Thông tin bảo trợ bởi

Thùy trán: Cấu trúc giải phẫu và chức năng

Thùy trán

Thùy trán là một trong những thành phần cấu tạo nên bộ não. Nó có cấu trúc giải phẫu và chức năng rất đặc trưng. Việc nghiên cứu và tìm hiểu những thông tin về thùy não này sẽ mang đến cho chúng ta rất nhiều điều thú vị. Vậy thì thùy não này có cấu trúc như thế nào? Chức năng đặc trưng ra sao? Hãy cùng YouMed đi tìm câu trả lời qua bài viết sau đây.

1. Thùy trán là gì?

Thùy trán hay frontal lobe, thùy frontal là phần não kiểm soát các kỹ năng nhận thức quan trọng ở con người. Chẳng hạn như biểu hiện cảm xúc, giải quyết vấn đề, trí nhớ, ngôn ngữ, phán đoán và hành vi tình dục. Về bản chất, nó là “bảng điều khiển” tính cách và khả năng giao tiếp của con người.

Thùy não này là thùy lớn nhất trong bốn thùy chính của não ở động vật có vú nói chung. Nó nằm ở phía trước của mỗi bán cầu (phía trước thùy đỉnh và thùy thái dương).

Thùy não này được ngăn cách với thùy đỉnh bởi một rãnh giữa các mô được gọi là rãnh trung tâm. Và từ thùy thái dương bằng một rãnh sâu hơn gọi là rãnh bên (khe nứt Sylvian). Phần tròn trước nhất của frontal lobe (mặc dù không được xác định rõ) được gọi là cực trán, một trong ba cực của đại não.

Xem thêm: Đau đầu khi ho: Nên hiểu thế nào cho đúng?

Đây là một vị trí thường xảy ra chấn thương sọ não nhất. Tổn thương thùy này có thể tạo ra những thay đổi về tính cách, hạn chế biểu hiện trên khuôn mặt. Đồng thời gặp khó khăn trong việc giải thích môi trường của một người. Chẳng hạn như không thể đánh giá đầy đủ rủi ro và nguy hiểm.

2. Cấu trúc giải phẫu của thùy trán

Frontal lobe được bao phủ bởi vỏ não trước. Vỏ não trước bao gồm vỏ não vận động trước, và vỏ não vận động chính – các phần vỏ của vỏ não vận động. Phần trước của frontal lobe được bao phủ bởi vỏ não trước.

Thùy trán là thùy lớn nhất trong số các thùy trong não của con người. Nó nằm ở phía trước bộ não của chúng ta. Người ta ước tính thùy này chiếm khoảng một phần ba bộ não của con người.

Tham khảo thêm: Dị dạng động tĩnh mạch não: Bệnh nguy hiểm như thế nào?

Frontal lobe có thể được chia thành một bên, cực, quỹ đạo (phía trên quỹ đạo; còn được gọi là cơ bản hoặc bụng), và phần trung gian. Mỗi bộ phận này bao gồm một hồi đặc trưng:

  • Phần bên. Bao gồm phần bên của hồi trán trên, hồi trán giữa và hồi trán dưới.
  • Phần cực. Bao gồm: Hồi chuyển cực trước ngang, hồi chuyển biên trước.
  • Phần quỹ đạo. Bao gồm hồi quỹ đạo bên, hồi quỹ đạo phía trước, hồi chuyển quỹ đạo sau, hồi chuyển quỹ đạo giữa và hồi thẳng.
  • Phần trung gian. Bao gồm: Phần trung gian của hồi trước trán cao và hồi chuyển.
Các thùy của não
Các thùy của não.

3. Những đặc trưng của thùy trán

Ở người, thùy trán đạt đến độ trưởng thành hoàn toàn vào khoảng cuối những năm 20 tuổi. Đặc điểm này đánh dấu sự trưởng thành về nhận thức liên quan đến tuổi trưởng thành. Tuy nhiên, một lượng nhỏ bị teo là sinh lý bình thường ở frontal lobe của người già.

Frontal lobe có thể bị teo khi về già
Frontal lobe có thể bị teo khi về già

Bộ não là một cơ quan phức tạp, với hàng tỷ tế bào được gọi là tế bào thần kinh cùng hoạt động. Phần lớn những tế bào thần kinh này làm gì và hoạt động như thế nào vẫn chưa được hiểu đầy đủ.

Thùy frontal hoạt động cùng với các vùng não khác để kiểm soát toàn bộ hoạt động của não. Ví dụ, sự hình thành trí nhớ phụ thuộc vào đầu vào của giác quan, phụ thuộc vào nhiều vùng của não. Do đó, thật sai lầm khi gán bất kỳ vai trò nào của não vào một vùng duy nhất.

Tham khảo thêm: Những thông tin cơ bản về căn bệnh thoái hóa vỏ não hạch nền

Hơn nữa, bộ não có thể tự “cuộn lại” để bù đắp cho chấn thương. Điều này không có nghĩa là thùy frontal có thể phục hồi sau tất cả các chấn thương. Tuy nhiên, các vùng não khác có thể thay đổi để phản ứng với chấn thương ở thùy trán.

4. Chức năng của thùy trán

4.1. Chức năng chung

Toàn bộ vỏ não phía trước có thể được coi là “vỏ não hành động”, cũng như vỏ não sau được coi là “vỏ não cảm giác”. Nó được dành cho hành động của loại này hay loại khác: Cử động xương, cử động mắt, kiểm soát giọng nói, biểu hiện cảm xúc.

Ở người, phần lớn nhất của vỏ não trước, tức là vỏ não trước trán, chịu trách nhiệm về hành động tinh thần có mục đích bên trong, thường được gọi là lý luận hoặc tổng hợp trước trán.

Vỏ não
Vỏ não

Chức năng của frontal lobe  liên quan đến khả năng dự đoán các hệ quả trong tương lai do các hành động hiện tại gây ra. Thùy trán cũng đóng một phần quan trọng trong việc tích hợp các ký ức dài hơn dựa trên nhiệm vụ được lưu trữ trên não.

4.2. Sản xuất lời nói và ngôn ngữ

Vùng Broca, một vùng ở thùy trán, giúp đưa suy nghĩ thành lời. Tổn thương vùng này có thể làm suy yếu khả năng nói, hiểu ngôn ngữ hoặc tạo ra lời nói có ý nghĩa.

Vùng Broca
Vùng Broca.

4.3. Một số kỹ năng vận động

Thùy frontal chứa vỏ não vận động chính, giúp điều phối các chuyển động tự nguyện, bao gồm cả đi bộ và chạy.

4.4. So sánh các đối tượng

Frontal lobe giúp con người phân loại và phân loại các đối tượng. Ngoài ra nó còn giúp phân biệt món đồ này với đồ vật khác.

4.5. Hình thành ký ức

Hầu như mọi vùng não đều đóng vai trò ghi nhớ, vì vậy thùy frontal không phải là duy nhất. Tuy nhiên, nghiên cứu cho thấy nó đóng một vai trò quan trọng trong việc hình thành ký ức dài hạn.

Sự hình thành ký ức
Sự hình thành ký ức.

4.6. Hình thành nhân cách

Sự tác động lẫn nhau phức tạp của kiểm soát xung động, trí nhớ và các nhiệm vụ khác giúp hình thành các đặc điểm chính của một người. Tổn thương thùy não này có thể làm thay đổi hoàn toàn tính cách.

4.7. Hành vi và động lực tìm kiếm phần thưởng

Hầu hết các tế bào thần kinh nhạy cảm với dopamine của não nằm ở thùy trán. Dopamine là một chất hóa học trong não giúp hỗ trợ cảm giác khen thưởng và động lực.

4.8. Quản lý sự chú ý, bao gồm cả sự chú ý có chọn lọc

Khi thùy trán không thể quản lý sự chú ý đúng cách, thì các tình trạng, chẳng hạn như rối loạn tăng động giảm chú ý (ADHD), có thể phát triển. Ngoài ra, thùy não này còn có vai trò rất quan trọng đối với sự đồng cảm.

5. Những ảnh hưởng của tổn thương thùy trán

Tuy nhiên, nói chung, tổn thương frontal lobe do một cú đánh vào đầu, đột quỵ, tăng trưởng và bệnh tật, có thể gây ra các triệu chứng sau:

  • Mất cử động một phần hoặc hoàn toàn ở phía đối diện của cơ thể
  • Khó thực hiện các nhiệm vụ đòi hỏi một chuỗi các chuyển động
  • Gặp rắc rối với giọng nói hoặc ngôn ngữ (mất ngôn ngữ).
  • Khả năng lập kế hoạch hoặc tổ chức kém
  • Kiên trì với một hành vi, cách suy nghĩ hoặc bộ quy tắc
  • Gặp khó khăn với các chức năng bậc cao như lý luận, giải quyết vấn đề và phán đoán.
  • Có vấn đề với việc duy trì sự chú ý hoặc sự tập trung.
  • Giảm động lực
  • Tâm trạng lâng lâng
  • Suy giảm khả năng bắt đầu các hoạt động hoặc tương tác
  • Những thay đổi mạnh mẽ về tính cách hoặc hành vi. Có thể bao gồm thờ ơ, cáu kỉnh và hành vi xã hội không phù hợp.
  • Kiểm soát xung động kém hoặc thiếu ức chế.
Mất ngôn ngữ
Mất ngôn ngữ.

6. Những yếu tố nào có thể gây tổn thương frontal lobe?

Những yếu tố có thể gây tổn thương frontal lobe bao gồm:

  • Chấn thương đầu
  • Đột quỵ
  • Nhiễm trùng ảnh hưởng đến thùy trán
  • Khối u ở thùy trán
  • Bệnh đa xơ cứng
  • Các bệnh lý thoái hóa thần kinh, chẳng hạn như: Bệnh Alzheimer, bệnh Parkinson, bệnh Huntington.
Đột quỵ
Đột quỵ có thể dẫn đến tổn thương thùy trán.

7. Rối loạn thùy trán

Được đánh giá là duy nhất đối với con người, khu vực thùy trán là nơi khởi nguồn của các quy định về cảm xúc. Đồng thời cũng là nơi sản xuất ngôn ngữ, lập kế hoạch, hành vi xã hội và động lực.

Frontal lobe được chia thành ba khu vực chính được đặc trưng bởi chức năng và giải phẫu của chúng. Bao gồm: Vỏ não trước trán, vỏ não vận động chính và vỏ não trước vận động cơ.

Hội chứng hoặc rối loạn thùy trán là một thuật ngữ rộng được sử dụng để mô tả sự phát triển của các rối loạn lâm sàng do tổn thương trong vùng. Các khu vực cụ thể có thể bị ảnh hưởng bao gồm cực trước, vỏ trước, vỏ não trước trán bên và vỏ não trước trán.

Xem thêm: Bạn biết gì về động kinh thùy thái dương?

8. Việc chẩn đoán rối loạn hoặc tổn thương frontal lobe

Rối loạn thùy trán có thể khá khó chẩn đoán. Các bài kiểm tra thần kinh sẽ được sử dụng. Cũng như thu thập tiền sử về bệnh nhân và hành vi điển hình của họ từ các thành viên trong gia đình hoặc bạn thân của họ.

Sau đó, một loạt các bài kiểm tra sẽ được thực hiện với bệnh nhân để đo những thay đổi về hành vi. Chẳng hạn như chứng cuồng ăn và sự phụ thuộc vào môi trường. Đồng thời kiểm tra trạng thái tâm thần để đo lường chức năng điều hành.

Chụp MRI não
Hình ảnh chụp MRI não.

Các chuyên gia y tế cũng sẽ tìm cách loại trừ bất kỳ nguyên nhân nào khác gây suy giảm nhận thức như chức năng tuyến giáp và mức B12. Chụp MRI cũng có thể được thực hiện để điều tra bệnh lý mạch máu và vi mạch, máu tụ và teo não.

9. Vấn đề phục hồi và điều trị

Điều trị tổn thương thùy trán phụ thuộc vào nguyên nhân gây ra tổn thương. Nếu bạn bị tổn thương frontal lobe, kế hoạch điều trị của bạn có thể bao gồm một nhóm gồm nhiều loại chuyên khoa khác nhau.

Một số phương pháp điều trị điển hình cho tổn thương thùy trán bao gồm:

  • Vật lý trị liệu. Vật lý trị liệu có thể giúp bạn duy trì hoặc lấy lại khả năng vận động, sức mạnh và sự linh hoạt.
  • Liệu pháp nghề nghiệp. Chuyên gia trị liệu nghề nghiệp có thể giúp bạn học các chiến lược mới để bạn có thể dễ dàng thực hiện các công việc. Đồng thời duy trì các hoạt động hàng ngày, như mặc quần áo, ăn uống hoặc tắm rửa.
  • Tư vấn hướng nghiệp. Loại tư vấn này có thể giúp bạn trở lại làm việc và dạy bạn cách đối phó với các nhu cầu khác nhau tại nơi làm việc.
  • Liệu pháp nói – ngôn ngữ. Đây là liệu pháp có thể hỗ trợ cải thiện giao tiếp hoặc dạy bạn cách sử dụng các thiết bị hỗ trợ.
  • Liệu pháp nhận thức. Đây là liệu pháp có thể giúp bạn rèn luyện các kỹ năng như lập kế hoạch, phán đoán và ghi nhớ.
  • Tâm lý liệu pháp. Điều này có thể giúp cải thiện các mối quan hệ, phản ứng cảm xúc và kỹ năng đối phó.
  • Phẫu thuật. Phẫu thuật có thể được khuyến nghị trong trường hợp chấn thương hoặc khối u não đang gây ra tổn thương.
Phẫu thuật não
Phẫu thuật não.

10. Lời kết

Thùy trán của bạn rất quan trọng đối với nhiều chức năng quan trọng. Những điều này có thể bao gồm, nhưng không giới hạn ở, chuyển động tự nguyện, lời nói và giải quyết vấn đề. Tổn thương thùy này có thể ảnh hưởng đến một hoặc nhiều chức năng của vùng não này.

Một chấn thương, đột quỵ, nhiễm trùng hoặc bệnh thoái hóa thần kinh thường gây ra tổn thương cho thùy trán. Điều trị phụ thuộc vào nguyên nhân gây ra tổn thương và thường bao gồm một số loại liệu pháp phục hồi.

Bác sĩ Nguyễn Lâm Giang

Ban biên tập YouMed - Bác sĩ NGUYỄN LÂM GIANG - YouMed Việt Nam
Chuyên mục:
| Ngày đăng: - Cập nhật lần cuối: 17/09/2020

Chia sẻ thông tin hữu ích này cho mọi người trên:

  1. Healthline Editorial Team, “Frontal lobe”, đăng nhập ngày 22-01-2018, tại website https://www.healthline.com
  2. Zawn Villines, “What does the frontal lobe do?”, đăng nhập ngày 29-06-2017, tại website https://www.medicalnewstoday.com
  3. Jill Seladi-Schulman, “What to Know About Your Brain’s Frontal Lobe”, đăng nhập ngày 20-04-2020, tại website https://www.healthline.com
  4. CNS Staff, “Frontal lobe”, đăng nhập ngày 10-10-2019, tại website https://www.neuroskills.com
Đặt lịch khám dễ dàng cùng YouMed:

Tin Y Tế duy nhất tại Việt Nam đạt chứng chỉ HON
100% Biên soạn bởi BÁC SĨ, DƯỢC SĨ

Với số lượng bài viết lên đến hơn 10.000, Tin Y Tế YouMed là lựa chọn hàng đầu cho những ai có nhu cầu tìm hiểu kiến thức về sức khỏe. Nội dung trang đa dạng, bao gồm: cẩm nang y tế A-Z (bệnh học, dược, dược liệu), các chuyên đề sức khỏe, tin mới nhất trong ngành y tế cùng hàng ngàn bí quyết sống khỏe mỗi ngày.
Đặc biệt, YouMed là trang tin y tế duy nhất tại Việt Nam đạt chứng chỉ quốc tế HON - có quan hệ chính thức với Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) - một chứng chỉ danh giá dành riêng cho các trang tin sức khỏe uy tín, đáng tin cậy như WebMD, Healthline, Mayo Clinic… Rất tự hào khi YouMed một thương hiệu Việt mang tầm quốc tế được HON ghi nhận.
Xin lưu ý, các bài viết không nhằm thay thế cho chẩn đoán hoặc phương pháp điều trị của từng cá nhân.