Suy tuyến yên – nỗi lo của y học

Suy tuyến yên là bệnh lý tương đối hiếm gặp. Theo bộ y tế, tỷ lệ mắc bệnh trong năm 2020 là 46 trường hợp trên 100000 người. Người bệnh có thể không có triệu chứng, hoặc chỉ có một vài biểu hiện bất thường nhưng lại không đặc hiệu. Đây chính là nguyên nhân khiến quá trình điều trị gặp nhiều khó khăn. Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn đọc hiểu thêm về suy tuyến yên, nguyên nhân gây bệnh và những lựa chọn điều trị hiện có.

Suy tuyến yên là bệnh gì?

Tuyến yên là tuyến quan trọng, giữ vai trò sản xuất hormone để điều hòa các hoạt động của cơ thể. Các hormone này chịu trách nhiệm cho:

  • Kiểm soát huyết áp và điều hòa thể tích dịch.
  • Thúc đẩy sự phát triển tinh trùng ở nam giới và nang trứng ở nữ giới.
  • Hỗ trợ quá trình tăng trưởng, dậy thì và sinh sản ở phụ nữ.
  • Giúp mẹ bầu tiết sữa khi mang thai và co thắt tử cung khi sinh nở.
  • Điều hòa sự tiết hormone ở tuyến giáp.

Khi tuyến yên bị suy, nồng độ hormone cũng giảm đáng kể. Đây được gọi là tình trạng suy tuyến yên. Khi nồng độ các hormone nằm dưới mức cho phép, chức năng của các cơ quan cũng bị ảnh hưởng. Tùy theo thể trạng bệnh nhân mà các ảnh hưởng này có thể nghiêm trọng, diễn tiến đột ngột hoặc từ từ.

suy tuyến yên
Tuyến yên chịu trách nhiệm sản xuất hormone để điều hòa hoạt động của cơ thể

Những nguyên nhân gây suy tuyến yên

Nguyên nhân suy tuyến yên khá đa dạng, nhưng chủ yếu là do các yếu tố tác động lên tuyến yên. Các nguyên nhân gây bệnh bao gồm:

  • Khối u ở gần hoặc trong tuyến yên (thường là y lành tính, không gây ung thư).
  • Từng dùng liệu pháp xạ trị khiến các mô ở tuyến yên bị phá hủy.
  • Có tiền sử phẫu thuật tuyến yên.
  • Tuyến yên bị chảy máu.
  • Có chấn thương ở não (có thể do tai nạn).
  • Mất máu nghiêm trọng trong quá trình sinh con (hội chứng Sheehan).
  • Bị nhiễm khuẩn ở vùng não như lao hoặc viêm màng não.
  • Dị tật bẩm sinh.
  • Viêm tuyến yên.
  • Các yếu tố khác có thể xâm nhập vào tế bào tuyến yên như mất tế bào mô, ung thư hạch, bệnh Sarcoidosi..

Đôi khi, các bác sĩ cũng không thể xác định đâu là nguyên nhân suy tuyến yên.

Dấu hiệu nhận biết suy tuyến yên

Các triệu chứng lâm sàng của suy tuyến yên thường không đặc hiệu. Ở đa số các trường hợp, những biểu hiện của suy tuyến yên chỉ xuất hiện khi bệnh diễn tiến nặng. Do đó, người bệnh thường không nhận ra bản thân đã mắc bệnh. Dưới đây là những biểu hiện thường gặp ở bệnh nhân có tuyến yên bị suy giảm:

  • Đau bụng dữ dội ở vùng thượng vị (phía trên rốn) và lan rộng ra khắp bụng.
  • Thường xuyên khát nước, buồn tiểu.
  • Cơ thể suy nhược, mệt mỏi, đau đầu và chóng mặt.
  • Có biểu hiện thiếu máu.
  • Đường huyết và huyết áp tụt nhiều.
  • Gặp các vấn đề về thị lực, không nhìn rõ.
  • Nhạy cảm với nhiệt độ thấp, khó giữ ấm.
  • Tăng hoặc sụt cân không rõ nguyên nhân.
  • Đau các cơ, xương khớp.
  • Với phụ nữ: có hiện tượng rụng lông ở mu, nách, chân mày, giảm ham muốn tình dục, có thể bị vô sinh, không tiết đủ sữa trong quá trình cho con bú, kinh nguyệt không đều hoặc ngưng hẳn.
  • Với đàn ông: gặp phải những vấn đề tương tự, đồng thời có thể bị rối loạn cương dương.
  • Con trẻ tăng trưởng và dậy thì chậm, vóc dáng thấp bé hơn bạn bè đồng trang lứa.

Các bác sĩ khuyên bạn nên chú ý đến sức khỏe của bản thân. Nếu nhận thấy những dấu hiệu bất thường, bạn nên nhanh chóng đến cơ sở y tế để được xét nghiệm suy tuyến yên.

suy tuyến yên
Bệnh nhân suy tuyến yên dễ bị đau nhức xương khớp

Chẩn đoán bệnh suy tuyến yên

Việc phát hiện sớm tình trạng suy tuyến yên hỗ trợ rất nhiều cho quá trình điều trị. Để chẩn đoán bệnh, bác sĩ thường sẽ hỏi bệnh sử và thăm khám lâm sàng. Sau đó, bạn sẽ được thực hiện các xét nghiệm để có kết quả chính xác, bao gồm:

  • Xét nghiệm máu hoặc nước tiểu để kiểm tra nồng độ hormone.
  • Xét nghiệm các hormone mà tuyến yên chi phối: FSH, LH, TH, ACTH, GSH…
  • Chụp cộng hưởng từ (MRI) tuyến yên để xác định nguyên nhân gây bệnh.
  • Sinh thiết tuyến yên.

Làm thế nào để điều trị?

Suy tuyến yên thường được điều trị dựa trên nguyên nhân gây bệnh. Y học hiện nay có 2 phương pháp điều trị suy tuyến yên chính là phẫu thuật và dùng liệu pháp hormone.

Phẫu thuật

Nếu bệnh nhân bị suy tuyến yên do có khối u, bác sĩ sẽ chỉ định phẫu thuật. Liệu pháp xạ trị có thể được cân nhắc để điều trị triệu chứng sau phẫu thuật.

Dùng liệu pháp hormone

Với những bệnh nhân không có khối u, liệu pháp nội tiết là lựa chọn phù hợp. Mục tiêu điều trị là đưa nồng độ hormone về bình thường. Bệnh nhân được dùng thuốc để bổ sung các hormone đang thiếu. Một số loại thuốc bao gồm:

  • Corticosteroid (cortisol).
  • Hormone tăng trưởng.
  • Hormone giới tính (testosterone cho nam và estrogene cho nữ).
  • Hormone thyroid.
  • Desmopressin.

Những loại thuốc trên có thể giúp khắc phục tình trạng vô sinh ở cả nam và nữ.

suy tuyến yên
Bệnh nhân suy tuyến yên có thể phải dùng thuốc suốt đời

Người bệnh thường phải dùng thuốc trong thời gian dài, có khi suốt đời. Do đó, bạn nên thảo luận với bác sĩ để được hướng dẫn cách dùng thuốc phù hợp. Bệnh nhân nên ghi nhớ những nguyên tắc sau đây khi dùng thuốc:

  • Dùng thuốc đúng giờ và đúng liều, không tự ý bỏ thuốc hoặc sử dụng thêm thuốc khác.
  • Thông báo với bác sĩ nếu bạn có sự thay đổi về cân nặng hoặc gặp phải các vấn đề về sức khỏe. Đôi khi, bạn sẽ gặp phải các tác dụng phụ của thuốc. Nếu bạn cảm thấy mệt mỏi, khó chịu thì nên liên hệ bác sĩ để được tư vấn hỗ trợ.
  • Thường xuyên tái khám định kỳ.
  • Trong vài trường hợp, bạn có thể phải học cách tăng liều thuốc khi bị chấn thương.

Suy tuyến yên là bệnh lý khá hiếm gặp. Tuy nhiên, việc trang bị đầy đủ kiến thức về tình trạng này là vô cùng cần thiết đễ hỗ trợ quá trình điều trị. Bệnh đòi hỏi thời gian điều trị dài cùng sự tuân thủ dùng thuốc nghiêm ngặt. Song nếu bạn thực hiện tốt, bạn vẫn có thể có cuộc sống bình thường và khỏe mạnh. Bạn cũng nên chú ý đến sức khỏe bản thân để kịp nhận ra những dấu hiệu bất thường và liên hệ với bác sĩ.

Có thể bạn quan tâm

YouMed - Tin Y Tế duy nhất tại Việt Nam đạt chứng chỉ HONcode - 100% biên soạn bởi Bác sĩ, Dược sĩ

Health on the Net (HON) là một tổ chức y khoa quốc tế được thành lập vào năm 1995 tại Geneva, Thụy Sĩ. Từ đó đến nay, HON đã thực hiện chứng nhận cho các trang web y tế uy tín hàng đầu thế giới như WebMD, Mayo Clinic… Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ (US National Library of Medicine – NLM) gợi ý chứng nhận “HONcode” là một trong những cơ sở để xác định sự tin cậy của một trang tin chuyên về y tế.