YouMed

Xét nghiệm Procalcitonin có ý nghĩa gì? Quy trình và những lưu ý khi xét nghiệm

Bác sĩ PHAN VĂN GIÁO
Tác giả: Bác sĩ Phan Văn Giáo
Chuyên khoa: Ngoại tổng quát

Procalcitonin (PCT) là tiền chất của hormon calcitonin. Đây là một marker đặc hiệu cho nhiễm khuẩn và nhiễm khuẩn huyết. Xét nghiệm PCT cho ra nồng độ PCT thấp có giá trị tiên lượng để loại trừ nhiễm khuẩn huyết và ngược lại, nồng độ PCT cao dùng khẳng định chẩn đoán nhiễm khuẩn, nhiễm khuẩn huyết, sốc nhiễm khuẩn. Bài viết sau đây của Bác sĩ Phan Văn Giáo sẽ giúp bạn tìm hiểu cụ thể hơn về xét nghiệm procalcitonin. Mời bạn cùng tìm hiểu nhé!

Procalcitonin là gì? Xét nghiệm Procalcitonin là gì?

PCT là một protein bao gồm 116 acid amin, tiền chất của hormon calcitonin, đã được sử dụng như một dấu ấn sinh học để hỗ trợ chẩn đoán nhiễm trùng do vi khuẩn hoặc nhiễm trùng huyết, cũng như phân biệt viêm phổi do vi khuẩn với viêm phổi do vi rút và bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính (COPD). Calcitonin ban đầu được sinh tổng hợp dưới dạng PCT, trong điều kiện bình thường, lượng tìm thấy trong tuần hoàn ở mức thấp (0,1 ng/mL). PCT lần đầu tiên được mô tả như một dấu hiệu nhiễm khuẩn vào năm 1993 khi nồng độ của hoạt tính miễn dịch giống calcitonin được phát hiện trong máu của bệnh nhân mắc các bệnh ngoài tuyến giáp.1

Xét nghiệm procalcitonin đo mức procalcitonin trong máu. Thông thường, chúng ta có lượng procalcitonin trong máu rất thấp. Nhưng nếu mức procalcitonin cao trong máu có thể là dấu hiệu của nhiễm trùng nghiêm trọng hoặc nhiễm trùng huyết. Xét nghiệm giúp tìm ra vi khuẩn hoặc virus có đang gây nhiễm trùng cho bệnh nhân hay không. Nồng độ PCT trong huyết thanh tăng lên ở những bệnh nhân bị nhiễm trùng do vi khuẩn và nồng độ này tương quan với mức độ nghiêm trọng của sự xâm nhập của vi sinh vật. Mức độ này sẽ giảm nhanh chóng trong khi điều trị bằng kháng sinh.1

Xét nghiệm Procalcitonin
Xét nghiệm Procalcitonin

Ý nghĩa xét nghiệm Procalcitonin

PCT là dấu hiệu tiềm năng để đánh giá sự hiện diện, thanh thải và loại trừ nhiễm trùng do tác nhân vi khuẩn hay tác nhân khác. Việc thiếu cảm ứng PCT trong nhiễm virus liên quan đến sản xuất (IFN -g) trong các tế bào bị nhiễm vi rút, ức chế sản xuất PCT. Các nghiên cứu chỉ ra rằng PCT là dấu hiệu hữu ích trong việc loại trừ nhiễm khuẩn máu và dự đoán nhiễm khuẩn máu nặng. Dự đoán tỉ lệ tử vong, hướng dẫn quản lý kháng sinh.2

PCT có thể được phát hiện từ 3 đến 4 giờ sau khi bị nhiễm trùng, sau khi giải phóng TNF-α ở 90 phút và IL-6 ở 3 giờ. Nó đạt cực đại từ 6 đến 12 giờ và có chu kỳ bán rã khoảng 24 giờ. Cấu hình động học thuận lợi này, cùng với tính đặc hiệu và độ nhạy của nó đối với nhiễm vi khuẩn làm cho nó phù hợp để chẩn đoán và theo dõi tiến triển của bệnh.2

Khi nào xét nghiệm Procalcitonin được chỉ định?

Chỉ định chính cho xét nghiệm PCT là để hỗ trợ chẩn đoán nhiễm trùng do vi khuẩn và như một dấu hiệu để hướng dẫn liệu pháp kháng sinh. Cụ thể như sau:2 3

  • Chẩn đoán nhiễm trùng huyết.
  • Chẩn đoán bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính COPD.
  • Chẩn đoán phân biệt một cách đáng tin cậy nhiễm trùng do vi khuẩn với các loại nhiễm trùng khác, bao gồm sốt giảm bạch cầu, nhiễm nấm, sốt sau phẫu thuật, viêm khớp và nghi ngờ nhiễm trùng máu.

    Xét nghiệm PCT hỗ trợ chẩn đoán nhiễm trùng do vi khuẩn
    Xét nghiệm PCT hỗ trợ chẩn đoán nhiễm trùng do vi khuẩn

Quy trình thực hiện xét nghiệm Procalcitonin

Giải thích quy trình lấy máu/mẫu xét nghiệm Procalcitonin3

Nhân viên y tế sẽ lấy mẫu máu từ tĩnh mạch trên cánh tay bằng một cây kim nhỏ. Sau khi kim được đưa vào, một lượng nhỏ máu sẽ được thu thập vào ống nghiệm hoặc lọ. Quá trình này thường mất ít hơn năm phút.

Bao lâu có kết quả?3

Điều này phụ thuộc vào phòng thí nghiệm thực hiện thử nghiệm. Thử nghiệm procalcitonin thường được thực hiện trong các trường hợp nghiêm trọng và khẩn cấp, vì vậy kết quả có thể có trong vòng một giờ hoặc lâu hơn.

Rủi ro khi thực hiện lấy máu (nếu có)3

Có rất ít rủi ro khi xét nghiệm máu. Bệnh nhân có thể bị đau nhẹ hoặc bầm tím tại nơi kim tiêm được đưa vào, nhưng hầu hết các triệu chứng sẽ biến mất nhanh chóng.

Quy trình lấy máu xét nghiệm Procalcitonin
Quy trình lấy máu xét nghiệm Procalcitonin

Ý nghĩa của kết quả xét nghiệm Procalcitonin

Nồng độ PCT huyết thanh ở những người khỏe mạnh thường < 0,1 μg / L. Khi có nhiễm vi khuẩn, PCT tăng và mức độ tăng tương quan với mức độ nghiêm trọng của nhiễm trùng. Bệnh nhân nhiễm trùng khu trú có mức tăng PCT ít hơn so với những bệnh nhân nhiễm trùng huyết toàn thân, nhiễm trùng huyết nặng và sốc nhiễm trùng.2

Giải thích nồng độ PCT phỏng theo Meisner M.3

PCT (µg/L) Ý nghĩa
< 0,05 Người lớn khỏe mạnh
0,05 – < 0,5 Nhiễm trùng toàn thân khó xảy ra mặc dù có thể nhiễm trùng khu trú
0,5 – < 2 Có thể có nhiễm trùng toàn thân nhưng các tình trạng khác (ví dụ như chấn thương lớn, phẫu thuật gần đây, sốc tim nặng) cũng có thể làm tăng PCT đáng kể.
2 – < 10 Nhiễm trùng toàn thân có khả năng
≥ 10 Khả năng cao bị nhiễm trùng huyết nặng do vi khuẩn hoặc sốc nhiễm trùng

Các yếu tố có thể ảnh hưởng đến kết quả xét nghiệm Procalcitonin

Yếu tố ảnh hưởng khiến Procalcitonin trong máu tăng2

Các yếu tố có thể gây tăng PCT ngoài nhiễm khuẩn bao gồm:

  • Phẫu thuật lớn gần đây.
  • Ca chấn thương nặng, cả bỏng nặng.
  • Sốc tim kéo dài.
  • Bệnh nhân mắc hội chứng cận sản do tuyến giáp thể tủy và ung thư phổi tế bào nhỏ.
  • Bệnh nhân đang dùng thuốc kích thích giải phóng cytokine như OKT3, globulin kháng tế bào máu, alemtuzumab, IL-2 và truyền bạch cầu hạt.
  • Bệnh nhiễm trùng như nhiễm nấm, sốt rét.

Yếu tố ảnh hưởng khiến nồng độ Procalcitonin trong máu giảm2

Nồng độ PCT trong máu giảm trong giai đoạn đầu của nhiễm trùng do vi khuẩn, nhiễm trùng khu trú (ví dụ như phù thũng, viêm tủy xương) hoặc trong viêm nội tâm mạc nhiễm khuẩn bán cấp.

Lưu ý khi xét nghiệm Procalcitonin

Không cần sự chuẩn bị đặc biệt nào trước khi xét nghiệm, xét nghiệm máu có thể được thực hiện bất cứ lúc nào và không cần nhịn ăn, ngoại trừ việc mẫu máu sẽ được sử dụng để xét nghiệm thêm.

Xét nghiệm Procalcitonin ở đâu?

Cần tham khảo và chọn lựa thực hiện xét nghiệm Procalcitonin tại các bệnh viện uy tín, đảm bảo kết quả có độ chính xác để việc điều trị đạt hiệu quả.

Hiện nay có một số phòng khám, bệnh viện cho phép xét nghiệm Procalcitonin, như:

Tên cơ sở Địa chỉ
Phòng khám Đa khoa – Trung tâm Xét nghiệm và Chẩn đoán Y khoa – Medical Diag Center 414 – 420 Đường Cao Thắng, Phường 12, Quận 10, Thành phố Hồ Chí Minh
Bệnh viện Đa khoa Hoàn Mỹ Sài Gòn 60-60A Phan Xích Long, Phường 1, Phú Nhuận, Thành phố Hồ Chí Minh
Bệnh viện Da liễu TP.HCM 2 Nguyễn Thông, Phường 6, Quận 3, Thành phố Hồ Chí Minh
Bệnh viện Chợ Rẫy 201B Đ. Nguyễn Chí Thanh, Phường 12, Quận 5, Thành phố Hồ Chí Minh
Bệnh viện Bình Dân 371 Điện Biên Phủ, Phường 4, Quận 3, Thành phố Hồ Chí Minh
Bệnh viện Bạch Mai 78 Đường Giải Phóng, Phương Mai, Đống Đa, Hà Nội
Bệnh viện Đại học Y Hà Nội 01 Tôn Thất Tùng, Đống Đa, Hà Nội

Giá xét nghiệm procalcitonin là bao nhiêu?

Tên cơ sở Giá tham khảo
Trung tâm xét nghiệm Diag 398.000 VNĐ
Bệnh viện Da liễu TP.HCM 399.000 VNĐ
Bệnh viện Hoàn Mỹ Sài Gòn 459.000 VNĐ
Bệnh viện Chợ Rẫy 398.000 VNĐ
Bệnh viện Bình Dân 398.000 VNĐ
Bệnh viện Bạch Mai 398.000 VNĐ
Bệnh viện Đại học Y Hà Nội 398.000 VNĐ

Lưu ý: Bảng giá xét nghiệm PCT được tổng kết tại các đơn vị, tuy nhiên chi phí chỉ mang tính chất tham khảo, có thể thay đổi tuỳ tình hình thực tiễn.

PCT được coi là một dấu ấn sinh học cụ thể cho nhiễm trùng do vi khuẩn và có một số lợi ích. Như với bất kỳ dấu ấn sinh học nào khác, việc giải thích phải được thực hiện dựa trên bối cảnh lâm sàng của bệnh nhân. Xét nghiệm PCT có thể giúp đưa ra quyết định bắt đầu điều trị bằng kháng sinh ở những trường hợp có nguy cơ nhiễm trùng thấp. Bằng chứng cho liệu pháp kháng sinh có hướng dẫn của PCT là mạnh nhất để giảm leo thang liệu pháp kháng sinh ở bệnh nhân nhiễm trùng huyết hoặc nhiễm trùng có nguy cơ cao.

Bài viết trên đã cung cấp một số thông tin về xét nghiệm Procalcitonin. Hy vọng qua đó, bạn có thể hiểu thêm về xét nghiệm Procalcitonin và những lưu ý cần nhớ khi thực hiện xét nghiệm này.

Nguồn tham khảo / Source

Trang tin y tế YouMed chỉ sử dụng các nguồn tham khảo có độ uy tín cao, các tổ chức y dược, học thuật chính thống, tài liệu từ các cơ quan chính phủ để hỗ trợ các thông tin trong bài viết của chúng tôi. Tìm hiểu về Quy trình biên tập để hiểu rõ hơn cách chúng tôi đảm bảo nội dung luôn chính xác, minh bạch và tin cậy.

  1. Procalcitonin: Where Are We Now?https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6866676/

    Ngày tham khảo: 09/11/2022

  2. Clinical Utility and Measurement of Procalcitoninhttps://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5759088/

    Ngày tham khảo: 09/11/2022

  3. Procalcitonin as a biomarker of infectious diseaseshttps://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3654123/

    Ngày tham khảo: 09/11/2022

Chia sẻ thông tin hữu ích này cho mọi người