Thông tin bảo trợ bởi

Tủy sống: Cấu tạo và chức năng

Tủy sống - Cấu tạo và chức năng

Tất cả hoạt động của cơ thể chúng ta đều được hệ thần kinh điều khiển, từ suy nghĩ, vận động, tới các hoạt động của cơ quan nội tạng. Hệ thần kinh bao gồm hệ thần kinh trung ương và hệ thần kinh ngoại biên. Hệ thần kinh trung ương gồm hai thành phần: não bộ và tủy sống. Bài viết này đề cập tới tủy sống. Tủy sống là cơ quan đóng vai tròn quan trọng trong các hoạt động của cơ thể, đặc biệt là các vận động tự động và phản xạ.

1. Tủy sống là gì?

  • Tủy sống là một trong hai cơ quan cấu tạo nên hệ thần kinh trung ương. Nó là cơ quan nối liền não bộ với các bộ phận khác trong cơ thể.
  • Tủy sống chạy dọc bên trong xương sống, từ đó tỏa ra các dây thần kinh chi phối khắp cơ thể. Các dây thần kinh này liên hệ từ não đến tủy sống và từ tủy sống tới cơ quan khác.
  • Tủy sống không chỉ là phần nối dài của bộ não. Nó còn giữ một chức năng vô cùng quan trọng, đó là sự phản xạ. Phản xạ là sự phản ứng tức thời của cơ thể mà không cần não xử lý. Những phản ứng này góp phần bảo vệ chúng ta khỏi những mối nguy hiểm hằng ngày. Ví dụ khi bạn lỡ tay chạm vào nồi nước nóng, lập tức cơ thể bạn sẽ tự xử lý bằng cách rụt phắt ngón tay lại.
  • Tủy sống nằm gọn bên trong cột sống, được xương cột sống bảo vệ. Xương cột sống là một trong những cấu trúc vững chắc nhất cơ thể. Điều này góp phần bảo vệ tủy sống cũng như chức năng điều hòa của nó.

>> Xem thêm: Bạn cần gì về bệnh lý mạn tính thoái hóa cột sống cổ?

Hệ thần kinh trung ương
Hệ thần kinh trung ương

2. Cấu tạo của tủy sống như thế nào?

  • Tủy sống được bao bọc trong ba lớp màng. Màng ngoài gọi là màng cứng, màng giữa gọi là màng nhện, màng trong gọi là màng nuôi. Màng cứng rất chắc giúp bảo vệ tủy sống khỏi những va chạm với xương. Ở giữa là màng nhện, mỏng và đàn hồi, chứa nhiều hệ thống mạch máu của tủy sống. Màng nuôi ở trong cùng (còn gọi là màng não – tuỷ), mềm, dính chặt vào tuỷ sống, có nhiệm vụ nuôi dưỡng mô tuỷ sống.
  • Cắt ngang tủy sống, cấu tạo tủy sống có 3 phần:
    • Màng tuỷ sống bao bọc phía ngoài.
    • Phần chất xám và phần chất trắng.
    • Ở giữa có một lỗ nhỏ là ống tủy sống.
  • Tủy sống có 31 đôi dây thần kinh tủy. Mỗi dây thần kinh tủy bao gồm các nhóm sợi thần kinh cảm giác được nối với tủy sống qua rễ cảm giác và nhóm thần kinh vận động được nối với các rễ vận động.

Chất xám

  • Nằm phía trong, có hình chữ H, được bao bọc bởi phần chất trắng. Ở chính giữa có 1 ống rỗng (ống tủy sống) không chứa dịch não tủy. Chất xám do thân và các tua ngắn của các tế bào thần kinh tủy sống tạo nên. Chất xám chia thành 2 sừng: sừng trước, sừng sau (ở đoạn ngực có thêm sừng bên). Ở sừng trước thân rộng do thân các nơron vận động, kích thước lớn tạo nên. Sừng sau hẹp, do các nơron cảm giác, kích thước nhỏ tạo nên. Sừng bên do thân các nơron dinh dưỡng tạo thành.
  • Ngoài ra, tia chất xám còn ăn sâu vào phần chất trắng giữa sừng bên và sừng sau tạo thành lưới tủy.
  • Một số nơron thần kinh trong chất xám tụ tập lại thành nhân (còn gọi là nhân chất xám). Một số nơron nhỏ nằm rải rác tạo nên các nơron tổng hợp làm nhiệm vụ liên lạc giữa nơron cảm giác và nơron vận động thuộc cùng một đốt tủy.
  • Chất xám thường đóng vai trò tiếp nhận, xử lý thông tin được dẫn truyền về từ chất trắng. Nó quyết định xem cơ thể sẽ phản ứng thế nào với kích thích bên ngoài.

Chất trắng

Chất trắng nằm bao bọc quanh các chất xám, do các sợi trục của nơron tủy tạo nên. Nó chính là các con đường cao tốc, tạo thành những đường đi lên và đi xuống. Các sợi trục của các nơron cảm giác tạo nên đường hướng tâm (đường đi lên). Các sợi trục của nơron vận động tạo nên đường li tâm (đường đi xuống).

Ngoài ra còn có các sợi trục của các nơron liên hợp tạo thành bó chất trắng nối các trung khu với nhau. Các sợi trục tạo thành chất trắng đều được bao myelin bao bọc không liên tục. Sự không liên tục của bao myelin khiến tín hiệu thần kinh được dẫn truyền theo dạng “nhảy cóc”. Điều này góp phần tăng đáng kể tốc độ dẫn truyền thần kinh.

Giải phẫu cắt ngang tủy sống
Giải phẫu cắt ngang tủy sống

Phần chất trắng ở mỗi bên tủy sống tạo thành 3 cột: trước, sau, bên.

Mỗi cột có nhiều bó, trong đó có bó hướng tâm, li tâm, bó liên hợp:

  • Các bó hướng tâm: gồm bó tủy sau giữa (bó Burdach), bó tủy sau bên (bó Goll), bó tủy – tiểu não sau (bó tiểu não thẳng), bó tủy – tiểu não trước (bó tiểu não bắt chéo) và bó tủy – thị (bó cung).
  • Những bó li tâm: gồm bó tháp thẳng, bó tháp chéo và các bó ngoại tháp (gồm bó đỏ – tủy, bó thị – tủy, bó tiền đình – tủy).
  • Các bó dẫn truyền riêng trong tuỷ là bó lưng, bó bên và bó bụng.

Từ tủy sống có các dây thần kinh đi ra. Tất cả các dây thần kinh này đều là dây pha. Nửa bên phải tủy sống đóng giữ vai trò sinh dưỡng đối với cơ thề. Nửa bên trái tủy sống đóng giữ vai trò điều khiển cơ vân (trung ương phản xạ không điều kiện).

Như đã nói ở trên, chất trắng chủ yếu cấu tạo từ sợi trục và tạo thành các bó. Đặc điểm này nói lên chức năng dẫn truyền của chất trắng tủy. Nó giúp dẫn truyền thông tin thần kinh từ khắp nơi trên cơ thể.

3. Chức năng của tủy sống là gì?

Tủy sống có 3 chức năng chính là:

  • Nơi tiếp nhận và truyền thông tin từ các đường thần kinh cảm giác đến cơ quan vận động.
  • Trung gian giữa hệ thần kinh trung ương (não bộ) và các bộ phận của cơ thể.
  • Tuỷ sống tham gia và thực hiện 3 chức năng chủ yếu là: chức năng phản xạ, chức năng dẫn truyền và chức năng dinh dưỡng.

Chức năng phản xạ

  • Chất xám đảm nhận chức năng phản xạ của tuỷ sống. Đây là các loại phản xạ tự nhiên, bản năng để bảo vệ cơ thể. Nơron cảm giác nằm ở rễ sau dẫn xung cảm giác vào chất xám. Nơron liên lạc dẫn xung thần kinh ra sừng trước. Còn nơron vận động nằm ở rễ trước dẫn truyền xung vận động đến cơ vân và các cơ quan thừa hành. Đây là ba loại nơron đảm nhận chức năng phản xạ của tủy sống.
  • Chức năng tủy sống điều tiết mọi hoạt động như các hoạt động hệ tiết niệu – sinh dục, hô hấp, hoạt động tim mạch.
  • Tủy sống là trung tâm cấp thấp của vận động cơ toàn thân. Tuỷ sống tham gia và thực hiện các phản xạ vận động phức tạp. Đồng thời, đây là nơi giao tiếp của các phản xạ vận động.
  • Các phản xạ tuỷ điển hình như:
    • Phản xạ da, xuất hiện khi kích thích lên da. Trung tâm của phản xạ da nằm ở đoạn tuỷ ngực 11, 12.
    • Phản xạ gân xuất hiện khi kích thích lên gân. Ví dụ gõ lên gân bánh chè lúc ngồi trên ghế. Trung tâm của phản xạ này nằm ở đoạn tuỷ thắt lưng 2 – 4.
    • Phản xạ trương lực cơ giúp cơ luôn ở trạng thái trương lực. Nếu cắt đứt dây thần kinh vận động đùi thì cơ đùi sẽ mất trương lực, cơ sẽ mềm nhũn.

>> Liệu bạn đã nghe đến khái niệm loạn trương lực cơ? Tìm hiểu trong bài viết Loạn trương lực cơ và những điều cần biết.

Cung phản xạ tủy sống
Cung phản xạ tủy sống

Chức năng dẫn truyền

  • Chức năng dẫn truyền của tuỷ sống do phần chất trắng đảm nhận. Chất trắng có chức năng chỉ dẫn các loại cảm giác từ bộ phận của cơ thể cảm nhận bên ngoài rồi phản xạ tới tủy sống đi lên não. Bao gồm các đường cảm giác sâu có ý thức và đường cảm giác sâu không có ý thức.
  • Đường dẫn truyền xúc giác xuất phát từ cơ thể cảm nhận cảm giác ở trên da, niêm mạc. Thông tin thần kinh theo rễ sau lên tủy sống rồi đi lên vỏ não đối bên. Đường này gọi là bó tủy – đồi thị trước cảm nhận và cảm giác vô cùng nhanh nhạy.
  • Chức năng dẫn truyền cảm giác nóng lạnh, đau nhức khi cơ quan cơ thể cảm nhận cảm giác lạnh nóng và đau.
  • Ngoài ra, trong tuỷ sống còn có các đường dẫn truyền ngắn nối các đốt tuỷ sống với nhau.

Chức năng dinh dưỡng

  • Được thực hiện bởi các nơron dinh dưỡng trong tuỷ sống chi phối và chịu sự điều khiển của một đoạn tuỷ. Ví dụ, phản xạ bàng quang, phản xạ hậu môn, phản xạ vận mạch, phản xạ tiết mồ hôi.

4. Phải làm gì khi gặp người bị chấn thương cột sống?

Do tình hình phát triển của đô thị và vùng nông thôn Việt Nam ngày nay, số lượng xe gắn máy gia tăng cũng như tốc độ xây dựng đang phát triển để hình thành những đô thị mới. Điều này đi đôi với việc chấn thương cột sống và tủy sống cũng gia tăng theo. Đây là một loại tổn thương dễ dẫn đến tàn phế và để lại nhiều di chứng. Do đó, khi có chấn thương cột sống xảy ra, điều quan trọng là phải thực hiện cấp cứu ban đầu cho đúng và phù hợp để tránh gây tổn thương thêm.

Nguyên tắc cấp cứu nạn nhân nghi ngờ bị chấn thương vùng cổ hoặc vùng lưng

  • Không di chuyển hoặc để nạn nhân tự di chuyển. Trừ những trường hợp nạn nhân đang trong những tình huống có thể nguy hiểm đến tính mạng.
  • Không cúi gập hay quay phần lưng, cổ và đầu của nạn nhân.
  • Để tránh sốc, giữ ấm toàn thân nạn nhân, nhưng vẫn không thay đổi tư thế của nạn nhân.
  • Gọi cấp cứu ngay lập tức.
  • Nếu bắt buộc phải di dời bệnh nhân ngay thì thực hiện các biện pháp sau:
    • Luôn giữ người nạn nhân trên một đường thẳng.
    • Nếu có thể nên cần 4 người. Lần lượt giữ cố định tại vị trí đầu và cổ, vai, thắt lưng và chân của nạn nhân. Nếu như không có đủ 4 người thì cần có 1 người giữ đầu của nạn nhân và người còn lại giữ lưng nạn nhân.
    • Khi người giữ đầu nạn nhân hô to “Quay” thì cùng lúc cả 4 người cùng lúc thực hiện. Hành động quay người nạn nhân một cách nhẹ nhàng. Vẫn giữ đầu, cổ và thân của nạn nhân thẳng hàng.
    • Cột chặt người nạn nhân trên một tấm ván, vác tấm ván và nạn nhân một cách an toàn.
Cấp cứu chấn thương tủy
Cấp cứu chấn thương tủy

Tuỷ sống là trung khu thần kinh cấp thấp dưới vỏ, điều khiển các phản xạ không điều kiện. Nó là cơ quan chi phối nhiều hoạt động quan trọng trên cơ thể. Cần hiểu biết rõ về cấu tạo và chức năng cũng như cách sơ cứu đúng để tránh những hậu quả nghiêm trọng do chấn thương tủy sống.

Bác sĩ Lương Sỹ Bắc

Chuyên mục:
| Ngày đăng: - Cập nhật lần cuối: 24/09/2020

Chia sẻ thông tin hữu ích này cho mọi người trên:

  1. Wikipedia ( 2019), ” Tủy sống” , truy cập ngày 24/07/2020, địa chỉ trang WEB: https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%A7y_s%E1%BB%91ng
  2. Mayoclinic ( 2019),” Spinal cord injury”, truy cập ngày 24/07/2020, địa chỉ trang WEB:  https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/spinal-cord-injury/symptoms-causes/syc-20377890

 

Tin Y Tế duy nhất tại Việt Nam đạt chứng chỉ HON
100% Biên soạn bởi BÁC SĨ, DƯỢC SĨ

Với số lượng bài viết lên đến hơn 10.000, Tin Y Tế YouMed là lựa chọn hàng đầu cho những ai có nhu cầu tìm hiểu kiến thức về sức khỏe. Nội dung trang đa dạng, bao gồm: cẩm nang y tế A-Z (bệnh học, dược, dược liệu), các chuyên đề sức khỏe, tin mới nhất trong ngành y tế cùng hàng ngàn bí quyết sống khỏe mỗi ngày.
Đặc biệt, YouMed là trang tin y tế duy nhất tại Việt Nam đạt chứng chỉ quốc tế HON - có quan hệ chính thức với Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) - một chứng chỉ danh giá dành riêng cho các trang tin sức khỏe uy tín, đáng tin cậy như WebMD, Healthline, Mayo Clinic… Rất tự hào khi YouMed một thương hiệu Việt mang tầm quốc tế được HON ghi nhận.
Xin lưu ý, các bài viết không nhằm thay thế cho chẩn đoán hoặc phương pháp điều trị của từng cá nhân.