Ung thư phổi: Nguyên nhân, dấu hiệu nhận biết và phương pháp sàng lọc sớm

Theo Bộ Y tế, ung thư phổi chiếm đến 1/4 tổng số ca mắc ở nam giới. Đáng báo động hơn, khoảng 75% người bệnh chỉ được chẩn đoán khi bệnh đã tiến triển đến giai đoạn muộn. Vì vậy, việc trang bị kiến thức y khoa chính thống về căn bệnh này chính là “chìa khóa vàng” giúp bạn chủ động bảo vệ tính mạng của chính mình và người thân.

Ung thư phổi là gì?

Ung thư phổi là tình trạng các tế bào trong mô phổi phát triển mất kiểm soát, đột biến hình thành khối u ác tính và có nguy cơ lan rộng đến các cơ quan khác trong cơ thể.

Dựa vào đặc điểm mô bệnh học, bệnh ung thư phổi được chia thành hai nhóm chính với tiên lượng và phương pháp tiếp cận điều trị hoàn toàn khác nhau:

• Ung thư phổi không tế bào nhỏ (NSCLC): Chiếm đa số các ca bệnh khoảng 85%. Loại này thường phát triển và di căn chậm hơn.
• Ung thư phổi tế bào nhỏ (SCLC): Chiếm khoảng 10%–15%, đây là dạng ung thư tiến triển rất nhanh, ác tính cao và có xu hướng di căn sớm.

Các giai đoạn của ung thư phổi và hệ thống phân loại TNM

Xác định giai đoạn bệnh giúp bác sĩ xây dựng phác đồ điều trị phù hợp nhất, đồng thời đưa ra tiên lượng dựa trên dữ liệu lâm sàng của những người có cùng thể trạng. Tuy nhiên, mức độ đáp ứng điều trị của mỗi cá nhân luôn có sự khác biệt.

Hệ thống phân loại TNM

Giai đoạn ung thư phổi được xác định dựa trên sự kết hợp của 3 yếu tố cốt lõi:

• T (Tumor) – Kích thước và vị trí khối u: Khối u nguyên phát lớn mức nào và đã xâm lấn đến đâu.
• N (Node) – Sự tham gia của hạch bạch huyết khu vực: Các hạch bạch huyết là các cơ quan nhỏ thuộc hệ miễn dịch phân bố khắp cơ thể. Việc xác định u phổi đã di căn tới hạch xung quanh hay chưa đóng vai trò cực kỳ quan trọng.
• M (Metastasis) – Tình trạng di căn xa: Cho biết ung thư đã lan sang các cơ quan ngoài phổi hay chưa.

Chi tiết các giai đoạn theo từng loại ung thư

• Đối với ung thư phổi không tế bào nhỏ: Được chia từ giai đoạn 0 đến giai đoạn IV. Giai đoạn càng thấp chứng tỏ tế bào ung thư càng ít khu trú và chưa phát tán rộng.
• Đối với ung thư phổi tế bào nhỏ: Được mô tả rút gọn bằng 2 giai đoạn:
  • Giai đoạn hạn chế: Khối u chỉ xuất hiện ở một bên phổi hoặc các mô lân cận.
  • Giai đoạn lan rộng: Tế bào ác tính đã xâm lấn sang phổi đối diện hoặc di căn đến các cơ quan ở xa: não, gan, xương…

Nguyên nhân gây ung thư phổi

Hiểu rõ căn nguyên giúp chúng ta chủ động loại bỏ các yếu tố nguy cơ trong cuộc sống hàng ngày. Các nguyên nhân hàng đầu bao gồm:

• Hút thuốc lá chủ động và thụ động: Theo Bộ Y tế, khói thuốc lá là nguyên nhân chính chiếm tới hơn 90% các ca mắc bệnh, hút thuốc lá làm tăng nguy cơ ung thư phổi từ 15-30 lần so với các loại ung thư khác. Ngoài ra, việc hít phải khói thuốc thụ động từ người xung quanh cũng độc hại không kém.
• Tiếp xúc với hóa chất độc hại: Thường xuyên làm việc hoặc sinh sống trong môi trường chứa khí phóng xạ Radon, Amiăng (Asbestos), Arsenic (thạch tín), bụi mịn công nghiệp,…
• Ô nhiễm không khí: Sống tại các đô thị lớn, nơi có mật độ bụi siêu vi và khí thải công nghiệp cao làm tổn thương phế nang nghiêm trọng.
• Di truyền và đột biến gen: Tiền sử gia đình có người mắc bệnh hoặc cơ thể tự xảy ra các đột biến gen ác tính.

Dấu hiệu ung thư phổi là gì?

Triệu chứng của ung thư phổi rất đa dạng và thường mơ hồ ở giai đoạn khởi phát, khiến người bệnh dễ nhầm lẫn với các bệnh hô hấp thông thường. Y học chia biểu hiện của bệnh thành 3 nhóm rõ rệt:

Nhóm người không có triệu chứng

Người bệnh hoàn toàn khỏe mạnh, không có dấu hiệu đau ốm. Khối u thường được phát hiện hoàn toàn tình cờ khi người bệnh đi chụp X-quang hoặc CT-scan trong các đợt khám sức khỏe định kỳ.

Nhóm người có biểu hiện triệu chứng ở cơ quan khác 

Tế bào ung thư từ phổi đã bong ra, theo máu hoặc hệ bạch huyết di căn đến cơ quan khác và gây triệu chứng tại đó:

• Di căn cột sống: Gây đau cột sống ngực hoặc thắt lưng dữ dội.
• Di căn não: Xuất hiện những cơn đau đầu, chóng mặt, buồn ngủ rũ, suy giảm trí nhớ.
• Di căn xương tay hoặc chân: Gây đau nhức xương, thậm chí gãy tay hoặc chân dù chỉ chấn thương nhẹ.
• Di căn thanh quản: Khàn tiếng kéo dài, hụt hơi khi nói.
• Di căn hạch cổ: Sờ thấy các hạch nổi lên ở vùng cổ, hạch cứng và ít di động.

Nhóm người có biểu hiện triệu chứng tại phổi

Khi khối u phát triển lớn tại chỗ, người bệnh sẽ đối mặt với các biểu hiện:

• Ho dai dẳng kéo dài trên 2 tuần không thuyên giảm dù đã dùng thuốc.
• Đau tức ngực, cảm giác đau tăng lên khi ho hoặc thở sâu.
• Khó thở, thở khò khè.
• Sụt cân nhanh chóng không rõ nguyên nhân.
• Ho ra đờm lẫn máu tươi hoặc đờm màu rỉ sắt.
• Nhiễm trùng đường hô hấp tái diễn nhiều lần: viêm phế quản, viêm phổi liên tục.

Các phương pháp tầm soát ung thư phổi định kỳ

Có nên tầm soát ung thư phổi định kỳ hàng năm không?

Có. Tầm soát định kỳ giúp phát hiện mầm mống ung thư từ khi khối u còn siêu nhỏ và chưa có triệu chứng lâm sàng. Đặc biệt là đối với những nhóm đối tượng có nguy cơ cao như: Người nghiện thuốc lá lâu năm, người trên 50 tuổi, hoặc người làm việc trong môi trường độc hại. 

Các phương pháp sàng lọc phổ biến hiện nay

• Chụp CT ngực liều thấp (Low-dose CT): Đây là phương pháp chẩn đoán hình ảnh hiện đại và hiệu quả nhất hiện nay, giúp phát hiện các nốt mờ nhỏ ở phổi với độ chính xác cao mà hạn chế tối đa lượng tia bức xạ tiếp xúc với cơ thể.
• Nội soi phế quản: Bác sĩ đưa một ống nội soi mềm qua đường mũi hoặc miệng vào đường thở để quan sát trực tiếp các tổn thương và sinh thiết nếu cần.
• Phẫu thuật kiểm tra phổi: Trong các trường hợp nghi ngờ cao, bác sĩ tiến hành phẫu thuật nội soi lồng ngực xâm lấn tối thiểu để kiểm tra trực tiếp và lấy mẫu mô làm sinh thiết quyết định.

Lợi ích của việc tầm soát định kỳ

• Phát hiện ở giai đoạn sớm: Mang lại cơ hội điều trị triệt căn, kéo dài tuổi thọ và nâng cao chất lượng sống cho người bệnh.
• Giảm nguy cơ biến chứng: Kiểm soát khối u trước khi tế bào ác tính phá hủy nhu mô phổi hoặc di căn xa sang các cơ quan đích khác.
• Giảm gánh nặng tài chính: Điều trị bệnh ở giai đoạn đầu luôn đơn giản, ít tốn kém hơn rất nhiều so với việc duy trì các liệu pháp hóa trị, nhắm trúng đích đắt đỏ ở giai đoạn muộn.

Các phương pháp điều trị ung thư phổi hiện nay

Y học hiện đại ngày nay tiếp cận điều trị ung thư phổi theo hướng đa mô thức, cá thể hóa dựa trên từng người bệnh:

• Phẫu thuật: Bác sĩ thực hiện cắt bỏ thùy phổi chứa u và nạo vét hạch xung quanh. Đây là phương pháp tối ưu nhất khi bệnh được phát hiện ở giai đoạn sớm.
• Xạ trị: Sử dụng các tia phóng xạ năng lượng cao để tiêu diệt tế bào ung thư hoặc làm giảm kích thước khối u trước hoặc sau phẫu thuật.
• Điều trị nội khoa:
  • Hóa trị: Sử dụng thuốc truyền hóa chất để tiêu diệt các tế bào đang phân chia nhanh.
  • Liệu pháp nhắm trúng đích: Thuốc tấn công trực tiếp vào các gen hoặc protein đột biến cụ thể của tế bào ung thư mà không làm tổn hại tế bào lành.
  • Liệu pháp miễn dịch: Kích hoạt chính hệ thống miễn dịch tự nhiên của cơ thể người bệnh để nhận diện và tiêu diệt tế bào ác tính.

Chế độ sinh hoạt khoa học cho người bệnh ung thư phổi

Bên cạnh việc tuân thủ nghiêm ngặt phác đồ điều trị của bác sĩ, người bệnh cần thiết lập một lối sống lành mạnh để nâng cao thể trạng và hỗ trợ hiệu quả điều trị:

• Tập thiền và tập thể dục nhẹ nhàng: Giúp cải thiện dung tích phổi, giảm stress và điều hòa khí huyết.
• Dinh dưỡng cân đối: Tăng cường bổ sung các loại rau xanh, hoa quả tươi giàu vitamin và chất chống oxy hóa. 
• Tuyệt đối kiêng chất kích thích: Nói “không” hoàn toàn với thuốc lá, rượu bia, cà phê đậm đặc… để bảo vệ lá phổi khỏi các tác nhân gây độc tế bào.

Ung thư phổi là căn bệnh nguy hiểm, nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát và chữa trị hiệu quả nếu được phát hiện sớm. Hãy lắng nghe cơ thể mình và chủ động thực hiện tầm soát định kỳ ngay hôm nay các bạn nhé!