Thông tin bảo trợ bởi

Kiểm soát HbA1c – sống vui khoẻ cùng bệnh đái tháo đường

Kiểm soát HbA1c – sống vui khoẻ cùng bệnh đái tháo đường

Đái tháo đường là một bệnh lý phổ biến và có thể đưa đến nhiều biến chứng nguy hiểm. Để kiểm soát nó,  bên cạnh điều trị thuốc, bác sĩ thường dùng HbA1c như một chỉ số đáng tin cậy để theo dõi nồng độ đường huyết trung bình của người bệnh trong một thời gian dài. HbA1c thực sự là gì? Làm thế nào để duy trì HbA1c ở một ngưỡng lành mạnh? Hãy cùng YouMed điểm qua một số thông tin hữu ích về chỉ số xét nghiệm này bạn nhé.

1. HbA1c là gì?

Thuật ngữ HbA1c dùng để chỉ các huyết sắc tố hemoglobin trong máu được glycate hoá. Hemoglobin là một loại protein trong các tế bào hồng cầu giúp vận chuyển oxy đi khắp cơ thể. Khi Hemoglobin kết hợp với glucose trong máu, trở thành dạng glycate hoá gọi là HbA1c.

Bằng cách đo huyết sắc tố hemoglobin được glycate hoá (HbA1c), các bác sĩ có thể có được một cái nhìn tổng thể về mức độ đường trong máu trung bình của bệnh nhân. HbA1c phản ánh mức độ đường trong vòng khoảng 3 tháng trước ngày xét nghiệm.

Đối với những người mắc bệnh đái tháo đường (hay bệnh tiểu đường), điều này rất quan trọng vì HbA1c càng cao, nguy cơ phát triển các biến chứng liên quan đến bệnh càng lớn.

HbA1c cũng được gọi là hemoglobin A1c hoặc đơn giản là A1c.

2. HbA1c phản ánh lượng đường huyết chính xác đến đâu?

Sau khi ăn uống, hệ tiêu hoá sẽ biến thức ăn thành các chất dinh dưỡng và năng lượng. Trong số đó, các chất đường bột đa số được chuyển thành dạng đường đơn giản nhất để hấp thu gọi là glucose. Khi cơ thể xử lý lượng đường dư thừa, glucose trong máu sẽ tự nhiên gắn vào huyết sắc tố hemoglobin tạo HbA1c. Lượng glucose kết hợp với protein này tỷ lệ thuận với tổng lượng đường có trong máu cơ thể bạn tại thời điểm đó.

xét nghiệm HbA1c
HbA1c là một dạng hemoglobin đã biến đổi, đo lường từ máu lấy ở tĩnh mạch

Các tế bào hồng cầu trong cơ thể con người tồn tại trong 8-12 tuần sẽ được thay mới. Hơn nữa, sự hình thành HbA1c xảy ra chậm và từ từ. Vì vậy, đo huyết sắc tố HbA1c có thể được sử dụng để phản ánh mức đường huyết trung bình trong thời gian 3 tháng. Đo lường HbA1c là một biện pháp kiểm soát đường huyết dài hạn đáng tin cậy hơn so với đường huyết đói và đường huyết sau ăn.

HbA1c phản ánh lượng đường trung bình trong thời gian dài, chứ không bị ảnh hưởng bởi thức ăn như đường huyết đo tại 1 thời điểm. Nếu lượng đường trong máu của bạn cao trong những tuần gần đây, chỉ số HbA1c cũng sẽ cao hơn.

3. Mục tiêu HbA1c

Bình thường, HbA1c sẽ chiếm khoảng 4 đến 6% lượng hemoglobin trong tế bào hồng cầu. Ngưỡng mục tiêu HbA1c mà những người mắc bệnh đái tháo đường nên nhắm đến là 6,5%.

Lưu ý rằng đây là mục tiêu chung và những người mắc bệnh đái tháo đường nên được theo dõi bởi bác sĩ chuyên khoa nội tiết để được điều chỉnh mục tiêu phù hợp cho từng cá nhân. Mục tiêu này nên dựa trên các hoạt động trong cuộc sống hàng ngày của bạn. Nếu dùng thuốc để kiểm soát quá chặt chẽ mức đường huyết, đôi khi bạn sẽ phải đối diện với nguy cơ hạ đường huyết (thấp do dùng thuốc) nguy hiểm.

4. HbA1c trong chẩn đoán bệnh lý đái tháo đường

HbA1c có thể được dùng để chẩn đoán một người bị tiền đái tháo đường hoặc đái tháo đường theo các tiêu chuẩn sau:

HbA1c

Tỉ lệ

Bình thường

Dưới 6.0%

Tiền đái tháo đường

6.0% – 6.4%

Đái tháo đường

Từ 6.5%

Tuy nhiên, ở Việt Nam hiện tại, việc chuẩn hoá xét nghiệm chỉ số HbA1c còn chưa được chặt chẽ. Việc dùng đơn độc một chỉ số HbA1c trong chẩn đoán bệnh lý đái tháo đường không được các chuyên gia y tế khuyến cáo.

5. Đo lường HbA1c có lợi ích gì?

Các nghiên cứu quy mô lớn tại Vương Quốc Anh đã chứng minh rằng cải thiện HbA1c thêm 1%  cho những người mắc bệnh đái tháo đường type 1 hoặc type 2 giúp giảm nguy cơ biến chứng mạch máu nhỏ đến 25%.

>> Bạn đã biết tất cả về đái tháo đường type 2? Cùng tìm hiểu ngay để có chế độ điều trị và thay đổi lối sống phù hợp. 

Biến chứng mạch máu nhỏ của bệnh đái tháo đường bao gồm:

  • Đục thuỷ tinh thể và các bệnh lý võng mạc
  • Các bệnh lý thần kinh như mất cảm giác các vùng tay, chân
  • Bệnh thận đái tháo đường (là một dạng bệnh lý thận)
Kiểm soát HbA1c ngăn biến chứng đái tháo đường
Kiểm soát tốt HbA1c để giảm thiểu các biến chứng của bệnh đái tháo đường

Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng những người mắc bệnh đái tháo đường type 2 nếu giảm 1% mức HbA1c sẽ giúp:

  • Giảm 19% khả năng bị đục thủy tinh thể
  • Giảm 16% khả năng bị suy tim
  • 43% ít có khả năng bị cắt cụt chi hoặc tử vong do bệnh mạch máu ngoại biên.

Để duy trì chỉ số đường huyết ở giới hạn bình thường trong một thời gian dài đòi hỏi cần tuân thủ nghiêm ngặt, chặt chẽ chế độ tập luyện, ăn uống và dùng thuốc cũng như tự theo dõi đường huyết tại nhà. Việc giữ đường huyết ổn định liên tục mỗi ngày giúp giảm HbA1c về chỉ số mục tiêu. Nếu đường huyết hàng ngày dao động nhiều, bạn sẽ rất khó kiểm soát được mức HbA1c lý tưởng, và có thể dễ phát triển các biến chứng lâu dài của bệnh đái tháo đường hơn.

6. HbA1c khác biệt với các phương pháp đo lường đường huyết khác như thế nào

Việc đọc HbA1c thường được lấy từ mẫu máu tĩnh mạch ở cánh tay của bạn. HbA1c cung cấp một cái nhìn dài hạn, về mức độ đường trung bình trong máu của bạn đã cao trong một khoảng thời gian.

Còn đường huyết bất kỳ có thể được lấy từ máu mao mạch ở đầu ngón tay. Mức đường huyết là nồng độ glucose trong máu của bạn tại một thời điểm duy nhất, tức là thời điểm lấy máu xét nghiệm.

HbA1c phải được đo lường từ máu tĩnh mạch
Đường huyết nhanh sẽ được lấy từ máu đầu ngón tay, còn HbA1c phải được đo lường từ máu tĩnh mạch

Tuy nhiên, xét nghiệm đường huyết lúc đói chỉ cung cấp một giá trị mức đường huyết hiện tại của bạn, trong khi xét nghiệm HbA1c đóng vai trò là xác định lượng đường trung bình của bạn trong khoảng thời gian 2-3 tháng.

HbA1c có thể được biểu thị dưới dạng phần trăm %. Còn đường huyết một thời điểm được biểu thị dưới dạng mmol/L hoặc mg/dL.

7. Khi nào nên kiểm tra HbA1c

Mọi người bị đái tháo đường nên được thực hiện xét nghiệm HbA1c ít nhất một lần mỗi năm.

Một số người có thể phải xét nghiệm HbA1c thường xuyên hơn. Nếu gần đây bạn đã thay đổi thuốc hoặc khả năng kiểm soát đường huyết gần đây của bạn chưa tốt, có thể cần phải thực hiện HbA1c mỗi 3 tháng. Tham khảo ý kiến của bác sĩ chuyên khoa nội tiết về xét nghiệm HbA1c là cần thiết để theo dõi tình trạng bệnh một cách hiệu quả nhất.

Mặc dù chỉ riêng mức HbA1c không dự đoán được biến chứng đái tháo đường. Việc kiểm soát tốt giúp làm giảm nguy cơ biến chứng.

8. So sánh mức độ đường huyết với HbA1c như thế nào

Mức HbA1c có thể được quy đổi sang thông số glucose huyết một cách tương đối như bảng bên dưới đây. Tuy nhiên cần lưu ý sự quy đổi này chỉ mang tính chất tham khảo và không có giá trị trong thay thế hoàn toàn việc đo đường huyết từng thời điểm hàng ngày.

HbA1c
(%)

Mức đường huyết trung bình
(mmol/L)

Mức đường huyết trung bình
(mg/dL)

13

18 mmol/L

324 mg/dL

12

17 mmol/L

306 mg/dL

11

15 mmol/L

270 mg/dL

10

13 mmol/L

234 mg/dL

9

12 mmol/L

216 mg/dL

8

10 mmol/L

180 mg/dL

7

8 mmol/L

144 mg/dL

6

7 mmol/L

126 mg/dL

5

5 mmol/L

90 mg/dL

HbA1c quan trọng trong việc đánh giá sự kiểm soát đường huyết trong thời gian dài. Tuy nhiên, việc theo dõi dao động đường huyết trong ngày bằng cách kiểm tra đường huyết nhiều lần mỗi ngày cũng rất cần thiết. Bác sĩ cần cả HbA1c cũng như mức đường huyết từng thời điểm trong ngày để có thể giúp bạn kiểm soát tốt hơn tình trạng đái tháo đường.

Chỉ số HbA1c là một phương tiện hữu ích để theo dõi khả năng kiểm soát bệnh lý đái tháo đường. Việc duy trì chỉ số này ở các ngưỡng phù hợp giúp giảm các biến chứng lâu dài của đái tháo đường. Phối hợp HbA1c cùng chỉ số đường huyết, bác sĩ có thể lên kế hoạch về chế độ ăn uống, luyện tập và các thuốc điều trị một cách hiệu quả hơn.

>> Người tiểu đường nên ăn gì để ổn định đường huyết?

Bác sĩ Hoàng Lê Trung Hiếu

 

Chuyên mục:
| Ngày đăng: - Cập nhật lần cuối: 20/10/2020

Chia sẻ thông tin hữu ích này cho mọi người trên:

  1.  Association of glycaemia with macrovascular and microvascular complications of Type 2 diabetes: prospective observational study British Medical Journal 2000; 321: 405-412.
  2. UK prospective diabetes study (UKPDS). Diabetologia 34, 877–890 (1991). https://doi.org/10.1007/BF00400195
  3. Nathan DM; DCCT/EDIC Research Group. The diabetes control and complications trial/epidemiology of diabetes interventions and complications study at 30 years: overview. Diabetes Care. 2014;37(1):9-16. doi:10.2337/dc13-2112

 

Tin Y Tế duy nhất tại Việt Nam đạt chứng chỉ HON
100% Biên soạn bởi BÁC SĨ, DƯỢC SĨ

Với số lượng bài viết lên đến hơn 10.000, Tin Y Tế YouMed là lựa chọn hàng đầu cho những ai có nhu cầu tìm hiểu kiến thức về sức khỏe. Nội dung trang đa dạng, bao gồm: cẩm nang y tế A-Z (bệnh học, dược, dược liệu), các chuyên đề sức khỏe, tin mới nhất trong ngành y tế cùng hàng ngàn bí quyết sống khỏe mỗi ngày.
Đặc biệt, YouMed là trang tin y tế duy nhất tại Việt Nam đạt chứng chỉ quốc tế HON - có quan hệ chính thức với Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) - một chứng chỉ danh giá dành riêng cho các trang tin sức khỏe uy tín, đáng tin cậy như WebMD, Healthline, Mayo Clinic… Rất tự hào khi YouMed một thương hiệu Việt mang tầm quốc tế được HON ghi nhận.
Xin lưu ý, các bài viết không nhằm thay thế cho chẩn đoán hoặc phương pháp điều trị của từng cá nhân.