Thông tin bảo trợ bởi

Thùy thái dương: Giải phẫu và chức năng

Thùy thái dương

Thùy thái dương là một trong những thùy chính cấu tạo nên bộ não của con người. Nằm ở hai bên não, thùy não này có những cấu trúc giải phẫu và chức năng riêng biệt. Nếu tổn thương thùy này sẽ ảnh hưởng không nhỏ đến chất lượng cuộc sống. Vậy thì thùy não này có cấu trúc và chức năng đặc trưng như thế nào? Hãy cùng YouMed đi tìm câu trả lời qua bài viết sau đây.

1. Thùy thái dương là gì?

Thùy thái dương hay temporal lobe là một trong bốn thùy chính của vỏ não trong não của động vật có vú. Thùy não này nằm bên dưới đường nứt bên trên cả hai bán cầu đại não của não động vật có vú. Temporal lobe tham gia vào quá trình xử lý đầu vào của giác quan thành các ý nghĩa có nguồn gốc để duy trì thích hợp trí nhớ thị giác. Đồng thời duy trì khả năng hiểu ngôn ngữ và liên kết cảm xúc.

Thùy này cũng nằm trên thân não và tiểu não. Các thùy trán và thùy đỉnh nằm trên thùy thái dương. Thùy chẩm nằm ngay phía sau nó. Các cấu trúc chính là một phần của temporal lobe bao gồm:

  • Khu vực của Wernicke.
  • Vùng Broca.
  • Hệ thống limbic.

Các cấu trúc này cũng trải dài các thùy khác. Ví dụ: vùng của Wernicke mở rộng đến thùy đỉnh và vùng của Broca là một phần của thùy trán.

2. Chức năng của thùy thái dương

Chức năng của thùy thái dương xoay quanh các kích thích thính giác, trí nhớ và cảm xúc. Temporal lobe chứa phức hợp thính giác chính. Đây là khu vực đầu tiên chịu trách nhiệm giải thích thông tin dưới dạng âm thanh từ tai. Thùy này nhận các tần số, âm thanh và cao độ khác nhau từ tai và mang lại ý nghĩa cho chúng.

Chức năng thính giác
Chức năng thính giác.

Là một phần của quá trình này, temporal lobe chịu trách nhiệm về thính giác có chọn lọc ở người. Thính giác có chọn lọc giúp lọc ra những tần số không cần thiết để một người có thể tập trung vào những âm thanh quan trọng từ môi trường.

Xem thêm: Bạn biết gì về động kinh thùy thái dương?

Có một khía cạnh thị giác đối với thùy não này. Temporal lobe giúp thiết lập nhận dạng đối tượng, bao gồm các đối tượng phức tạp, chẳng hạn như khuôn mặt. Cuối cùng, temporal lobe đóng vai trò hiểu và cung cấp ý nghĩa cho ngôn ngữ. Điều này làm cho ngôn ngữ trở nên dễ phân biệt và dễ hiểu.

3. Hệ thống Limbic

Thái dương thùy là một phần quan trọng của hệ thống limbic. Hệ thống limbic liên quan đến động lực, cảm xúc, học tập và trí nhớ. Trong khi hệ thống limbic tương tác với các khu vực khác của não, nó hoạt động trực tiếp với thùy thái dương để tác động đến các thành phần của hệ limbic.

Bản thân hệ limbic chứa các cấu trúc quan trọng, bao gồm hạch hạnh nhân và hồi hải mã. Những cấu trúc này chịu trách nhiệm cho các quá trình quan trọng trong não, chẳng hạn như trí nhớ, học tập và sự chú ý.

Hệ thống Limbic
Hệ thống Limbic.

Temporal lobe tương tác với các cấu trúc này cũng có vai trò trong trí nhớ, giúp hình thành trí nhớ dài hạn có ý thức. Do kết nối với hệ thống limbic, thái dương thùy đóng góp vào một số trạng thái tự động và các chức năng của cơ thể. Điều này bao gồm trạng thái kích thích tình dục, mức độ lo lắng và thèm ăn.

4. Vùng Broca và vùng Wernick

4.1. Vùng Broca

Vùng Broca là vùng nằm trong thái dương thùy. Nó chịu trách nhiệm chính về khả năng nói và sử dụng ngôn ngữ trôi chảy của con người.

4.2. Vùng não Wernick

Vùng Wernicke là vùng nằm trong thùy thái dương bên chi phối. Nó chịu trách nhiệm xử lý và tạo ý nghĩa cho lời nói và chữ viết. Khu vực của Wernick giúp một người hiểu giọng nói và ngôn ngữ.

Vùng não Wernick
Vùng não Wernick.

5. Cấu trúc giải phẫu của thùy thái dương

Thùy thái dương bao gồm các cấu trúc quan trọng đối với trí nhớ khai báo hoặc dài hạn. Bộ nhớ khai báo (biểu thị) hoặc bộ nhớ rõ ràng là bộ nhớ có ý thức. Nó được chia thành bộ nhớ ngữ nghĩa và bộ nhớ theo từng giai đoạn (sự kiện).

Cấu trúc temporal lobe trung gian rất quan trọng đối với trí nhớ dài hạn. Nó bao gồm hồi hải mã, cùng với xung quanh hồi hải mã. Vùng này bao gồm các vùng tân hải mã, cận hải mã và trung tâm.

Hồi hải mã
Hồi hải mã.

 

Vùng hải mã rất quan trọng đối với sự hình thành trí nhớ và vỏ não thái dương trung gian. Vùng trước trán và cấu trúc thị giác cũng liên quan đến trí nhớ rõ ràng.

Tham khảo thêm: Cơn mất trí nhớ thoáng qua: triệu chứng, chẩn đoán và điều trị

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng các tổn thương ở hồi hải mã của khỉ dẫn đến suy giảm chức năng một cách đáng kể. Trong khi các tổn thương rộng bao gồm hồi hải mã và vỏ não thái dương trung gian dẫn đến suy giảm chức năng nghiêm trọng.

6. Những trạng thái y tế liên quan đến thái dương thùy

Bởi vì thùy thái dương liên quan đến rất nhiều chức năng của cơ thể, tổn thương ở thùy này có thể dẫn đến những hậu quả rất nghiêm trọng. Tổn thương nặng có thể gây chảy máu, cục máu đông đe dọa tính mạng. Đi kèm các tình trạng khác có thể dẫn đến tử vong nếu không được điều trị.

Tiên lượng liên quan đến tổn thương thùy thái dương phụ thuộc nhiều vào vị trí của tổn thương, nguồn gốc của tổn thương và chăm sóc y tế kịp thời. Ví dụ, một người tìm kiếm sự chăm sóc y tế sớm để đối phó với một tổn thương não tiềm ẩn có thể thấy tổn thương đó ít phát triển hơn. Do đó ít tổn thương thái dương thùy hơn.

Xem thêm: Những thông tin cơ bản về căn bệnh thoái hóa vỏ não hạch nền

Tuy nhiên, cuối cùng, không có cách nào để dự đoán tiên lượng của chấn thương temporal lobe một cách chắc chắn tuyệt đối. Bộ não vẫn là một cơ quan bí ẩn, và nhiều điều về nó vẫn chưa được hiểu rõ.

Một người bị tổn thương ở thùy này có thể gặp các vấn đề bao gồm:

  • Suy giảm trí nhớ bằng lời nói và phi ngôn ngữ.
  • Kỹ năng âm nhạc bị suy giảm.
  • Nói kém và giảm khả năng hiểu lời nói.
  • Khả năng học kém.
  • Khó khăn trong việc lập kế hoạch.
  • Rối loạn xác định phương hướng.
  • Trạng thái thờ ơ hoặc vô cảm.
  • Khó nhớ lại các kích thích thị giác.
  • Không có khả năng nhận dạng khuôn mặt hoặc vật thể quen thuộc.
  • Thay đổi cảm giác đói và khát.
  • Kiểm soát xung động kém.
  • Bị điếc.
  • Một hoặc nhiều loại ảo giác, chẳng hạn như thị giác, thính giác hoặc khứu giác.
  • Chứng hay quên.
Chứng hay quên
Chứng hay quên.

Tổn thương nghiêm trọng ở thái dương thùy có thể gây chảy máu hoặc đông máu đe dọa tính mạng. Ngoài ra, có thể có mối liên hệ giữa tổn thương temporal lobe cùng một số rối loạn và tình trạng khác nhau.

7. Chứng khó đọc

Có thể có mối liên hệ giữa chứng khó đọc và thái dương thùy. Chứng khó đọc khiến một người gặp khó khăn khi đọc, vì não gặp khó khăn trong việc truyền đạt ý nghĩa cho ngôn ngữ.

Chứng khó đọc
Chứng khó đọc.

Người đó có thể gặp khó khăn với việc nhận dạng từ hoặc âm thanh và có thể gặp khó khăn khi ghép một số âm thanh nhất định trong ngôn ngữ với nghĩa của chúng. Những người bị chứng khó đọc có thể bị giảm hoạt động ở thái dương thùy bên trái.

8. Chứng mất ngôn ngữ Wernick

Chứng mất ngôn ngữ Wernicke, hay chứng mất ngôn ngữ dễ tiếp thu, làm suy giảm khả năng hiểu hoặc sử dụng ngôn ngữ của một người. Họ có thể sử dụng sai từ hoặc nói theo cách không có ý nghĩa. Chứng mất ngôn ngữ Wernicke thường xảy ra ở những người đã bị đột quỵ do thiếu máu cục bộ ở thái dương thùy.

Mất ngôn ngữ Wernick
Mất ngôn ngữ Wernick.

9. Động kinh thùy thái dương

Động kinh thùy thái dương là một trong những dạng động kinh một phần phổ biến ở người lớn, theo một nghiên cứu trên tạp chí Imaging Brain Diseases. Tình trạng này gây ra hoạt động điện không được kiểm soát trong não có thể dẫn đến co giật.

Động kinh thùy thái dương
Động kinh thùy thái dương.

10. Bệnh Pick

Bệnh Pick là một dạng mất trí nhớ ít phổ biến hơn, gây ra tổn thương hoặc teo ở thùy trán và thùy thái dương. Tình trạng này có thể bao gồm những thay đổi đối với các trạng thái như tâm trạng, mức độ chú ý hoặc các hành vi bị kích thích hoặc hung hăng.

Bệnh Pick
Bệnh Pick.

Người bị bệnh Pick cũng có thể mất khả năng sử dụng ngôn ngữ chính xác. Họ có thể không thể nói hoặc nhận dạng giọng nói. Họ cũng có thể mất khả năng đọc hoặc viết và có thể bị mất vốn từ vựng chung.

11. Tâm thần phân liệt

Có một mối liên hệ giữa bệnh tâm thần phân liệt và sự tổn thương ở thái dương thùy, trong vỏ não thính giác chính ở thái dương thùy trái. Tình trạng này có thể gây ra một số triệu chứng chính của bệnh tâm thần phân liệt. Bao gồm nghe thấy giọng nói bên ngoài hoặc ảo giác thính giác khác.

Tâm thần phân liệt
Tâm thần phân liệt.

12. Kiểm soát thái dương thùy là gì?

Thái dương thùy không phải là một cơ quan độc lập. Nó tương tác trực tiếp với các vùng khác của não, gửi và nhận tín hiệu đến và đi từ tủy sống, cho phép nó liên lạc với toàn bộ cơ thể.

Do đó, tổn thương thùy này có thể ảnh hưởng đến hoạt động của các cơ quan ở xa. Và tổn thương các cơ quan hoàn toàn không liên quan đến thùy thái dương có thể cản trở khả năng tiếp nhận. Đồng thời cản trở việc xử lý và phản ứng với các tín hiệu khác nhau.

Tham khảo thêm: Hội chứng chèn ép dây thần kinh mà bạn cần biết

Bởi vì thái dương thùy chứa phần lớn hệ thống limbic, nó vừa chịu ảnh hưởng lớn và ảnh hưởng đến một số chức năng tự động của cơ thể. Bao gồm nhịp tim, kích thích, lo lắng và các trạng thái tương tự.Theo thời gian, sự gián đoạn ở những trạng thái này có thể ảnh hưởng đến các chức năng khác của cơ thể. Ví dụ, chấn thương thời thơ ấu có khuynh hướng dẫn đến một số người rơi vào trạng thái lo lắng mãn tính.

Nó khiến họ luôn trong trạng thái chiến đấu hoặc bỏ chạy. Điều này làm cơ thể tràn ngập các hormone như cortisol. Và có thể dẫn đến viêm mãn tính, thậm chí các vấn đề sức khỏe như vô sinh.

13. Lời kết

Thùy thái dương là một trong bốn thùy chính của vỏ não. Nó chịu trách nhiệm chính trong việc giải thích âm thanh từ tai và đóng một vai trò quan trọng trong việc nhận biết và sử dụng ngôn ngữ. Thùy thái dương cũng giúp nhận biết đối tượng và tương tác với các cấu trúc khác để tạo ra những ký ức mới và lâu dài.

Rối loạn chức năng hoặc tổn thương ở thùy thái dương có thể gây ra các triệu chứng khác nhau trên toàn cơ thể, bao gồm suy giảm trí nhớ, thay đổi trạng thái cảm xúc và ảo giác. Phát hiện và xử lý nhanh chóng bất kỳ thiệt hại nào ở những khu vực này là rất quan trọng để giúp đưa ra triển vọng tốt nhất.

Bác sĩ Nguyễn Lâm Giang

Chuyên mục:
| Ngày đăng: - Cập nhật lần cuối: 24/09/2020

Chia sẻ thông tin hữu ích này cho mọi người trên:

  1. Jon Johnson, “What to know about the temporal lobe”, đăng nhập ngày 21-05-2020, tại website https://www.medicalnewstoday.com
  2. CNS Staff, “Temporal Lobes”, đăng nhập ngày 28-09-2019, tại website https://www.neuroskills.com
  3. MayO Clinic Staff, “Brain lobes”, đăng nhập ngày 11-05-2020, tại website https://www.mayoclinic.org/

Tin Y Tế duy nhất tại Việt Nam đạt chứng chỉ HON
100% Biên soạn bởi BÁC SĨ, DƯỢC SĨ

Với số lượng bài viết lên đến hơn 10.000, Tin Y Tế YouMed là lựa chọn hàng đầu cho những ai có nhu cầu tìm hiểu kiến thức về sức khỏe. Nội dung trang đa dạng, bao gồm: cẩm nang y tế A-Z (bệnh học, dược, dược liệu), các chuyên đề sức khỏe, tin mới nhất trong ngành y tế cùng hàng ngàn bí quyết sống khỏe mỗi ngày.
Đặc biệt, YouMed là trang tin y tế duy nhất tại Việt Nam đạt chứng chỉ quốc tế HON - có quan hệ chính thức với Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) - một chứng chỉ danh giá dành riêng cho các trang tin sức khỏe uy tín, đáng tin cậy như WebMD, Healthline, Mayo Clinic… Rất tự hào khi YouMed một thương hiệu Việt mang tầm quốc tế được HON ghi nhận.
Xin lưu ý, các bài viết không nhằm thay thế cho chẩn đoán hoặc phương pháp điều trị của từng cá nhân.