đoạn

Ở nam, NĐ được chia thành 3 đoạn: NĐ tiền liệt, NĐ màng, NĐ xốp. NĐ sau gồm đoạn tiền liệt, đoạn màng. NĐ trước là đoạn xốp.

Niệu đạo tiền liệt

Đây là phần giãn to nhất của NĐ, kích thước dài khoảng từ 2,5 đến 3cm. Niệu đạo tiền liệt chạy xuyên qua tuyến tiền liệt, đi từ đáy đến đỉnh nhưng không chạy theo trục của tuyến. Đoạn này NĐ chạy thẳng xuống dưới, hơi cong lõm ra trước. Trong khi đó, trục của tuyến chạy chếch xuống dưới và ra trước. NĐ và trục của tuyến tiền liệt bắt chéo ở phía dưới gần đỉnh tuyến nên hầu như NĐ ở trước trục tuyến. Có khi chỉ có một phần nhỏ của tuyến ở trước NĐ.

Niệu đạo màng

Tiếp theo chỗ kết thúc của NĐ tiền liệt, niệu đạo màng đi từ đỉnh tuyến tiền liệt tới hành dương vật, qua cả hoành chậu và hoành niệu dục. Trong hoành niệu dục, NĐ được cơ thắt vân NĐ bao quanh.

Đây là đoạn hẹp nhất và ngắn nhất, chỉ dài 1,2 cm. Đoạn màng dễ bị tổn thương khi ngã kiểu ngồi ngựa. Ngoài ra vì liên quan với mạc đáy chậu giữa nên liên quan với xương chậu. Do đó, niệu đạo màng có thể đứt khi gãy xương chậu.

Niệu đạo đoạn xốp

Là đoạn dài nhất của NĐ, dài khoảng 12 – 15 cm. NĐ xốp liên quan chủ yếu với hành xốp của dương vật, sau đó ra lỗ NĐ ngoài.

Minh họa các đoạn của niệu đạo
Minh họa các đoạn của niệu đạo

1.3. Kích thước niệu đạo nam

Khi dương vật mềm, NĐ dài khoảng 16 cm. Trong đó, đoạn tiền liệt dài khoảng 2,5 – 3 cm, đoạn màng khoảng 1,2 cm, đoạn xốp khoảng 12 cm.

Lúc không tiểu, NĐ chỉ là một khe thẳng dọc ở đoạn dầu dương vật. Có dạng hình chữ T ngược trong thân dương vật, khe ngang ở đoạn màng và cong ra sau ở đoạn tuyến tiền liệt. Lúc đi tiểu, niệu đạo nở thành một ống không đều. Có 3 đoạn phình và bốn đoạn hẹp.

Các đoạn phình gồm:

  • Hố thuyền.
  • Đoạn NĐ ở hành dương vật.
  • Xoang tiền liệt ở đoạn tiền liệt.

Các đoạn hẹp gồm:

  • Đoạn NĐ màng.
  • Lỗ NĐ ngoài.
  • Đoạn NĐ trong vật xốp.
  • Đoạn NĐ ở cổ bàng quang.
 
Mô tả niệu đạo và các cấu trúc xung quanh
Mô tả niệu đạo và các cấu trúc xung quanh

Tuy nhiên, NĐ có thể được nong to và kéo dài thành một ống thẳng khi thông NĐ bằng ống thông.

1.4. Cấu trúc của thành niệu đạo

Thành NĐ được cấu tạo bởi hai lớp.

Lớp niêm mạc

Đây là lớp rất chun giãn có thể căng ra khi đi tiểu hay nong NĐ. Tuy nhiên, cũng vì đặc tính này mà NĐ khi bị đứt, hai đầu bị tách ra xa nhau làm nước tiểu dễ bị ngấm vào mô xung quanh. Đống thời, phẫu thuật viên khó tìm thấy hai đầu đứt để nối lại.

Niêm mạc có nhiều tuyến NĐ, tiết ra một chất làm trơn lòng NĐ.

Lớp cơ

Lớp cơ gồm các thớ cơ dọc ở trong và cơ vòng ở ngoài. Còn lớp cơ dọc đoạn tiền liệt và đoạn màng là sự tiếp nối với lớp cơ ở bàng quang ở phía trên. Lớp cơ vòng ở cổ bàng quang dày lên và tạo nên một vùng có chức năng như cơ thắt. Giúp cho nước tiểu được giữ trong bàng quang giữa hai lần đi tiểu. Ngoài ra, cấu trúc này nằm ở phía trên lỗ của ống phóng tinh. Nên khi giao hợp, tinh dịch không trào ngược lên bàng quang mà chỉ có thể xuống dương vật và được phóng ra ngoài.

2. Niệu đạo nữ

NĐ nữ đi từ lỗ NĐ trong ở cổ bàng quang tới lỗ niệu đạo ngoài ở âm hộ. Nó tương ứng với NĐ đoạn tiền liệt và đoạn màng ở nam.

Kích thước của NĐ nữ khá khiêm tốn, chỉ khoảng 3 – 4 cm. Như vậy, NĐ nam dài gấp 6 lần NĐ nữ.

Mô tả niệu đạo ở nữ giới và những cấu trúc xung quanh
Mô tả niệu đạo ở nữ giới và những cấu trúc xung quanh

Tương tự niệu đọa nam, NĐ nữ cũng rất đàn hồi và có thể dãn ra đến 1 cm. Lỗ NĐ ngoài là chỗ hẹp nhất của NĐ. Nó nằm sau âm vật trước lỗ âm đạo và nằm giữa hai môi bé.

3. Chức năng của niệu đạo

Các thành phần trong hệ tiết niệu liên quan mật thiết với nhau về cả giải phẫu và hoạt động chức năng. NĐ cũng giữ một vai trò thiết yếu trong đó.

Chức năng dẫn nước tiểu

Chức năng chính của NĐ ở cả nam giới và nữ giới là dẫn nước tiểu từ bàng quang ra ngoài. Dòng nước tiểu có vai trò rất quan trọng trong việc đưa vi khuẩn xâm nhập vào NĐ ra khỏi cơ thể.

Chức năng là đường xuất tinh ở nam

NĐ nam không chỉ có chức năng dẫn nước tiểu ra ngoài mà còn có vai trò trong việc dẫn tinh dịch ra ngoài (xuất tinh). Vì vậy, việc quan hệ tình dục không an toàn cũng là một trong những nguyên nhân gây ra bệnh lý ở niệu đạo. Đó có thể là viêm NĐ ở nam giới và các bệnh lây truyền qua đường tình dục.

4. Một số bệnh lý ở niệu đạo

4.1. Viêm niệu đạo

Hầu hết nguyên nhân viêm NĐ đều là do vi khuẩn xâm nhập vào NĐ từ da xung quanh lỗ NĐ ở phía đầu dương vật hay âm đạo. Vi khuẩn gây viêm niệu đạo có thể là E.coli và các vi khuẩn khác có trong phân, một số tác nhân lây truyền qua đường tình dục. Nhiễm trùng lây truyền qua đường tình dục như lậu và chlamydia thường bị giới hạn ở NĐ. Nhưng chúng có thể lan tới cơ quan sinh sản của phụ nữ, gây ra bệnh viêm vùng chậu, gây đau đớn và có thể dẫn đến vô sinh.

Ở nam giới, lậu và chlamydia đôi khi gây ra viêm mào tinh hoàn, nhiễm trùng mào tinh hoàn, viêm vùng chậu và có nguy cơ có thể dẫn đến vô sinh.

Triệu chứng chính của viêm NĐ là đau khi đi tiểu (khó đi tiểu). Ngoài đau, các triệu chứng viêm NĐ bao gồm:

  • Tiểu gấp, tiểu gắt, tiểu buốt.
  • Khó để bắt đầu đi tiểu.
  • Viêm NĐ cũng có thể gây ngứa, đau hoặc khó chịu khi một người người không đi tiểu được.
  • Đau khi quan hệ tình dục.
  • Có thể bị đỏ hoặc bị sưng ở đầu dương vật.
Viêm niệu đạo gây nhiều khó chịu và tự ti cho người bệnh
Viêm niệu đạo gây nhiều khó chịu và tự ti cho người bệnh

Có thể điều trị khỏi viêm NĐ do vi khuẩn bằng nhiều loại thuốc kháng sinh khác nhau. Bác sĩ có thể kê toa một hoặc nhiều loại kháng sinh kết hợp. Nếu nhiễm trùng lây qua đường sinh dục thì những người bạn tình nên được kiểm tra và điều trị.

>> Bạn có thể tìm hiểu kỹ hơn qua bài viết: Viêm niệu đạo: Nguyên nhân thật sự là gì?

4.2. Hẹp niệu đạo

Hẹp niệu đạo là một bệnh lý niệu khoa thường gặp, tuy nhiên thường gặp ở nam giới hơn nữ giới. Tình trạng này nếu kéo dài không điều trị có thể gây nhiễm khuẩn đường tiết niệu, viêm tuyến tiền liệt và viêm mào tinh hoàn. Nếu tắc nghẽn trong thời gian dài có thể gây suy thận. Bệnh cũng ảnh hưởng chất lượng hoạt động tình dục.

Có nhiều nguyên nhân dẫn đến hẹp NĐ, như:

  • Chấn thương.
  • Do phẫu thuật, thủ thuật.
  • Nhiễm trùng.
  • Hẹp NĐ bẩm sinh.

Triệu chứng hẹp NĐ có thể dao động từ khó chịu nhẹ và đến bí tiểu. Bác sĩ có thể lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp bao gồm: nong NĐ, xẻ NĐ, đặt stent, phẫu thuật tạo hình cắt nối dùng vạt da hoặc mảnh ghép.

4.3. Van niệu đạo sau

Van NĐ sau là bệnh lý bẩm sinh xảy ra do có sự rối loạn trong hình thành ống niệu – sinh dục của trẻ ở thời kỳ bào thai.

NĐ sau gồm đoạn tiền liệt và đoạn màng. Van NĐ sau là tình trạng xuất hiện một màng ngăn ở niệu đạo sau. Khiến cho nước tiểu lưu khó lưu thông và có thể chảy ngược lại bàng quang thậm chí là chảy ngược lại niệu quản, thận. Việc ứ đọng và chảy ngược nước tiểu sẽ gây ra những biến chứng vô cùng nguy hiểm cho trẻ.

Bệnh van niệu đạo sau
Bệnh van niệu đạo sau

Triệu chứng của van NĐ: trẻ thường có biểu hiện quấy khóc vì không tiểu được, có trường hợp còn kèm theo sốt, khó thở, chướng bụng.

Tùy vào mức độ và tình trạng của bệnh nhân mà các bác sĩ sẽ có phương án điều trị thích hợp. Nhìn chung gồm có:

  • Xông tiểu, dẫn lưu bàng quang.
  • Đưa niệu quản ra da.
  • Nội soi cắt van NĐ.

5. Những điều cần lưu ý

Rõ ràng, NĐ có chức năng dẫn nước tiểu ra ngoài. Vì vậy, nếu không vệ sinh sạch sẽ sẽ dẫn đến viêm NĐ, thâm chí gây viêm nhiễm hệ tiết niệu, hệ sinh dục. Đặc biệt ở nữ giới, đường niệu đạo khá ngắn và những giai đoạn sinh lý đặc biệt, nên cần đặc biệt lưu ý. Một số mẹo nhỏ mách bạn như sau:

Vệ sinh vùng kín sạch sẽ hằng ngày

Dùng nước sạch vệ sinh hằng ngày là đủ. Tránh dùng những hóa chất có thể gây kích thích vùng kín. Không thụt rửa sâu âm đạo. Sử dụng băng vệ sinh và các loại dung dịch vệ sinh đúng cách.

Quan hệ tình dục an toàn

Việc quan hệ tình dục không an toàn cũng là một trong những nguyên nhân dẫn tới việc gây ra bệnh viêm niệu đạo. Nên sử dụng bao cao su khi quan hệ tình dục để tránh các bệnh lây truyền qua đường tình dục.

Uống đủ nước hằng ngày

Việc uống đủ nước hằng ngày khiến bạn tạo ra đủ nước tiểu cho cơ thể. Bởi dòng nước tiểu vô khuẩn đi từ trên xuống sẽ giúp cuốn theo những vi khuẩn có thể có trong niệu đạo ra ngoài.

Uống đủ nước góp phần làm sạch đường tiểu hơn
Uống đủ nước góp phần làm sạch đường tiểu hơn

Như vậy, chúng ta đã cùng tìm hiểu những thông tin cơ bản  về cấu tạo, chức năng thú vị của niệu đạo ở nam giới cũng như nữ giới. Cũng như điểm qua một số bệnh lý ở cơ quan này. Hy vọng bạn đọc đã có những kiến thức hữu ích từ bài viết. Nếu có bất kỳ thắc mắc về vấn đề sức khỏe đừng ngần ngại chia sẻ cùng chúng tôi. Cảm ơn bạn luôn đồng hành cùng YouMed nhé!

Bác sĩ Nguyễn Thanh Xuân

Chuyên mục:
| Ngày đăng: - Cập nhật lần cuối: 24/09/2020

Chia sẻ thông tin hữu ích này cho mọi người trên:

  1. Nguyễn Quang Quyền (2012), Bụng, Bài giảng giải phẫu học, xuất bản lần thứ 5, Nhà xuất bản Y học, Hồ Chí Minh, tập 2, trang 214 – 219.

Tin Y Tế duy nhất tại Việt Nam đạt chứng chỉ HON
100% Biên soạn bởi BÁC SĨ, DƯỢC SĨ

Với số lượng bài viết lên đến hơn 10.000, Tin Y Tế YouMed là lựa chọn hàng đầu cho những ai có nhu cầu tìm hiểu kiến thức về sức khỏe. Nội dung trang đa dạng, bao gồm: cẩm nang y tế A-Z (bệnh học, dược, dược liệu), các chuyên đề sức khỏe, tin mới nhất trong ngành y tế cùng hàng ngàn bí quyết sống khỏe mỗi ngày.
Đặc biệt, YouMed là trang tin y tế duy nhất tại Việt Nam đạt chứng chỉ quốc tế HON - có quan hệ chính thức với Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) - một chứng chỉ danh giá dành riêng cho các trang tin sức khỏe uy tín, đáng tin cậy như WebMD, Healthline, Mayo Clinic… Rất tự hào khi YouMed một thương hiệu Việt mang tầm quốc tế được HON ghi nhận.
Xin lưu ý, các bài viết không nhằm thay thế cho chẩn đoán hoặc phương pháp điều trị của từng cá nhân.