Thông tin bảo trợ bởi

Diệp hạ châu: Thảo dược có tác dụng bảo vệ lá gan

Diệp hạ châu - Thảo dược có tác dụng bảo vệ lá gan

Diệp hạ châu đắng hay còn được gọi là Chó đẻ thân xanh, tên khoa học là Phyllanthus amarus Schum. Et Thonn, thuộc họ Thầu dầu (Euphorbiaceae). Đây là vị thuốc được sử dụng nhiều trong dân gian để điều trị các bệnh về gan. Vậy thực hư công dụng của Diệp hạ châu như thế nào? Hãy cùng tìm hiểu qua bài viết dưới đây. 

1. Tổng quan về Diệp hạ châu

1.1. Mô tả

Cây thảo, cao 10 – 40cm, ít phân cành, màu lục. Lá mọc so le, xếp hai dãy đều trên cành trông như lá kép lông chim, gốc tròn, đầu tù hơi nhọn. Hai mặt nhẵn, mặt trên màu lục sẫm.

Hoa đơn tính, mọc ở kẽ lá, không có cánh hoa, màu lục nhạt. Hoa đực có cuống ngắn, xếp ở dưới hoa cái, hoa cái có cuống dài.

Quả nang hình cầu, nhẵn, hơi dẹt, chia thành 3 mảnh vỏ, mỗi mảnh có 2 van chứa 2 hạt. Hạt hình tam giác, đường kính 1mm, có cạnh dọc và vân ngang.

Diệp hạ châu thân xanh
Diệp hạ châu thân xanh

1.2. Phân bố

Cây có nguồn gốc xa xưa ở vùng nhiệt đới Nam Mỹ và hiện nay thấy phân bố rải rác khắp các vùng nhiệt đới. Ở châu Á, vùng phân bố của Diệp hạ châu đắng gồm các nước Ấn độ, Malaysia, Philippines, Indonesia, Thái Lan, Campuchia, Việt Nam.

Ở Việt Nam, thảo dược cũng được thấy rải rác khắp nơi: dọc từ các tỉnh ở vùng  đồng bằng, ven biển, các đảo lớn đến những tỉnh trung du và miền núi.

1.3. Bộ phận dùng

Toàn cây, thu hái quanh năm, dùng tươi hoặc phơi, sấy khô.

1.4. Thành phần hóa học

Lá Diệp hạ châu đắng chứa chất đắng không có quinin hoặc alcaloid. Lá khô chứa các chất đắng hypophylanthin (0,05%), phylanthin (0,35%), các chất này gây độc đối với cá và ếch. Trong cây còn có niranthin, nirtetralin và phylreralin.

Ngoài ra, trong cây còn phát hiện ra lignan, flavonoid, alcaloid

Dược liệu phơi khô
Dược liệu phơi khô

2. Tác dụng dược lý

2.1. Tác dụng bảo vệ gan

Cao Diệp hạ châu đắng có tác dụng bảo vệ gan trên chuột cống trắng được gây nhiễm độc gan bằng carbon tetraclorid. Trong mô hình gây xơ gan thí nghiệm trên chuột cống trắng, thuốc có tác dụng làm giảm hàm lượng colagen trong máu và làm giảm mức độ xơ gan ở động vật điều trị so với đối chứng. Hoạt chất lignan phyllanthin và hypophyllanthin chứa trong cây có tác dụng bảo vệ gan. 

Diệp hạ châu đắng ức chế DNA polymerase ở virus viêm gan B, có hoạt tính in vitro và in vivo kháng virus viêm gan B và các virus có liên quan.

Trong một nghiên cứu lâm sàng sơ bộ, những người mang virus viêm gan B được điều trị với liều hằng ngày 200mg cao toàn cây Diệp hạ châu đắng (loại bỏ rễ) trong 30 ngày. Kết quả 22/37 bệnh nhân (59%) được điều trị đã mất kháng nguyên bề mặt của viêm gan B khi làm xét nghiệm ở 15 – 20 ngày sau khi kết thúc điều trị, so với tỉ lệ 1/23 bệnh nhân (4%) đối chứng dùng placebo có hiện tượng này. Một số đối tượng được theo dõi tới 9 tháng, không có trường hợp nào kháng nguyên bề mặt xuất hiện trở lại.

Tuy vậy, hiệu quả của Diệp hạ châu đắng trong điều trị những người mang virus viêm gan B không thật rõ ràng. Trong đó có cả những trường hợp thành công và thất bại được báo cáo.

>> Ngoài Diệp hạ châu, còn nhiều vị thuốc quý khác tốt cho gan, ví dụ như Mướp gai. Tìm hiểu thêm: Mướp gai: Dũng sĩ bảo vệ lá gan quanh ta.

2.2. Tác dụng hạ đường máu, hạ áp  

Cao nước có tác dụng hạ đường máu ở thỏ bình thường và thỏ gây đái tháo đường với alloxan. Cao làm hạ đường máu ngay cả khi cho thỏ uống 1 giờ sau khi cho uống glucose. Hoạt tính hạ đường máu của Diệp hạ châu đắng cao hơn tolbutamid.

Hai flavonoid, ký hiệu FG­­1 và FG2, thu được từ phân đoạn tan trong nước của cao cồn có tác dụng làm hạ đường máu khi cho chuột cống trắng gây đái tháo đường bằng alloxan uống. Toàn cây Diệp hạ châu đắng có tác dụng gây hạ đường máu, hạ áp và lợi tiểu ở người.

2.3. Các tác dụng khác 

Cây cũng có hoạt tính kháng khuẩn và kháng nấm. Toàn cây làm giảm hoạt động của đường tiêu hóa, làm chậm sự tống thức ăn khỏi dạ dày chuột cống trắng và gây giãn dạ dày và hồi tràng. Cao cồn làm giảm khả năng sinh sản của chuột đực.

Ba hoạt chất từ Diệp hạ châu đắng có tác dụng ức chế aldose reductase. Trong đó, acid elargic có tác dụng mạnh nhất, ức chế mạnh hơn 6 lần so với quercitin là chất thiên nhiên ức chế aldose reductase đã biết.

Trà Diệp hạ châu tốt cho sức khỏe
Trà Diệp hạ châu tốt cho sức khỏe

3. Tính vị, công năng 

Diệp hạ châu đắng có vị hơi đắng, tính mát, có tác dụng tiêu độc, sát trùng tán ứ, thông huyết điều kinh, lợi tiểu, thống sữa.

4. Công dụng

Diệp hạ châu đắng được dùng làm thuốc trị viêm gan, vàng da, đau mắt, rắn cắn. Ngày dùng 20 – 40g cây tươi, giã lấy nước uống, sao khô sắc uống hoặc 8 – 6g cây khô cũng sắc uống. Dùng ngoài, có cây giã đắp hoặc giã lấy nước cốt bôi trị mụn nhọt, lở ngứa .

Y học cổ truyền Thái Lan dùng Diệp hạ châu đắng trị vàng da. Trong y học cổ truyền Ấn Độ, Diệp hạ châu đắng là thuốc làm săn, khai thông, sát khuẩn, lợi tiểu và được dùng trị vàng da, khó tiêu, lỵ, phù, các bệnh hệ niệu – sinh dục, bệnh lậu và đái tháo đường.

Nước sắc chồi non trị lỵ, rễ tươi trị vàng da, lá là thuốc lợi tiêu hóa. Dịch ép lá dùng đắp trị lở loét. Người ta còn dùng lá và rễ khô tán nhỏ làm thành bột nhão đắp các vết sưng tấy và loét.

5. Các bài thuốc có chứa Diệp hạ châu 

5.1. Chữa viêm gan B

Diệp hạ châu 30g, Nhân trần 12g, Sài hồ 12g, Chi tử 8g, Hạ khô thảo 12g, sắc (nấu) uống ngày 1 thang.

Đây là vị thuốc hỗ trợ điều trị bệnh viêm gan
Đây là vị thuốc hỗ trợ điều trị bệnh viêm gan

5.2. Chữa viêm gan, vàng da

Diệp hạ châu 40g, Mã đề 20g, Dành dành 12g để sắc uống.

5.3. Chữa xơ gan cổ trướng

Diệp hạ châu sao khô 100g sắc nước 3 lần. Trộn chung nước sắc, thêm 150g đường, đun sôi cho tan đường chia nhiều lần uống trong ngày (thuốc rất đắng), liệu trình 30 – 40 ngày.

5.4. Chữa nhọt độc sưng đau

Diệp hạ châu một nắm cộng với một ít muối giã nhỏ, chế nước chính vào, vắt lấy nước uống, dùng bã đắp vào chỗ đau.

5.5. Chữa trẻ em tưa lưỡi

Giã cây tươi vắt lấy nước cốt. 

5.6. Trị ăn không ngon miệng, đau bụng, sốt

Lấy Diệp hạ châu 1g, Nhọ nồi 2g, Xuyên tâm liên 1g. Tất cả các vị thuốc trên phơi khô trong bóng râm và tán bột. Sắc bột thuốc này và uống hết ngay một lúc. Uống mỗi ngày 3 lần.

Chú ý: Dược liệu có tính mát nên những người dễ đầy bụng, tiêu lỏng, sợ lạnh không nên dùng. Không nên sử dụng liên tục Diệp hạ châu.

Diệp hạ châu là vị thuốc có hiệu quả điều trị cao. Tuy nhiên, vị thuốc này chỉ đóng vai trò hỗ trợ trong điều trị các bệnh kể trên. Bạn đọc không tự ý ngưng thuốc điều trị, đồng thời khi sử dụng thêm cần tham vấn ý kiến bác sĩ chuyên môn để mang lại hiệu quả tốt nhất.

Bác sĩ Phạm Thị Linh

Chuyên mục:
| Ngày đăng: - Cập nhật lần cuối: 26/07/2020

Chia sẻ thông tin hữu ích này cho mọi người trên:

  1. Đỗ Tất Lợi (2004), Những cây thuốc và vị thuốc Việt Nam, Nhà xuất bản Y học, Hà Nội.
  2. Viện Dược liệu (2006), Cây thuốc và động vật làm thuốc ở Việt Nam – Tập I, Nhà xuất bản Khoa học và Kỹ thuật, Hà Nội.

Tin Y Tế duy nhất tại Việt Nam đạt chứng chỉ HON
100% Biên soạn bởi BÁC SĨ, DƯỢC SĨ

Với số lượng bài viết lên đến hơn 10.000, Tin Y Tế YouMed là lựa chọn hàng đầu cho những ai có nhu cầu tìm hiểu kiến thức về sức khỏe. Nội dung trang đa dạng, bao gồm: cẩm nang y tế A-Z (bệnh học, dược, dược liệu), các chuyên đề sức khỏe, tin mới nhất trong ngành y tế cùng hàng ngàn bí quyết sống khỏe mỗi ngày.
Đặc biệt, YouMed là trang tin y tế duy nhất tại Việt Nam đạt chứng chỉ quốc tế HON - có quan hệ chính thức với Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) - một chứng chỉ danh giá dành riêng cho các trang tin sức khỏe uy tín, đáng tin cậy như WebMD, Healthline, Mayo Clinic… Rất tự hào khi YouMed một thương hiệu Việt mang tầm quốc tế được HON ghi nhận.
Xin lưu ý, các bài viết không nhằm thay thế cho chẩn đoán hoặc phương pháp điều trị của từng cá nhân.

Đặt lịch khám dễ dàng cùng YouMed: