YouMed

Bệnh viêm tai giữa có tự khỏi được không?

Bác sĩ Võ Nguyễn Thúy Uyên
Tác giả: Bác sĩ Võ Nguyễn Thúy Uyên
Chuyên khoa: Tai - Mũi - Họng

Viêm tai giữa là một trong những bệnh về Tai Mũi Họng thường gặp ở trẻ em và cả người lớn. Vì vùng tai và vùng mũi họng thông với nhau nên viêm tai giữa thường theo sau hoặc xuất hiện cùng với những đợt cảm lạnh. Vậy bệnh viêm tai giữa có tự khỏi được không? Hãy cùng Bác sĩ Võ Nguyễn Thúy Uyên tìm hiểu qua bài viết sau. 

Tổng quan về viêm tai giữa

Tỉ lệ mắc viêm tai giữa ở trẻ em cao hơn hẳn so với người lớn, có đến 80% trẻ sẽ mắc viêm tai giữa trước 3 tuổi đầu đời.1

Viêm tai giữa thường được chia ra làm các thể bệnh sau tuỳ thuộc vào các triệu chứng lâm sàng và diễn tiến của bệnh:2 3 4

  • Viêm tai giữa cấp: Các triệu chứng viêm tai giữa xuất hiện cấp tính trong vòng 3 tuần, các triệu chứng bao gồm: sốt, đau tai, chảy dịch tai, màng nhĩ căng phồng, xung huyết khi khám tai.
  • Viêm tai giữa thanh dịch: Có hiện diện dịch trong tai giữa nhưng người bệnh không có các triệu chứng có viêm cấp tính.
  • Viêm tai giữa mạn: Viêm tai giữa kéo dài (thường lấy mốc trên 12 tuần), có khả năng gây ra thủng nhĩ hoặc xẹp, co kéo màng nhĩ, ảnh hưởng đến khả năng nghe của người bệnh.
Hình ảnh màng nhĩ bình thường và màng nhĩ trong viêm tai giữa
Hình ảnh màng nhĩ bình thường và màng nhĩ trong viêm tai giữa

Cơ chế viêm tai giữa

Để hiểu được cơ chế viêm tai giữa, chúng ta cần biết điều cốt yếu về cấu tạo của tai giữa và các cấu trúc giải phẫu quan trọng ảnh hưởng đến cơ chế sinh bệnh viêm tai giữa.

Tai giữa là phần nối giữa ống tai ngoài và tai trong. Tai giữa có cấu trúc như một khoang rỗng chứa không khí. Các thành phần quan trọng trong tai giữa bao gồm: màng nhĩ, chuỗi xương con rất nhỏ làm nhiệm vụ dẫn truyền âm thanh, các tế bào của xương chũm, vòi nhĩ (hay còn gọi là vòi Eustache) là ống thông giữa tai giữa với vùng họng.

Vai trò của vòi nhĩ3 4 5

Vòi nhĩ có chức năng điều hòa cân bằng áp lực trong tai giữa và môi trường bên ngoài màng nhĩ và là đường thoát cho các dòng dịch được sản xuất ở tai giữa. Để thực hiện được chức năng bảo vệ tai giữa, vòi nhĩ phải toàn vẹn về cả mặt chức năng lẫn cấu trúc giải phẫu thông thường. Do vậy nếu có bất thường chức năng cũng như cấu trúc của vòi nhĩ khiến chúng không thể thực hiện các vai trò như cân bằng áp lực sẽ khiến cơ chế bảo vệ tự nhiên của tai giữa bị tổn hại, làm ứ đọng dịch trong tai giữa và nhiễm trùng tai giữa ngược dòng từ vùng mũi họng.

Vòi nhĩ bị tắc nghẽn trong bệnh viêm tai giữa
Vòi nhĩ bị tắc nghẽn trong bệnh viêm tai giữa

Vòi nhĩ ở trẻ sẽ mềm hơn, hẹp hơn, nằm ngang hơn và ngắn hơn nhiều so với ở người lớn. Do vậy, vòi nhĩ ở trẻ em sẽ dễ dàng bị tắc nghẽn hơn người trưởng thành, đó cũng chính là lý do tỷ lệ mắc viêm tai giữa ở trẻ em cao hơn hẳn người lớn. Vòi nhĩ sẽ bị tắc nghẽn vì lý do viêm nhiễm hoặc bị chèn ép.2 3 4

Viêm tai giữa có tự khỏi được không
Vòi nhĩ ở trẻ em ngắn hơn, mềm hơn, và nằm ngang hơn nên dễ bị tắc nghẽn cũng như nhiễm trùng ngược dòng từ mũi họng hơn so với người lớn

Vai trò của các vi khuẩn thường trú5

Tại vùng mũi họng của người khoẻ mạnh lúc nào cũng có những vi khuẩn “thường trú” tại chỗ. Những vi khuẩn này tồn tại ở đó mà không gây bất kỳ nguy hại nào cho con người. Tuy nhiên, khi sức đề kháng của chúng ta suy giảm như một tình trạng cảm lạnh do vi rút, hoặc viêm do dị ứng tại chỗ sẽ khiến các vi khuẩn này sinh sôi nhiều hơn bình thường và gây nên tình trạng nhiễm trùng.

Bên cạnh đó, một số yếu tố nguy cơ làm tăng tỷ lệ mắc viêm tai giữa đã được chứng minh, bao gồm:3

Tuổi: 6 tháng đến 2 tuổi là độ tuổi thường bị viêm tai giữa cấp nhất. Nguyên nhân là vì vòi nhĩ của trẻ chưa phát triển hoàn toàn.

Tiền sử gia đình.

Khói thuốc lá và ô nhiễm từ môi trường.

Chủng tộc.

Một số yếu tố liên quan khác:

  • Mùa: viêm tai giữa cấp tăng lên vào mùa thu – đông, có liên quan đến tình trạng nhiễm trùng hô hấp cấp (cảm lạnh).
  • Một số tình trạng bệnh lý như suy giảm miễn dịch, sứt môi chẻ vòm, hội chứng Down, viêm mũi dị ứng có khả năng làm tăng nguy cơ viêm tai giữa cấp.

Viêm tai giữa có tự khỏi được không?

Viêm tai giữa là một bệnh thường gặp, diễn tiến và mức độ nặng tuỳ thuộc vào cả tác nhân gây bệnh và cơ địa của người bệnh.

Viêm tai giữa có thể do các tác nhân nhiễm trùng như vi khuẩn, vi rút gây ra hoặc là một tình trạng viêm ứ đọng dịch do sự tắc nghẽn của vòi nhĩ. Do đó, các mức độ nặng của bệnh này cũng rất khác nhau tùy theo nguyên nhân và diễn tiến của bệnh.2 4

Trường hợp viêm tai giữa có thể tự khỏi

Viêm tai giữa có thể tự khỏi hoặc chỉ cần các biện pháp điều trị triệu chứng. Tuy nhiên, đôi khi viêm tai giữa có xu hướng diễn tiến nặng nếu không được điều trị thích hợp và kịp thời từ các bác sĩ chuyên khoa thì có thể để lại nhiều biến chứng nặng nề, ảnh hưởng đến sức nghe và có thể biến chứng đến hệ thần kinh trung ương.2 4

Viêm tai giữa cấp do tắc nghẽn tạm thời vòi nhĩ sau một đợt cảm lạnh siêu vi có thể tự thuyên giảm và người bệnh chỉ cần dùng các biện pháp làm giảm các triệu chứng gây khó chịu như sốt, đau tai và theo dõi diễn tiến của các triệu chứng đó. Một số phương pháp giúp giảm đau mà người bệnh có thể dùng tại nhà bao gồm:4 6

  • Chườm một chiếc khăn ấm vào tai đau sẽ giúp bạn dễ chịu hơn, ngoài ra nếu người bệnh có sốt và nhiệt độ cơ thể thấp hơn 38,5 °C thì nên dùng phương pháp lau mát bằng nước ấm giúp hạ sốt.
  • Thuốc giảm đau: sử dụng các chế phẩm thuốc uống hoặc thuốc nhỏ tai có chứa paracetamol hoặc ibuprofen giúp hạ sốt và giảm đau. Liều paracetamol thường được sử dụng là từ 10 – 15 mg/kg cân nặng và ibuprofen là 5 – 10 mg/kg cân nặng mỗi 4 giờ. Không nên sử dụng quá liều lượng khuyến cáo từ các bác sĩ và nhà sản xuất vì sẽ gây các tác dụng phụ không mong muốn, đặc biệt là suy giảm chức năng gan.

Trường hợp triệu chứng viêm tai giữa không thuyên giảm

Tuy nhiên, nếu các triệu chứng không thuyên giảm sau 24 – 48 giờ hoặc diễn tiến nặng hơn hoặc xuất hiện các dấu hiệu nặng khác được liệt kê dưới đây thì hãy đưa người bệnh đến các cơ sở y tế để được điều trị với các liệu pháp như kháng sinh và dẫn lưu dịch kịp thời:3 6 7

  • Sưng đau vùng sau tai.
  • Trẻ li bì, bỏ bú, bỏ ăn, nôn ói nhiều hoặc quấy khóc liên tục.
  • Đau tai dữ dội.
  • Sốt trên 39°C.
  • Có dấu hiệu yếu liệt trên khuôn mặt (ví dụ méo miệng, sụp mi,..).
  • Tai chảy dịch, mủ hoặc máu.
  • Sau 48 giờ, các triệu chứng sốt, đau tai không thuyên giảm.

Các biến chứng của viêm tai giữa nếu không được điều trị kịp thời và đúng cách là:4

  • Viêm xương chũm cấp.
  • Viêm màng não, áp xe não.
  • Viêm tai giữa mạn.
  • Thủng màng nhĩ.
  • Chảy dịch tai hôi kéo dài.
  • Giảm sức nghe.

Chẩn đoán viêm tai giữa

Chẩn đoán viêm tai giữa dựa vào diễn tiến các triệu chứng lâm sàng và các dấu hiệu mà bác sĩ ghi nhận qua khám tai:6

Chẩn đoán viêm tai giữa cấp

Thường gặp sau một đợt cảm lạnh, các triệu chứng như sốt, đau tai, chảy dịch tai, ở trẻ em có thể có thêm các triệu chứng quấy khóc nhiều, bỏ bú xuất hiện cấp tính. Khám tai ghi nhận hình ảnh màng nhĩ phồng, đỏ, xung huyết.

Chẩn đoán viêm tai giữa thanh dịch

Bác sĩ khám và ghi nhận có dịch trong tai giữa qua các dấu hiệu: màng nhĩ mờ, di động kém, ghi nhận mức khí – dịch sau màng nhĩ, quan sát thấy dịch sau màng nhĩ mà không kèm các triệu chứng khác.

Chẩn đoán viêm tai giữa mạn

Các triệu chứng kéo dài (thường trên 12 tuần), người bệnh thường nghe kém, có thủng màng nhĩ hoặc xẹp co kéo màng nhĩ kèm thỉnh thoảng có những đợt chảy dịch tai nhầy, hoặc mủ loãng, đục, hôi.

Các hình ảnh ghi nhận qua khám tai.
Các hình ảnh ghi nhận qua khám tai.
Hình trái: Màng nhĩ bình thường. Hình phải: Màng nhĩ sưng phồng, xung huyết

Điều trị viêm tai giữa

Việc điều trị viêm tai giữa sẽ phụ thuộc vào loại bệnh mà bạn mắc phải.

Viêm tai giữa cấp6

Chờ đợi và theo dõi

Người bệnh có thể theo dõi và chỉ sử dụng các biện pháp làm giảm triệu chứng như giảm đau bằng chườm ấm, thuốc uống và thuốc nhỏ tai giảm đau.

Sử dụng kháng sinh

Thuốc kháng sinh được chỉ định bởi các bác sĩ cho các trường hợp sau để giảm tỉ lệ kháng kháng sinh sau này, bao gồm:

  • Trẻ dưới 6 tháng tuổi.
  • Người bệnh có các dấu hiệu nhiễm trùng nặng (quấy khóc nhiều, li bì ở trẻ em, sốt trên 39°C, đau tai dữ dội).
  • Mắc các bệnh suy giảm miễn dịch.
  • Xuất hiện các biến chứng: sưng, đau phía sau tai, liệt mặt,…
  • Viêm tai giữa cấp 2 bên, chảy mủ tai, không có điều kiện tái khám, theo dõi.
  • Không cải thiện các triệu chứng hoặc các triệu chứng nặng lên sau 2 – 3 ngày từ lúc bắt đầu xuất hiện đau tai, sốt.

Viêm tai giữa thanh dịch6

Đối với viêm tai giữa cấp tái phát hoặc viêm tai giữa thanh dịch thường được điều trị dẫn lưu dịch bằng đặt ống thông nhĩ. Bác sĩ sẽ tạo ra một lỗ nhỏ trên màng nhĩ cho phép họ hút chất lỏng ra khỏi tai giữa. Một ống nhỏ được đặt ở lỗ đó để giúp thông khí cho tai giữa và ngăn ngừa sự tích tụ của nhiều chất dịch hơn. Một số ống sẽ tồn tại trong vòng 4 đến 18 tháng và sau đó sẽ tự rơi ra.

Viêm tai giữa mạn4 6

Viêm tai giữa mạn gây thủng màng nhĩ, chảy mủ tai hôi kéo dài làm giảm sức nghe và ảnh hưởng chất lượng cuộc sống của người bệnh. Khi đã diễn tiến thành viêm tai giữa mạn thì điều trị nội khoa bằng các thuốc kháng sinh, kháng viêm, hoặc kháng histamin chỉ là điều trị hỗ trợ. Phẫu thuật giúp phục hồi lại màng nhĩ và dẫn lưu ổ dịch mủ là phương pháp điều trị cần thiết trong trường hợp này nhằm cải thiện sức nghe và tăng chất lượng cuộc sống cho người bệnh.

Hình ảnh bác sĩ phẫu thuật vá nhĩ
Hình ảnh bác sĩ phẫu thuật vá nhĩ

Viêm tai giữa là một bệnh thường gặp. Bệnh có thể biểu hiện nhiều mức độ khác nhau từ nhẹ có thể tự khỏi đến nặng và có nguy cơ để lại các biến chứng nguy hiểm nếu không được điều trị bởi các bác sĩ chuyên khoa kịp thời. Qua bài viết này hy vọng sẽ đem đến cho các bạn đọc kiến thức rõ ràng hơn về cơ chế sinh bệnh của viêm tai giữa cũng như giải đáp câu hỏi viêm tai giữa có tự khỏi được không. Người lớn và trẻ nhỏ nên nhận biết các dấu hiệu nguy hiểm của bệnh để đi khám kịp thời.

Nguồn tham khảo / Source

Trang tin y tế YouMed chỉ sử dụng các nguồn tham khảo có độ uy tín cao, các tổ chức y dược, học thuật chính thống, tài liệu từ các cơ quan chính phủ để hỗ trợ các thông tin trong bài viết của chúng tôi. Tìm hiểu về Quy trình biên tập để hiểu rõ hơn cách chúng tôi đảm bảo nội dung luôn chính xác, minh bạch và tin cậy.

  1. Acute Otitis Mediahttps://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK470332/

    Ngày tham khảo: 27/09/2022

  2. Acute Otitis Mediahttps://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK470332/

    Ngày tham khảo: 27/09/2022

  3. Otitis Mediahttps://emedicine.medscape.com/article/994656-overview

    Ngày tham khảo: 27/09/2022

  4. Bluestone, C. D., Simons, J. P., & Healy, G. B. (Eds.). (2014). Bluestone and Stool's pediatric otolaryngology. People's Medical Publishing House-USA. Page 634 - 636, 693-715.

  5. Otitis mediahttps://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC7097351/

    Ngày tham khảo: 27/09/2022

  6. Ear infection (middle ear)https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/ear-infections/diagnosis-treatment/drc-20351622

    Ngày tham khảo: 27/09/2022

  7. Ear Infection (Otitis Media)https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/8613-ear-infection-otitis-media

    Ngày tham khảo: 27/09/2022

Chia sẻ thông tin hữu ích này cho mọi người